ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ କଥାରେ, ଏଠାରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ପ୍ରିୟେ। ତୁମେ ଏହି ତ୍ରିବେଣୀ ବିଷୟରେ କେବେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର। ଏଠି, ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଭରତ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସାମିପ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେଥିଠାରୁ ସେଠି ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ସ୍ପଷ୍ଟ ଅନାସକ୍ତି ହେଲା। ଭରତଙ୍କ କାରଣରୁ ଏହି ଅନାସକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏଠି ଯେପରି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା, ତେଣୁ ସେ 'ଜଳେଶ୍ୱର'—ଜଳର ଈଶ୍ୱର—ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ରହିଲେ। ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଭୂମିକୁ, ମୁଁ ଶାଳଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା ବେଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ପଡ଼ିଥିଲା, ସେଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଯିଏ ଏଠି ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ ସୂର୍ୟ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ମୁଁ ସୁଦର୍ଶନକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲି। କିନ୍ତୁ ଏହି ସବୁ ଅବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆବୃତ ହୋଇଗଲା। ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ସେ ହରିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ। ତେବେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ନନ୍ଦୀ, ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ଆଗରେ ଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଚରଣ କରୁଥିଲେ, ସେଠି 'ଦେବାଟା' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା। ସେଇ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବତାନାଥ, ଭକ୍ତମାନେ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏଠି ମହାଦେବ ସାଳଙ୍କାୟନ ବଂଶର ଅଂଶରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଉଁଠି ସ୍ୱୟଂ ମହାଯୋଗୀ ଯୋଗସିଦ୍ଧି ଦାନ କରନ୍ତି। ତ୍ରିଜଟାମାନଙ୍କଠାରୁ ତିନି ଧାରା ଜଳ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ଏହି ତିନି ଧାରା ମିଶି ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ହେଲା, ଯାହା 'ତ୍ରିବେଣୀ' ଭାବେ ପରିଚିତ। ଶାଳଗ୍ରାମ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଯିଏ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏବଂ ତିନି ଧାରା ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃଦେବତା ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପୂର୍ବଦିଗରେ 'ହଂସତୀର୍ଥ' ଭାବେ ପରିଚିତ। କେତେବେଳେ, ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ରାତି ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହା ଉତ୍ସବ ପାଳନ ସମୟରେ, କିଛି କାଉଁଁ ଭୋଜନ ଲୋଭରେ ସେଇ ନିବେଦନ ଉପରେ ଉଡ଼ିଗଲେ। ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦୁଇଜଣ ଏକ ଗଡ଼ିଆଁ ଭିତରକୁ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏଠି ସେମାନେ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଦୁଇଟି ହଂସର ଆକାର ନେଲେ ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ବାହାରିଲେ। ସେଇଠୁ, ମହାନ ଭୂମି, ଏହି ସ୍ଥାନ 'ହଂସତୀର୍ଥ'—ହଂସମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ—ବୋଲି ଖ୍ୟାତି ଲାଗିଲା। ପୂର୍ବେ ଏହାକୁ ଏକ ଯକ୍ଷ ତିଆରି କରିଥିଲେ ଓ 'ଯକ୍ଷତୀର୍ଥ' ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲା। ସେଠି ଏକ ଶିବଭକ୍ତ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିଜ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତି, ମହାଯୋଗୀଙ୍କ ମହିମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ତୀର୍ଥ ଉପଖ୍ୟାନ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ମହାପୃଥିବୀ। ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତିର ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? ଏବେ ମୁଁ ଶାଳଗ୍ରାମ କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା କଥା କହିବି। ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ମହାର୍ଷି ସାଳଙ୍କାୟନ ହିଁ ଏଠିର ଉତ୍ପତ୍ତିକର୍ତ୍ତା। ଶ୍ରୀବରାହ ଉବାଚ: ନିୟମିତ ତପସ୍ୟା କରି, ସେ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଦୂର୍ଲଭ ଶାଳ ବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ବୃକ୍ଷ ଅଟୁଟ, ତୁଳନାହୀନ ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ବିଶାଳ ଓ ପୁଷ୍ପିତ ଥିଲା। ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଏହି ଋଷି, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଶାଳ ବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖି ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ। ଏହି ବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଶ୍ରମ ଦୂର ହେଲା ଓ ସେଠିଏ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ। ଶାଳ ବୃକ୍ଷର ପୂର୍ବଦିଗରେ, ଋଷି ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦଢ଼ି ହେଲେ। ଏହିପରି, ସେଇ ଶାଳ ବୃକ୍ଷର ପୂର୍ବଦିଗରେ, ଏହି ନିଷ୍ଠାବାନ ଋଷି ମୋତେ ଦେଖି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ତାକି ରହିଲେ। ମୋର ତେଜରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ନୟନ ଖୋଲିଲେ। ଏଭଳି ଏହି ଶାଳଗ୍ରାମ ତୀର୍ଥ ଓ ତାହାର ଦିବ୍ୟ ମହିମା, ପ୍ରାଚୀନ ଦିନରୁ ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ଆସୁଛି।