ମୋର ସ୍ୱାମୀୟ ଭୂମିରେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପବିତ୍ର ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପାପନାଶକ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରାଯାଇଛି । ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମ ପରିଚିତ, ଯାହା ପୁଣ୍ୟକୁ ବଢ଼ାଏ, ତାହା କଳା ଏବଂ ଫୁଲ ଫଳରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ କଦଳୀ ଗଛମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ଏଠାରେ ଖଜୁରି, ଅଶୋକ, ବକୁଳ, ଆମ୍ବ ଓ ପ୍ରିୟାଳ ଗଛ ଅଛି; କମଳା, ବେର, ଲେମୁ, ବିଜୌରି ଫଳ ମଧ୍ୟ ଅଛି । ଚମେଲି, କୁରବକ, ନାଗ, କୁଟଜ ଓ ଦାନିମ୍ବ ଗଛରେ ଏଠି ଶୋଭିତ । ଏହି ପବିତ୍ର ସରୋବର, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀ ନଦୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ବୈଶାଖ ମାସରେ ସ୍ନାନ କଲେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ । କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳାରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ, ଯେଉଁଠି ନିୟମ ଓ ଶିଷ୍ଟାଚାର ସହିତ ତିନି ରାତି ରହି ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ଏଠି ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ପିତୃତର୍ପଣ କିମ୍ବା ଇଷ୍ଟଦେବତାର ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ପୃଥିବୀରେ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଅପରାଧକୁ ମୁଁ ମାଫ କରେ । ଏଠି ଦେବୀ ନଦୀମାନଙ୍କର ସଙ୍ଗମ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଶିବ ନିର୍ମଳ ଭାବେ ବିରାଜିତ ଅଛନ୍ତି । ହେ ଭୂଦେବୀ, ଯେଉଁଠି ଶିବଙ୍କୁ ପାଇଁ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପାଏ । ଯେଉଁଠି ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ମୋ ପୂଜା ମଧ୍ୟ ହୁଏ । ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ହରି ଓ ହରଙ୍କ ଶରୀର ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ । ପ୍ରଥମେ ମୋକ୍ଷକ୍ଷେତ୍ର, ପରେ ରୁରୁ ନାମକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି । ଏହି ପବିତ୍ର ଅଞ୍ଚଳର ସୀମା ଗଣ୍ଡକୀ ସଙ୍ଗମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟୁଟ ଅଛି । ଯେଉଁଠି ପବିତ୍ର ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ, ସେଠି ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ । ପ୍ରଥମେ ଗଣ୍ଡକୀ ଓ ଭାଗୀରଥୀ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥଳୀ ପ୍ରଶଂସିତ । ଏହି ଶାଳଗ୍ରାମ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି, ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟକୁ ପ୍ରିୟ ମନେ କରନ୍ତି, ପୂର୍ବରୁ ଯାହା କଥାହୋଇଥିଲା, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା ରୂପ । ସମସ୍ତ ଲାଭ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଲାଭ ସର୍ବୋପରି; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ । ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଅପାତ୍ର କିମ୍ବା ଯେଉଁମାନେ ସେବା ଜାଣନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଯେଉଁମାନେ ଲୋଭ, ମୋହ, ଅଭିମାନ ଓ ଏହାଦି ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ, ଯାଙ୍କ ମନ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସେମାନେ ସ୍ୱପରିବାରର ସପ୍ତପିତୃ, ସପ୍ତମାତୃ ଓ ସପ୍ତଶ୍ଵଶୁରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି । ଯଦି କେହି ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅଭିଲାଷା କରେ, ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ । ଏହି ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ମହାଦେବୀ, ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଉଛ ? ଏଠି ଶ୍ରୀ ବରାହ ପୁରାଣର "ଶାଳଗ୍ରାମ କ୍ଷେତ୍ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ" ନାମକ ଏକଶତ ପଞ୍ଚଚତ୍ତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା । ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ରୁରୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ କହିବି । ଶାଳଗ୍ରାମର ଗୁପ୍ତ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ମହିମା ଶୁଣି, ଭୂଦେବୀ କହିଲେ: "ହେ ମହାଭାଗ, ଏହି ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣି ମୁଁ ଦୁଃଖମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି । ଯେଉଁଠି ଆପଣ 'ରୁରୁଷଣ୍ଡ' ବୋଲି କହିଲେ, ଯାହାକୁ ଆପଣ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ପୂଜିଛନ୍ତି, ସେହି ପରମ କ୍ଷେତ୍ର, ହେ ହୃଷୀକେଶ, ଆପଣ ଯାହାକୁ ସେଇ ନାମରେ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି ।" ତାହାପରେ ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: "ଭୃଗୁ ବଂଶରେ ଜଣେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିବା, ଯଜ୍ଞ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନିୟମ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠ, ଅତିଥିସେବା ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହରିଣମାନ୍ୟଙ୍କ ସମୂହ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏକ ମହାପୁରୁଷ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ...