ମୋହମୟ ଏହି ସଂସାର ମଧ୍ୟରେ ଅଳ୍ପ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଜଣେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଜଗତରେ ମହତ୍ତ୍ୱ ଲୋକେ ତୁମ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହେ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଦୁଃଖିତମାନେ ପ୍ରତି କ୍ରୁପାଳୁ, ମୋତେ 'ନା' କହିବେନି। ତେଣୁ, ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବଳୀ, ତୁମେ ମୋତେ ଯେଉଁ ଭିତରେ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ହେଉଥିବା ବର ମାଗ, ସେଉଁଥିରେ ମଧ୍ୟ ମାଗ। ମୋର ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଥିବା କିଏ ଅଛି ଯାହାର କୌଣସି ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ ହେଉନାହିଁ? ତାପରେ ସେ ଯୋଡ଼ିହାତେ ନମସ୍କାର କରି ମଧୁର କଥା କହିଲେ— "ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ମୋର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମୋର ପୁଅ ହେଉ।" ବିଷ୍ଣୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏହି ନଦୀ କ'ଣ ମୋ ସାଙ୍ଗ ଲାଗି ସଦା ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ ଏହି ବର ଚାହିଲା?" ଏହିପରି କରୁଣାବଶତଃ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ ତୁମର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। "ମୋର ଉପସ୍ଥିତିରେ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ହେବ। ତୁମେ ଜିହ୍ୱା, ମନ ଓ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ପାପକୁ ଦୂର କରିଦେବ। ଯିଏ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ପିତୃପୁରୁଷମାନେକୁ ତୃପ୍ତ କରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ। ସେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ, ଯେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଆଉ କେବେ ଦୁଃଖ ନଥାଏ।" ଏହିପରି ବର ଦେଇ ପ୍ରଭୁ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ମୁଁ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କ ଅଂଗକୁ ପ୍ରଭାମୟ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଧ କଲି। ସେଇ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲି। ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଘାଟିତ ଏହି ପବିତ୍ର ଧାରା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦିଏ। ସୋମନାଥଙ୍କ ପୂର୍ବଦିଗରେ ରାବଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି। ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ନୃତ୍ୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବର ଦେଇଥିଲେ। ବାଣ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ବାଣେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ଆଲଙ୍କାୟନ ଗୋତ୍ରର ଋଷି ସେଠି ଶୀଘ୍ର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏବେ, ହେ ପୃଥିବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଗୁପ୍ତ ଗଥା କହିବି। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ମହେଶ୍ୱର ଦେବ ଯୋଗମାୟା ଦ୍ୱାରା ଆଲଙ୍କାୟନଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ। ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଓ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଯୋଗମାୟାର ଶକ୍ତି ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଇ ମୋର ଉପାସନାରେ ଲିନ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ। "ଉଠ, ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଆଶା ପୂରଣ ହୋଇଛି। ତୁମେ ପୁଅ ପାଇଁ ପ୍ରଭୁ ସହିତ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲ। ଏହିପରି ବିଚାର କରି, ମୁଁ ନିଜେ ତୁମ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି। ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ ଭାବେ ରହି, ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛ।" ଏହା ଶୁଣି, ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କହିଲେ, "କିପରି ହରି ଆଉ ମୋତେ ଦେଖା ଦେଲେ ନାହିଁ? ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।" "ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଯୋଗବଳେ ଶୀଘ୍ର ମଥୁରାକୁ ଯାଅ, ଆମୁଷ୍ୟାୟନଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ନେଇ ଆଣ।" ଏହା ଶୁଣି ନନ୍ଦୀ ଶୀଘ୍ର ଯାଇଲେ। ସେଠି ଆମୁଷ୍ୟାୟନଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ନାମ ପଚାରିଲେ। ସେ ସାଲଙ୍କାୟନଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଆମୁଷ୍ୟାୟନ। ସେ ପଚାରିଲେ, "ଗୁରୁ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ସେ ତପୋଧନ କେଉଁଠି ବସିଛନ୍ତି?