ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପରେ ଏହି ମଣି ରଖାଯାଇଥିଲା, ସେଠାରେ ନୀଳ ତାଙ୍କର ରଥରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ । ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତିରେ, ସେଇ ମଣିରୁ ହସ୍ତିଆସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଏବଂ କ୍ରୁର ମନୋଭାବର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ଏହି ଅସଂଖ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ରଥ, ପତାକା, ଘୋଡ଼ା, ବାଣ, ତଳୱାର, ଢାଳ, ଧନୁଷ, ତୁଣୀର ଓ ଅପରାଜୟ ଶୌର୍ୟ ସହିତ ମଣିରୁ ବାହାରିଲେ । ସେଠାରେ ପନ୍ଦର ଜଣ ଶୂରବୀର ଅଗ୍ରଣୀ ଯୋଦ୍ଧା ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି—ସୁପ୍ରଭା, ଦିପ୍ତତେଜା, ସୁରଶ୍ମି, ଶୁଭଦର୍ଶନ, ସୁକାନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର, ସୁଣ୍ଡ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସୁମନା, ଶୁଭ, ସୁଶୀଳ, ସୁଖଦ, ଶମ୍ଭୁ, ସୁଦନ୍ତ, ଓ ସୋମ । ଏହି ପନ୍ଦର ଯୋଦ୍ଧା ମଣିରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ । ତାପରେ, ବିରୋଚନଙ୍କୁ ବଡ଼ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେମାନଙ୍କର ଧନୁଷ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରେ ଚମକୁଥିଲା, ବାଣ ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାରେ ମୁଣ୍ଡିଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ତଳୱାର, ଗଦା ଓ ବର୍ଜ୍ର ତଳି ପଡ଼ୁଥିଲା । ରଥ ରଥକୁ ଘେରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା, ହାତୀ ହାତୀକୁ, ଘୋଡ଼ା ଘୋଡ଼ାକୁ ଏବଂ ପଦାତି ପଦାତିକୁ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ । ଏପରି ଅନେକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା; ଶୂରମାନେ ଏକାପରେ ଏକ ଚାଲେଞ୍ଜ ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କଲା । ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚଳିଥିବା ବେଳେ, ରାଜାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଘାୟଳ ହୋଇ ଅଚେତନ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ଯମଲୋକକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । ଅପରାଜୟ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ରାଜା ନିଜ ସେନା ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ । ସେଇ ଦୁର୍ଜୟ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥର ଭରିସିଆ ଶକ୍ତି ସହିତ ମଣିର ଅଲଙ୍କୃତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ । ସେଇ ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ସେନାରେ ବଡ଼ ହାନି ହେଲା । ଏହି ସବୁ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧର କାରଣ ଓ ନିମିତ୍ତ ସୁନି, ସେମାନଙ୍କର ଜାମାତା ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେଖି ସେନା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ । ଏହି ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଜି ଥିଲେ—ପ୍ରଘାସ, ବିଘାସ, ସଂଘାସ, ଅଶନିପ୍ରଭା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭା, ସୁଘୋଷ, ଉନ୍ମତ୍ତକ୍ଷ, ଭୟଙ୍କର, ଅଗ୍ନିଦନ୍ତ, ଅଗ୍ନିତେଜ, ବହୁଶକ୍ର, ପ୍ରତର୍ଦ୍ଦନ, ବିରାଧ, ଭୀମକର୍ମା, ଓ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି । ଏହି ପନ୍ଦର ଅଗ୍ରଣୀ ଦୈତ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣ ଏକ ଏକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ । ଦୁର୍ଜୟଙ୍କ ସେନାର ବଡ଼ ମାୟାବୀମାନେ ମଣିଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ ବିଶାଳ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ । ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁପ୍ରଭା ପ୍ରଘାସକୁ ପାଞ୍ଚଟି ବିଷଧର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଘାୟଳ କଲେ । ସେ ତିନିଟି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବାଣରେ ବିଘାସକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏବଂ ସୁରଶ୍ମି ଦଶଟି ବାଣରେ ସଂଘାସକୁ ଘାୟଳ କଲେ । ଶୁଭଦର୍ଶନ ଅଶନିପ୍ରଭାକୁ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ଘାୟଳ କଲେ; ସୁକାନ୍ତି ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭାକୁ, ସୁନ୍ଦର ସୁଘୋଷକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ସୁଣ୍ଡ ଉନ୍ମତ୍ତକ୍ଷକୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀବ୍ର ବାଣରେ ଘାୟଳ କରି, ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ବକ୍ର ବାଣରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷକୁ କାଟି ଦେଲେ । ସୁମନା ଅଗ୍ନିଦନ୍ତକୁ, ସୁଶୁଭ ଅଗ୍ନିତେଜକୁ, ସୁଶୀଳ ବାୟୁଶକ୍ରକୁ, ସୁମୁଖ ପ୍ରତର୍ଦ୍ଦନକୁ ଘାୟଳ କଲେ । ଶମ୍ଭୁ ବିରାଧ ସହିତ, ସୁକୀର୍ତି ଭୀମକର୍ମା ସହିତ, ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ସୋମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ । ଏହି ଭାବରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ନିଜ ଶସ୍ତ୍ରଚାଳନ କୌଶଳରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମଣିଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ପୁଣି ବଧ ହେଲେ । ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କଲା । ଏହି ସମୟରେ ଋଷି ଗୌରମୁଖ ସମିତ୍, କୁଶା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ । ଏଠାରେ ବଡ଼ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖାଗଲା, ଯାହା ଅନେକ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା ଓ ଅପରାଜୟ ଥିଲା । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଋଷି ଦ୍ୱାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହେଲେ । ବସି ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ମଣିର କାରଣ ଅନୁସନ୍ଧାନ କଲେ । ଏଭଳି ମଣି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିଲା ବୁଝି, ଋଷି ଗୌରମୁଖ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ । ତାପରେ, ପିତାମ୍ବର ପରିଧାନ କରି, ଗରୁଡ଼ାରେ ବସିଥିବା ସେଇ ଦେବତା ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଓ କହିଲେ, "ଏଠାରେ ମୁଁ କ'ଣ କରିବି?" ଋଷି ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ, "ଏହି ଅପରାଜୟ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ସେନା ସହିତ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସାଥୀମାନେକୁ ବିନାଶ କରନ୍ତୁ ।" ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ସହିତ, ଭଗବାନ୍ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ । ସେଇ ସୁଦର୍ଶନ, କାଳର ଚକ୍ର, ଏହି ଅପରାଜୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କରାଗଲା । ଏହି ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟ ସେନା କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଅନେକ ଭାବରେ ଭସ୍ମ ହେଲା । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସାରି, ଭଗବାନ୍ ଗୌରମୁଖ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଦାନବ ସେନା କ୍ଷଣେ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଗଲା ।" ଏହି ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅରଣ୍ୟ "ନୈମିଷାରଣ୍ୟ" ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ, ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ । ମୁଁ ଯଜ୍ଞପତି ଏଠାରେ ବସିବି; ଏଠାରେ ମୋତେ ସଦା ପୂଜା କରାଯିବ, ଏବଂ ଏହି ପନ୍ଦର ମଣିଅଗ୍ରଣୀ କୃତୟୁଗରେ ଉଦ୍ଭବିତ ହେବେ ।" ଏଭଳି କହି, ପ୍ରଭୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଦ୍ୱିଜ ଋଷି ଗୌରମୁଖ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ । ତାପରେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ରାଜା ସୁପ୍ରତିକ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଚିନ୍ତା କରିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ମନରେ ଏହି ଭାବ ଉପଜିଲା—ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତରେ ବିଷ୍ଣୁ ସଦା "ରାମ" ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହିପରି, ମୁଁ ବିଶ୍ୱର ନାଥଙ୍କୁ "ରାମ" ନାମରେ ସ୍ତୁତି କରିବି । ସୁପ୍ରତିକ କହିଲେ: "ମୁଁ ରାମ, ମହାପୁରୁଷ, ଅଚ୍ୟୁତ, ପୁରାତନ ମୁନି, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ, ଶିବସ୍ୱରୂପ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମହାନ୍ଥ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶକ, ତେଜୋମୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ ।