ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ବେଦ ସମୁଦ୍ରରୁ ଦୁଇ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ—ସେମାନେ ଥିଲେ ଜୟ ଓ ବିଜୟ। ଏହି ସମୟରେ ତୃଣବିନ୍ଦୁଙ୍କରୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅପରାଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଭକ୍ତିରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ପୂଜା ସମୟରେ ହରି ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରିଥିଲେ। ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପରେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏହାପରେ ସେମାନେ ଆହୁତି ବଣ୍ଟନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ ଏବଂ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବିଜୟ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯାହା ପାଇଛ, ସେ ତାଙ୍କର ଅଂଶ।" ତେବେ ଅନ୍ୟେ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯାହା ନେଇଛ, ତାହା ଫେରାଉନାହାଁତୁ, ଏଥିପାଇଁ କୁମ୍ଭୀର ହୁଅ।" ଏହାର ଉତ୍ତରରେ, "ତୁମେ ମତେ ଏଭଳି ଭାବେ କଥା କହିଲା, ଏହିପାଇଁ ଗର୍ବିତ ଗଜ ହୁଅ," ବୋଲି ଶାପ ଦେଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀରେ ସେ ଦ୍ୱିଜନ୍ମା କୁମ୍ଭୀର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ଗଜ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଶିଶୁ ହାତୀ ଓ ହାତୀପାଳକଙ୍କ ସହିତ ଖେଳୁଥିଲେ। ଦୁଇଁଜଣ ଶାପରେ ମୂଢ଼ ହୋଇ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ସହଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ସେ ତ୍ରିବେଣୀ ନିକଟକୁ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଗଲେ। ସେ ନିଜେ ହାତୀମାନେଂକୁ ପାନୀୟ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତା ସ୍ମରଣ କରି, ଉତ୍ତେଜିତ କୁମ୍ଭୀର ଗଜ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଜଳରେ ଟାଣି ନେଲା। ଦୁଇଁଜଣ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଟାଣାହେଉଁ ଓ ଦନ୍ତ ଭଙ୍ଗ ହେଉଁ, ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ପୀଡିତ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଭକ୍ତବାନ୍ଧବ ଭଗବାନ୍କୁ ସେ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ପୁନିପୁନି ପାଥର ନିକ୍ଷେପ କରି, ହରିଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସେ ଦୁଇଁଜଣ ମଧ୍ୟରେ ଘଞ୍ଚାଘଞ୍ଚି କଲେ। ଏହିପରି ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ। ତୁମେ ତ୍ରିବେଣୀ ବିଷୟରେ କେବେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ। ଏହି ଦିନ, ରାଜା ଭରତ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଥିଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ ଭରତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଠିପାଇଁ ତାଙ୍କର ଅନୁରାଗ ହ୍ରାସ ପାଇଲା। ଏହିପରି ଭାବେ ପୂଜିତ ହେବାରୁ, ସେଠି ତାଙ୍କୁ ଜଳେଶ୍ୱର ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ମୁଁ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଶାଳଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ସେଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତେଜସ୍ବୀ ହୋଇ ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଭକ୍ତମାନେଂକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାକୁ, ମୁଁ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲି। ଏହିପରି ଭାବେ, ସେଠାରେ ସବୁକିଛି ବିଘ୍ନିତ ହୋଇ ଆବୃତ ହୋଇଗଲା। ଗାଈମାନେଂକୁ ଆଗରେ ରଖି, ସେ ହରିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ନନ୍ଦୀ, ଗାଈମାନେଂକୁ ଆଗରେ ରଖି ଯାଉଥିଲେ। ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଚରଣ କରୁଥିଲେ, ଏହିପରି ଭାବେ ଏଠାକୁ ଦେବାଟା ବୋଲି ଡାକାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ସେଇ ଦେବେଶ୍ୱର ଭକ୍ତମାନେଂକୁ ନିର୍ଭୟତା ଦାନ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ମହାଦେବ ସାଲଙ୍କାୟନ ବଂଶୀ ଭାବେ ବିରାଜିତ। ସେଇ ମହାଯୋଗୀ ନିଜେ ଯୋଗସିଧ୍ଧି ଦାନ କରନ୍ତି। ତ୍ରିଜଟାମାନେଂକୁ ଠାରୁ ତିନି ଧାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ଏହି ତିନି ଧାରା ମିଶି ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହାକୁ ତ୍ରିବେଣୀ କୁହାଯାଏ। ଶାଳଗ୍ରାମ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏବଂ ତିନିଧାରା ତୀରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେଂକୁ ତୃପ୍ତି କରାନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି।