ଏକ ସମୟର କଥା, ଆକାଶରେ ଏକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧୂମକେତୁ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଆଲୋକରେ ଭରି ଥିଲା, ଯାହା ରାଜା ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପଥରେ ସ୍ଥିର ଭାବେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଥିଲା। ଏଠାରେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ କେବେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ କୌଶଳ ଦେଖାଇ ପାରନାହାନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ରଶ୍ମିରେ ଯେଉଁମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତିପଦକୁ ଚମକିଉଠନ୍ତି; ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକେ ନିଜ ମୂଳ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଶ୍ମିର ସଂଯୋଗରେ ବଡ଼ ଉନ୍ନତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ସଂଯୋଗରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ରାଜପୁତ୍ର, ତିନି ପ୍ରକାର ଦୋଷରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ; କୌଶିକ ବଂଶରେ ସ୍ଥିର ଥିଲେ, ଏଠାରେ ବେଦୀୟ କ୍ରିୟା ଅନ୍ୟ ଭାବେ କେବେ ହୁଏନାହିଁ। ମୋର ସେଉଁଠି ଶିଶୁ, ଯିଏ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ଏକତ୍ରିତ କରି ରାଜସିଂହାସନକୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଚମକିଉଠିଲେ; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିରନ୍ତର ସ୍ମରଣ କରି, ଅପ୍ରାପ୍ୟ କଥାକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଏକ ଶୁଭ ରାତି ଅତିତ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ଋଷି ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଶାନ୍ତି ଓ ମଙ୍ଗଳରେ ଥିଲେ; ଅଜୟ୍ୟ ରାଜା, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପରିଚାରକ, ଉପରାଜା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ, ଏବଂ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ-ପୂଜା ସହିତ ଆଶୀର୍ବାଦିତ ହେଲେ। ସେ ରାତିରେ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଓ ଅଲଂକାର ଦ୍ୱାରା ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ଶୋଭିତ କରାଯାଇଥିଲା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୟ୍ୟା ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ନାରୀମାନେ ନିଜ ଭଙ୍ଗୀମା ଓ ଚେହେରାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଆଣିଥିଲେ। ଏଠାରେ ରାଜା ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଜମିଦାର ଓ ପରିଚାରକମାନେ ଘରକୁ ପଠାଇଦେଲେ; ସେମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାଜା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଶୋଭିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହି ରୂପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରୀମାନେ ଘେରି ଶୁଭ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୟନ କଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ଋଷିଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଅଇଥିଲେ। ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, ରାଜା ଦେଖିଲେ ଯେ ସେ ନାରୀମାନେ ଓ ସେଉଁଠି ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ଓ ଜଳପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯିବା ଦେଖି, ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଷାଦରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପୁନଃପୁନ ଚିନ୍ତା କରି, “ମୁଁ କିପରି ସେ ମଣିକୁ ପାଇପାରିବି?” ଭାବି, ରାଜା ଦୁର୍ଜୟ ଏକ ଚତୁର ଯୋଜନା ତିଆରି କଲେ। ଭାବିଲେ, “ମୁଁ ସେ ମଣିକୁ ନେଇଅସିବି,” ଏହି ଭାବରେ ସେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହ ଆଶ୍ରମ ପାଖରୁ ଅଳ୍ପ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତା’ପରେ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ବିରୋଚନଙ୍କୁ ଋଷି ଗୌରମୁଖଙ୍କଠାରେ ମଣି ଚାହିଁବାକୁ ପଠାଇଲେ। ବିରୋଚନ ଋଷିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇ, ନମ୍ର ଭାବେ ଅନୁରୋଧ କଲେ: “ହେ ରାଜା, ମଣିର ପାତ୍ର, ଏହି ମଣିକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।” ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଏହି ଅନୁରୋଧରେ, ଗୌରମୁଖ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ: “ବ୍ରାହ୍ମଣ ନେଇଥାଏ, ରାଜା ଦେଉଥାଏ, ଆଉ ତୁମେ ଏବେ ପୁନି ରାଜା ହୋଇ, ଏପରି ଦୟନୀୟ ଭିକ୍ଷା କାହିଁକି ଚାହୁଛ?” ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାଜା ଦୁର୍ଜୟଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହ: “ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଅ, ଦୁଷ୍ଟ, ନହେଲେ ସଂସାର ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗିଦେବ।” ଏହିପରି କହି, ଋଷି ପୂର୍ବଦିଗକୁ ପବିତ୍ର କୁଶ ଓ ଜଳାଣି କଠ ଆଣିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ମନେ ମନେ ସେ ଶତ୍ରୁନାଶକ ମଣି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀ ସେହିପରି ଉତ୍ତର ନେଇ ରାଜାଙ୍କଠାରେ ଫେରିଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଦେଲେ। ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ଦୁର୍ଜୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଉପରାଜା ନୀଳଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ: “ତୁମେ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଯାଅ, ଯେପରି ହେଉ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଣିକୁ ନେଇଅସିବାକୁ।” ନୀଳ ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ ଏକ ବିଶାଳ ସେନା ସହ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ। ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞଶାଳାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ମଣିକୁ ଦେଖି, ନୀଳ ତାଙ୍କ ରଥରୁ ଅବତରିଲେ। ତେଣୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ନୀଳ ତଳେ ଉତ୍ତରିବା ସହିତ, ସେ ମଣିରୁ ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧା ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ନିୟେ ବାହାରିଆସିଲେ। ସେମାନେ ରଥ, ପତାକା, ଘୋଡ଼ା, ବାଣ, ତଳୱାର, ଢାଳ, ଧନୁଷ, ତୁଣୀର ଏବଂ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜୟ ଥିଲେ। ଏଠାରେ ପନ୍ଦର ଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବୀର ଯୋଦ୍ଧା ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି: ସୁପ୍ରଭ, ଦିପ୍ତତେଜାସ୍, ସୁରଶ୍ମି, ଶୁଭଦର୍ଶନ, ସୁକାନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର, ସୁଣ୍ଡ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସୁମନ, ଶୁଭ, ସୁଶୀଳ, ସୁଖଦ, ଶମ୍ଭୁ, ସୁଦନ୍ତ, ଓ ସୋମ। ଏହି ସମୟରେ, ବିରୋଚନଙ୍କୁ ଏକ ବଡ଼ ସେନା ଘେରି ରହିଥିବା ଦେଖି, ସେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଧନୁଷ ସୁନାର ଆଭାରେ ଚମକୁଥିଲା, ବାଣମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜମ୍ବୁନଦ ସୁନାରେ ମୁଣ୍ଡିଥିଲେ; ଭୟଙ୍କର ତଳୱାର, ଗଦା, ଶୂଳ ପଡ଼ୁଥିଲା। ଏଠାରେ ଏକ ରଥ ଅନ୍ୟ ରଥକୁ ଘେରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା; ଏକ ହାତୀ ଅନ୍ୟ ହାତୀକୁ, ଘୋଡ଼ା ଘୋଡ଼ାକୁ, ଓ ପଦାତି ପଦାତିକୁ ସାମ୍ନା କରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ଅନେକ ଯୋଡ଼ି ଯୋଡ଼ି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବୀରମାନେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ହେଲା, ଅନେକ ବାଣ ଓ ଦୃଢ଼ ହସ୍ତ ଚଳିଥିଲା। ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧର ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ବିରୋଚନ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ଏବଂ ସେନା ସହ ଯମଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରି ଅଜୟ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଦୁର୍ଜୟ ନିଜ ସେନା ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଚମକୁଥିବା ସେ ଦୁର୍ଜୟ ମଣିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମଣିମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ତା’ପରେ ରାଜାଙ୍କ ସେନାରେ ବଡ଼ ହାନି ହେଲା। ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ଜାମାତା ଯୋଦ୍ଧା ଦେଖି, ସେନା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଏଠାରେ ତୁମେ ଦେଖ, ସେହି ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ କେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁସୂଚିତ ହେଲେ।