ହେ କେଶବ, ଯେଉଁ ଗର୍ଭରେ ଏହା ଥିବ, ସେଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଏଠି, ଏହି ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀରେ ସଦା ବିରାଜିତ ରହିବୁ। ଏଠି ସ୍ନାନ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ। ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ ଲୋକେ ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ସ୍ନାନର ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ଏମିତି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନଦୀ ନାହିଁ ଯିଏ ଗଙ୍ଗା ସମାନ ମହତ୍ତ୍ୱ ରଖିପାରିବ। ଏଠି ଦେବିକା ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ନଦୀ ଗଣ୍ଡକୀ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛି। ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏଠି ଏକ ଅଲଗା ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କନ୍ୟା, ପବିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ଏହି ତ୍ରିବେଣୀ ସ୍ଥଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ପୁରାତନ କାଳରେ ବେଦ ସାଗରରୁ ଦୁଇ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଜୟ ଏବଂ ବିଜୟ। ତୃଣବିନ୍ଦୁଙ୍କ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପାପୀ ଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରି, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିଶ୍ଚଳ କରିଥିଲେ। ପୂଜା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହରି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ। ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ତେବେ ସେମାନେ ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଂଶ ବଣ୍ଟନ କରିବାରେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବିଜୟ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯାହା ଅଧିକାର କରିଛ, ସେଠାରେ ତାହା ତାଙ୍କର।” ତାହାପରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯାହା ନେଇଛ, ତାହା ଫେରାଉନାହିଁ, ତେଣୁ କୁମ୍ଭୀର ହେଉ।” ବିଜୟ ଉତ୍ତରେ କହିଲେ, “ମୋ ସହିତ ଏପରି କଥା କହୁଛ, ତେଣୁ ଗର୍ବରେ ଅନ୍ଧ ହାତୀ ହେଉ।” ଏହିପରି ଶାପ ଫଳରେ ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀରେ ସେ ଦ୍ୱିଜ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ସହିତ କୁମ୍ଭୀର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅନ୍ୟଜଣ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହି, ଶିଶୁ ହାତୀ ଓ ହାତୀ ପାଳକମାନଙ୍କ ସହିତ ଖେଳିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ଦୁଇଁଜଣ, ଶାପ ଭ୍ରମରେ ପୃଥିବୀରେ ଏକାସାଥି ଘୁରୁଥିଲେ। ତେବେ ଏକ ଦିନ ତ୍ରିବେଣୀ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସେ ଏଠି ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ସେ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ପାନ କରାଇଲେ ଓ ଖୁସି ହୋଇ ଖେଳିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତା ସ୍ମରଣ କରି, କୁମ୍ଭୀର ହାତୀ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା ଓ ତାଙ୍କୁ ଜଳରେ ଟାଣି ନେଲା। ଦୁଇଁଜଣ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା, ଦାନ୍ତ ଭଙ୍ଗ ଓ ଟାଣାଟାଣିରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ସଂଘର୍ଷରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଦୁଃଖ ଭୋଗି ନଷ୍ଟ ହେଲେ। ତାପରେ ଭକ୍ତଜନଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିବା ଭଗବାନଙ୍କୁ ସେ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ଏଠି ସମ୍ମୁଖରେ ହରିଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ସେ ପୁନିପୁନି ପାଥର ଛାଡ଼ି, ଏକାପରେ ଏକ ଘାତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଏଠି ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଅନୁଭବ ଘଟିଲା, ହେ ପ୍ରିୟ। ତ୍ରିବେଣୀ ସମ୍ପର୍କରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ। ଏହି ସମୟରେ ରାଜା ଭରତ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟେ ଥିଲେ। ସେଥିଠାରୁ ତାଙ୍କର ଏହି ସ୍ଥାନପ୍ରତି ଅନୁରାଗ କମିଗଲା। ଏପରି ଭାବେ ପୂଜିତ ହେଉଥିବାରୁ ସେ “ଜଲେଶ୍ୱର” ନାମରେ ସ୍ମରଣ ହେଲେ—ଜଳର ମହାପ୍ରଭୁ। ମୁଁ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଶାଳଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିଥିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଥମ ପଡ଼ିଗଲା, ସେଠି ଏକ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ସେଠି ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଜଣେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ସୁଦର୍ଶନକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲି। ଏଭଳି ଭାବେ ସମସ୍ତ କିଛି ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ବିଖଣ୍ଡିତ ହୋଇ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଢାକି ଦିଆଯାଇଛି।