ଦୁର୍ଜୟ ରାଜା ପୁନିପୁନି ଭାବୁଥିଲେ—କିପରି ଏହି ଚିନ୍ତାମଣି ରତ୍ନକୁ ପାଇପାରିବି? ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେ ଏକ ଯୋଜନା ତିଆରି କଲେ। ରତ୍ନଟିକୁ ମୁଁ କିପରି ନେଇପାରିବି, ଏହି ଚିନ୍ତା ମନରେ ରଖି, ରାଜା ଦୁର୍ଜୟ ତାଙ୍କର ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଆଶ୍ରମ ଚାରିପାଖରୁ ଅଳ୍ପ ଦୂରକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେଠାରୁ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ବିରୋଚନଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଋଷି ଗୌରମୁଖଙ୍କୁ ରତ୍ନ ଚାହିଁବାକୁ ନିମନ୍ତେ ଅନୁରୋଧ କରିବେ। ବିରୋଚନ ଋଷିଙ୍କ ସମ୍ନିପାତ କରି, ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ହେ ରାଜା, ରତ୍ନର ଭଣ୍ଡାର, ଏହି ରତ୍ନଟି ତାଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ।” ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଗୌରମୁଖ ଋଷି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ—“ବ୍ରାହ୍ମଣ ନେଇଥାଏ, ରାଜା ଦେଇଥାଏ, ଆଉ ତୁମେ ପୁଣି ରାଜା ହୋଇ ଏପରି ଦୟାନିୟ ଭାବରେ କାହିଁକି ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଛ?” ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦୁର୍ଜୟ ରାଜାକୁ ଏହି କଥା କହିଦିଅ—“ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଅ, ଦୁଷ୍ଟ, ନହେଲେ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗିଦେବେ।” ଏହିପରି କହି, ଋଷି ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଦର୍ଭା ଓ ଜଳାଣି ଆଣିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଶତ୍ରୁନାଶକ ରତ୍ନକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀ ଏହି ଉତ୍ତର ନେଇ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ସବୁ ଘଟଣା କହିଦେଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦୁର୍ଜୟ ରାଜା ମହାକ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଏକ ବଶ୍ୟ ନୀଳାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ—“ତୁମେ ଏଉଁଠିଏଁ ଯାଅ, ଯେପରି ହେଉ ତାହାର ରତ୍ନ ଛିଣି ଆଣିଦିଅ।” ନୀଳ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନି, ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ। ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନ ଦେଖି ନୀଳ ତାଙ୍କର ରଥରୁ ଅବତରିଲେ। ନୀଳ ମାଟିକୁ ଉତରିଲେ, ସେଠାରୁ ହଠାତ୍ ଭୟଙ୍କର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ହସ୍ତିଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ରତ୍ନ ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରିଲେ। ରଥ, ପତାକା, ଘୋଡ଼ା, ବାଣ, ତଳୱାର, ଢାଳ, ଧନୁଷ, ତୁଣୀର ଓ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ସେମାନେ ଏହି ରତ୍ନରୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେଠି ୧୫ ଜଣ ମହାବଳୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୋଦ୍ଧା ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଗଲେ—ସେମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛନ୍ତି ସୁପ୍ରଭ, ଦିପ୍ତତେଜା, ସୁରଶ୍ମି, ଶୁଭଦର୍ଶନ, ସୁକାନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର, ସୁଣ୍ଡ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସୁମନ, ଶୁଭ, ସୁଶୀଳ, ସୁଖଦ, ଶମ୍ଭୁ, ସୁଦନ୍ତ, ଓ ସୋମ। ଏହି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବିରୋଚନଙ୍କୁ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାଲିପଡ଼ିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଧନୁଷ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଚମକୁଥିଲା, ବାଣମାନେ ଉତ୍ତମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରେ ମୁଣ୍ଡିଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ତଳୱାର, ଗଦା, ଶୂଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ୁଥିଲା। ଏଠାରେ ଏକ ରଥ ଅନ୍ୟ ରଥକୁ ଘେରି ଦଢ଼ିଗଲା; ଏକ ହାତୀ ଅନ୍ୟ ହାତୀଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲା; ଘୋଡ଼ା ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଘାତ କଲା; ଏକ ପଦାତି ଅନ୍ୟ ପଦାତି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲା। ଅନେକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ହେଉଥିଲା, ବାଣ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଚାଲିଯାଉଥିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ରାଜାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ହତ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର ସାଥୀ ଓ ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ଯମଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହି ଅଜୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦୁର୍ଜୟ ରାଜା ନିଜ ସେନା ସହିତ ଏଗିଯାଇଲେ। ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଦୁର୍ଜୟ ଏହି ରତ୍ନଉତ୍ପନ୍ନ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କ ସେନାରେ ମହାବଧ ହେଲା। ଯୁଦ୍ଧର କାରଣ ଓ କର୍ତ୍ତା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ତାଙ୍କ ଜାମାତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ସେନା ଏଗିଗଲା। ଏହି ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଘାସ, ବିଘାସ, ସଂଘାସ, ଅଶନିପ୍ରଭ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭ, ସୁଘୋଷ, ଉନ୍ମତ୍ତକ୍ଷ, ଭୟଙ୍କର, ଅଗ୍ନିଦନ୍ତ, ଅଗ୍ନିତେଜ, ବହୁଶକ୍ର, ପ୍ରତାର୍ଦନ, ବିରାଧ, ଭୀମକର୍ମା ଓ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି। ଏହି ୧୫ ଜଣ ଅଗ୍ରଣୀ ଦୈତ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣ ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ନିୟୁକ୍ତ ହେଲେ। ଦୁର୍ଜୟ ରାଜାଙ୍କ ସେନାର ମହାମାୟାବୀମାନେ ଏହି ରତ୍ନଉତ୍ପନ୍ନ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁପ୍ରଭ ପ୍ରଘାସକୁ ପାଞ୍ଚଟି ବିଷାକ୍ତ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ। ସେ ଗରମ ପକ୍ଷୀ ସମାନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦେଇଲେ। ସେଇପରି ସେ ତିନିଟି ତୀବ୍ର ବାଣ ଦେଇ ବିଘାସକୁ, ଦଶଟି ବାଣରେ ସୁରଶ୍ମି ସଂଘାସକୁ ଆଘାତ କଲେ। ଶୁଭଦର୍ଶନ ଅଶନିପ୍ରଭକୁ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣ ଦେଇଲେ; ସୁକାନ୍ତି ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭକୁ, ସୁନ୍ଦର ସୁଘୋଷକୁ ଆଘାତ କଲେ। ସୁଣ୍ଡ ଉନ୍ମତ୍ତକ୍ଷକୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀବ୍ର ବାଣ ଦେଇ, ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡିଆ ବାଣରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ କାଟିଦେଲେ। ସୁମନା ଅଗ୍ନିଦନ୍ତକୁ, ଶୁଭ ଅଗ୍ନିତେଜକୁ, ସୁଶୀଳ ବାୟୁଶକ୍ରକୁ, ସୁମୁଖ ପ୍ରତାର୍ଦନକୁ ଆଘାତ କଲେ। ଶମ୍ଭୁ ବିରାଧ ସହିତ, ସୁକୀର୍ତ୍ତି ଭୀମକର୍ମା ସହିତ, ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ସୋମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏହିପରି ସମସ୍ତେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାନୁସାରେ ପୁନି ଏହି ରତ୍ନଉତ୍ପନ୍ନ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ତୀବ୍ର ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଋଷି ଗୌରମୁଖ ଦର୍ଭା, ସମିତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ନେଇ ବୈଦିକ କ୍ରିୟା କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖାଗଲା, ଅନେକ ସେନା ଘେରି ରହିଥିଲା, ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଜିତିବା ଅଶକ୍ୟ ଲାଗୁଥିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଋଷି ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ି ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ, ବସି ରହି ରତ୍ନର କାରଣ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧର ମୂଳ ଏହି ରତ୍ନ ଅଟୁଟ ରହିଛି ବୋଲି ଉପଲବ୍ଧି କରି, ଗୌରମୁଖ ଋଷି ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଲେ। ତେବେ, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଗରୁଡ଼ାରେ ବସିଥିବା, ସେଇ ଦେବତା ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଓ କହିଲେ—“ଏଠି ମୋ ଉପରେ କ’ଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?