ରାଜାଙ୍କ ସ୍ନାନ ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣ ବଜିଲା, ନାରୀମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିବା ଲାଗିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ—ଏହା ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି । ଏପରି ଦିବ୍ୟ ସେବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହି, ମହାମନା ରାଜା ସ୍ନାନ କଲେ । ସେତେବେଳେ ଚମତ୍କୃତ ହୋଇ ରାଜା ଭାବିଲେ—'ଏହି ସବୁ କି ବୃଦ୍ଧ ଋଷିଙ୍କର ଶକ୍ତି, କି ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଫଳ, କି ଏହି ମଣିର କୃପା?' ସ୍ନାନ ସମାପ୍ତ କରି, ଶୁଭ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ରାଜା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରୁଚିକର ଖାଦ୍ୟ ଉପଭୋଗ କଲେ । ଯେପରି ମହାମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ସେପରି ତାଙ୍କ ସଭାପତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମୁନିଙ୍କ ଆଦର ପାଇଲେ । ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜା, ତାଙ୍କ ସହ ଅନୁଚର, ସେନା ଓ ଯାନସାମଗ୍ରୀ ଖାଇଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲାଲ ଆଭାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅସ୍ତମାନ୍ତ ଶୈଳକୁ ଗଛିଲା । ତାପରେ ରାତି ଆସିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଶରଦ୍ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ତାରାମଣି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ରହିଥିଲେ; ରୋହିଣୀର ପତି ଚନ୍ଦ୍ର ମୃଦୁ ଆଲୋକ ପ୍ରକାଶିତ କରୁଥିଲେ । ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଭୃଗୁ, ଦେବତାପତି ଓ ଦାନବଗୁରୁ, କଳାକିରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଉଦୟ ହୋଇଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରପକ୍ଷ ଆସିଲେ ସେମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ରହିନଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମନ ତାଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ । ଧରାପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଗାଢ଼ ରକ୍ତିମତା ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ରାହୁ ଚନ୍ଦ୍ରର ଧଳା କିରଣରେ ମୃଦୁ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱର ସ୍ୱଭାବ ପାଳିତ ହୁଏ, ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନୀୟ ରାଜା ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ । 'ଶ୍ୱେତପତି' ନାମକ କିରଣ ମଣ୍ଡଳରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରର ପିଷାଣ ପରି ଶୁଦ୍ଧ, ଧୂମକେତୁ ଘୋର ଅନ୍ଧକାର ଦେଉନାହିଁ; ସେ ବେଳେ ପ୍ରଭିନ୍ନମାନଙ୍କ ଚଳନ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ । ରାଜପୁତ୍ର ନିଜ କର୍ମର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସାରା ବିଶ୍ୱକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରୁଥିଲେ, ବୁଧଉଦୟରେ ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା; ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଆଶା ନିକଟତାରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ସଂମତି ଲାଗିଥିଲା । ଧୂମକେତୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆକାଶକୁ କପିଳ କରେ, ରାଜା ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ପଥରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରହେ; ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ କଦାଚିତ୍ ଶୁଭଙ୍କ ସମ୍ମିଳନରେ ନିଜ କର୍ମର ଶୁଦ୍ଧତା ଦେଖାଇନାହାନ୍ତି । ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିବାମାନେ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ଦୀପ୍ତିମାନ; ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନେ ମୂଳ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିରଣର ସଂଯୋଗରେ ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜପୁତ୍ର ତିନି ଦୋଷକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୟ କରନ୍ତି; କୌଶିକ ଗୋତ୍ରରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ବେଦିକ କ୍ରିୟା ପାଳିତ ହୁଏ । ମୋ ଏହି ପୁଅ, ଯିଏ ଦ୍ବନ୍ଦ୍ବ ସମ୍ମିଳନ କରି ରାଜସିଂହାସନର ପୂଜା କରିଥିଲା, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଶ୍ରୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ; ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ମରଣରେ ଅସାଧ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ହୁଏ । ଏପରି ଶୁଭ ଆଶ୍ରମରେ ଏକ ରାତି ବିତିଗଲା, ଅଜୟ ରାଜା, ତାଙ୍କ ଅନୁଚର, ସାମନ୍ତ, ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା-ହାତୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର, ଗହନା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାରରେ ପୂଜିତ ହେଲେ । ସେ ରାତିରେ ଉତ୍ତମ ମଣିରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ଅଦ୍ଭୁତ ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକା, ଘରେ ଉତ୍ତମ ଶୟ୍ୟା ଖଟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା; ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀମାନେ ନିଜ ଅଙ୍ଗ ଭଙ୍ଗୀରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ବଢ଼ାଇଥିଲେ । ସେଠି ରାଜା ଜମିଦାର ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅନୁଚରମାନେ ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ; ସେମାନେ ଚାଲିଗଲାପରେ, ରାଜା ଉତ୍ତମ କୁଳୀନ ନାରୀମାନେ ଘେରି ଶୁଇଲେ, ଦେବତାପତି ପରି ଶ୍ରୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏପରି ଭାବେ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ନେଇ ଶୁଇଲେ, ଏହା ସବୁ ଋଷିଙ୍କ ଉପକୃପାରେ ସମ୍ଭବ ହେଲା । ପ୍ରଭାତେ ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଜାଗିଲେ, ସେ ଦେଖିଲେ ସେହି ନାରୀମାନେ ଓ ଘରଗୁଡ଼ିକ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି । ଉତ୍ତମ ଆସନ ଓ ଜଳପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଲକ୍ଷ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି, ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଚମତ୍କୃତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ । ପୁନପୁନି ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ—'କିପରି ଏହି ମଣିକୁ ମୁଁ ପାଇପାରିବି?' ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଦୁର୍ଜୟ ରାଜା ଏକ ଉପାୟ ଚିନ୍ତିଲେ । ଭାବିଲେ—'ମୁଁ ଏହି ଚିନ୍ତାମଣିକୁ ନେଇ ନେବି'—ଏହା ଭାବି ସେ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ସହ ଆଶ୍ରମର ବାହାରକୁ ଥୋରେଇ ଦୂର ଗଲେ । ତାପରେ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ବିରୋଚନକୁ ଗୌରମୁଖ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇଲେ, ମଣି ମାଗିବାକୁ । ବିରୋଚନ ମୁନିଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଯାଇ, ମଣି ମାଗିଲେ—'ହେ ରାଜା, ମଣିର ପାତ୍ର, ଏହି ମଣି ତାଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ' । ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଗୌରମୁଖ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ—'ବ୍ରାହ୍ମଣ ନେଇଥାଏ, ରାଜା ଦିଏ, ଆଉ ତୁମେ ପୁଣି ରାଜାହେବା ପରେ ଏଭଳି ଦୟନୀୟ ଭାବେ ମାଗୁଛ?' 'ଏହି କଥା ଦୁଷ୍ଟ ରାଜା ଦୁର୍ଜୟଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ—'ତୁମେ ଦୃତ ଚଳିଯାଅ, ନହେଲେ ସାରା ବିଶ୍ୱ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବ' । ଏପରି କହି ଋଷି ପୂର୍ବଦିଗକୁ କୁଶ ଓ ଜଉଡ଼ି ଆଣିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ମନରେ ସେ ଶତ୍ରୁନାଶକ ମଣି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ । ମନ୍ତ୍ରୀ ଏହି ସବୁ କଥା ରାଜାଙ୍କୁ ଗିଅ ଜଣାଇଲେ । ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦୁର୍ଜୟ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସାମନ୍ତ ନୀଳଙ୍କୁ ଦେଶିଲେ—'ଏହି ମୁନିଙ୍କ ମଣି ଯେପରି ହେଉ, ନେଇ ଆସ; ଦ୍ରୁତ କରି ଫେରିଆ' । ନୀଳ ଏହି ଆଜ୍ଞା ପାଇ, ବଡ଼ ସେନା ସହ ରିଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିଶାଳାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ମଣି ଦେଖି, ନୀଳ ରଥରୁ ଅବତରିଲେ । ଯେତେବେଳେ ଶୂର ନୀଳ ଭୂମିରେ ଅବତରିଲେ, ମଣିରୁ ଅସଂଖ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧା, ହସ୍ତିଆସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ବାହାରିଲେ । ଏହି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ରଥ, ପତାକା, ଘୋଡ଼ା, ବାଣ, ଖଡ଼ଗ, ଢାଳ, ଧନୁଷ, ତୁଣୀର ନେଇ, ଅସଂଖ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ମଣିରୁ ବାହାରିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ । ସେଠି ପନ୍ଦର ଜଣ ମହାବଳୀ ଅଗ୍ରଣୀ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି—ସୁପ୍ରଭ, ଦିପ୍ତତେଜା, ସୂରଶ୍ମି, ଶୁଭଦର୍ଶନ, ସୁକାନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର, ସୁଣ୍ଡ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସୁମନ, ଶୁଭ, ସୁଶୀଳ, ସୁଖଦ, ଶମ୍ଭୁ, ସୁଦନ୍ତ, ଓ ସୋମ ।