ପବିତ୍ର ଶାଳଗ୍ରାମ କ୍ଷେତ୍ରର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଶ୍ରୀ ବରାହ ଦେବ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ମାପ ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀର ସଙ୍ଗମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଅଛି ବୋଲି କହିଥିଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ପବିତ୍ର ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗା ସହିତ ମିଶିଯାଏ, ସେଠାରେ ଅତ୍ୟଧିକ ପୁଣ୍ୟ ରହିଛି। ଆରମ୍ଭରେ ଗଣ୍ଡକୀ ଭାଗୀରଥୀ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେବାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି। ଏହି ଶାଳଗ୍ରାମ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି, ମନୋହରେ। ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟକୁ ପ୍ରିୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, ଏହି ପୁଣ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ମହା ତପସ୍ୟା ଅଟୁଟ। ସମସ୍ତ ଲାଭ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଅପାତ୍ର ଲୋକଙ୍କୁ କିମ୍ବା ଯେଉଁମାନେ ସେବା କରିବା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଲୋଭ, ମୋହ, ଅଭିମାନ ଓ ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ଭାବ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମନ ଧର୍ମିକ, ସେମାନେ ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି—ସାତ ପିତୃ ପକ୍ଷ, ସାତ ମାତୃ ପକ୍ଷ ଓ ସାତ ଶ୍ୱଶୁର ପକ୍ଷ। ଯଦି କେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ କାମନା କରେ, ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି, ମହାଦେବୀ; ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏହିପରେ ‘ଶାଳଗ୍ରାମ କ୍ଷେତ୍ରର ମହତ୍ତ୍ୱ’ ନାମକ ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରୀ ବରାହ ପୁରାଣରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ରୁରୁ କ୍ଷେତ୍ରର ହୃଷୀକେଶର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଶାଳଗ୍ରାମର ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣିବା ପରେ, ପୃଥିବୀ ଦେବୀ କହିଲେ—“ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ପରେ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ମୁଁ ଦୁଃଖ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି।” ତୁମେ ଯାହାକୁ ରୁରୁଷଣ୍ଡା ଭାବରେ କହିଛ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବରେ ପୂଜିଛ, ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ କ୍ଷେତ୍ର, ହୃଷୀକେଶ, ତୁମେ ଏହି ନାମରେ ଶରଣ ନେଇଛ। ଶ୍ରୀ ବରାହ କହିଲେ—ଭୃଗୁ ବଂଶରେ ଏକ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଜ୍ଞାନୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନିୟମ ଓ ଅତିଥି ସେବାରେ ଏକାଗ୍ର, ଶାନ୍ତ ହରିଣ ଦଳରେ ଘିରା, ମୂଳ, କନ୍ଦ ଓ ଫଳରେ ସମୃଦ୍ଧ। ସେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତା କଲେ—ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଇ, ମଧୁର କଥା କହିଲେ—“ମୁଁ ଭାବିଲି, ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଥ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଏହି ଚାହାଣାର ବାତାସ ଚାଲିଗଲା—କିଏ ନିଜ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଅଶାନ୍ତ କରିପାରିବୁ ନାହିଁ? ତୁମର ଅନୁମତି ମିଳିଲା, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର କଥା କହିବା ଓ ଖୁସି ହେବା ଉଚିତ୍। ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋ ଚିନ୍ତା ଦୂର ହୋଇଗଲା। ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିବା ଋଷି ଶୁଭ୍ର ହିମପାହାଡ଼ରେ ବସିଥିଲେ। ନିଶ୍ଚିତ, ମୋ ପଦବୀ ନେବାକୁ ଚାହିଁ, ତୁମେ ଏହି ତପସ୍ୟା ଠାରୁ ଫେରିଯିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ କାମ ଦେବତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଏବେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ର ନାମକ ଦେବତା ପ୍ରମ୍ଲୋଚାକୁ ଡାକିଲେ—“ଯାଉ, ଶୁଭା, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଋଷିଠାରେ ବିଜୟ ଆଣିଦିଅ। ତୁମର ମନୋହର ଚାଳ ଓ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆନନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କରି, ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନେଇଆ। ଏହି କାମ କର, ହୃଷୀକେଶ ସମୀପରେ ସମସ୍ତ ଭଲ ହେଉ। ଏହି ଦିନ୍ଦୁର ଉପକୂଳର ଏକ ମନୋହର କୁଞ୍ଜରେ, ଯେଉଁଠାରେ ନାନା ପ୍ରଜାତିର ଗଛ ଓ ବେଳ ଲତା ରହିଛି, ଫୁଟିଥିବା ଆମ୍ବ ଗୁଛ ଓ ଅମୃତ ରସର ଘ୍ରାଣ ରହିଛି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ଗୀତ ଏବଂ ମଲୟ ପବନ ଠଣ୍ଡା କରୁଛି, ଋଷିଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ କୁଞ୍ଜ ଓ ଝରଣାରେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି। ଏଠି, ମନୋହର ନିତମ୍ଭିନୀ ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଗୀତ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେଥିରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।