ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ମଙ୍ଗଳମୟ ଏବଂ ପୂରାତନ କଥା କହିବି, ଯାହା ଶ୍ରୀବରାହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଛି। ଏହି ସ୍ଥାନରେ, ଯେଉଁଠି ନିଷ୍ପାପ ହୋଇ ଅସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଚଳିଯାଇଥିବା ଆତ୍ମା ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାଏ, ସେଠି ତିନି ନଦୀର ସଙ୍ଗମ—ତ୍ରିବେଣୀ—ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ପବିତ୍ର ତ୍ରିବେଣୀ ସ୍ଥଳକୁ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅପୂର୍ବ ସ୍ଥାନକୁ କାହିଁକି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ? ଏହି ତ୍ରିବେଣୀ ସମ୍ପର୍କରେ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କର। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ଆମେ ଏଠାରେ ଏକ ଶୁଭ ଏବଂ ପୂର୍ବତନ ଘଟଣାର କଥା କହିବାକୁ ଯାଉଛୁ। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଦେବ ଜଗତର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତପଃଶକ୍ତି ଏତେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ଯେ, ତାଙ୍କର ଗାଳରୁ ଘମ ଝରିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମହର୍ଲୋକ ଓ ତାହାଠାରୁ ଉପର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଚମକିଯାଇଲେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉତ୍ସୁକତାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୁହଁ ଦେଇ, ଏହି ଘଟଣା ବିଷୟରେ କିଛି ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ନମ୍ରତାରେ ଶିର ନମାଇ, ଏହି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—'ଏହି ପୃଥିବୀ କିଏ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରୁ ସମସ୍ତ ଅସନ୍ତୁଳନ ହେଉଛି?' ତାପରେ ଶିବ ଦେବ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଧ୍ୟାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ। ସୋମ, ଦେବତାମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ସଙ୍ଗୀମାନେ ସେଠାକୁ ଗଲେ। ଏହାପରେ ଶିବ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ହସିଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ସହିତ କହିଲେ—'ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର, ଯିଏ ସମସ୍ତକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ସେଠି ତୁମ ପାଇଁ କଣ ଅସମ୍ଭବ?' 'ମୁଁ ଏହି ତପସ୍ୟା ଜଗତର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ କରୁଛି,' ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ। 'ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ତୁମ ଦର୍ଶନ ପାଇ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନୁଭବ କରୁଛି।' ଶିବ କହିଲେ: 'ଯେଉଁଠି ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀ, ସମସ୍ତ ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗାଳର ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ସେଠି ଏହାର ଗଭୀର ଗର୍ଭରେ, ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ସଦା ରହିବା। ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏଠି ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ।' 'ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ ଗଙ୍ଗା ସ୍ନାନର ଫଳ ମିଳେ। ଗଙ୍ଗା ଛାଡ଼ି କୌଣସି ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଏହାର ସମାନ ମହତ୍ତ୍ୱ ରଖିପାରିବ ନାହିଁ।' ଏହି ଗଣ୍ଡକୀ ସହିତ ଦେବିକା ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ନଦୀ ଯୋଗ ହୋଇଛି। ଏଠି, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ତପୋବନ ସୃଜନ କରିଥିଲେ, ଏଉଁଠି ତାଙ୍କର କନ୍ୟା, ପବିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ତ୍ରିବେଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ବେଦ ସାମୁଦ୍ରରୁ ଦୁଇ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଜୟ ଓ ବିଜୟ। ତୃଣବିନ୍ଦୁ ନାମକ ଏକ ଋଷିଙ୍କରୁ ଦୁଇ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପାପୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ହରିରେ ଏକାଗ୍ର ଥିଲା। ପୂଜା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ। ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପରେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ତାପରେ ସେମାନେ ଆହୁତି ବଣ୍ଟନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ପର୍ଧା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବିଜୟ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯାହା ତୁମେ ପାଇଛ, ତାହା ସେଉଁଠି ଦିଅ।' ଅନ୍ୟଜଣ କହିଲେ, 'ତୁମେ ନିଅଥିବା ଜିନିଷ ଫେରାଇ ଦେଉନାହ, ତେଣୁ କୁମ୍ଭୀର ହେଉ।' ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଏଭଳି କଥା କହିବାରୁ, ତୁମେ ଅହଂକାରୀ ହାତୀ ହେଉ।' ଏଭଳି ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀରେ ସେ ଦ୍ୱିଜନ୍ମା, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ସହିତ କୁମ୍ଭୀର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।