ମୋର କଥା ଶୁଣି, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସୋମଦେବ ଭଗବାନ୍ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କଥା କହିଲେ— “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ତେବେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଅବଧି ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କରେ ବିଲୀନ ହେଇ ରହିବି। ମୋ ଯେଉଁ ରୂପ ଆପଣ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଉପରେ ମୋର ସ୍ଥିତି ରହୁ। ମୋର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କେବଳ ଯଜ୍ଞରେ ସୋମପାନ କରନ୍ତୁ। ନୂତନ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନେ ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ଅପସରିବେ, ସେଠାରେ ପିତୃୟଜ୍ଞର ପିଣ୍ଡଦାନ କ୍ରିୟା ହୁଏ। ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ମୋର ଚିତ୍ତ କେବେ ଅଧର୍ମ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେବା ନାହିଁ; ଯଦି ହୁଏ, ତେବେ ଆମେ ଉଦ୍ଭିଦ ଯୋନିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବୁ—ଏହିପରି ହେଉ। ହେ ଅନାଦି, ମଧ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତହୀନ ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି...” ସୋମଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲି। ସୋମତୀର୍ଥରେ, ଯାହା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ସେଠାରେ ପରମ ପଦ ଲାଭ ହେଲା। ମୋ ଉପାସନା କ୍ରମେ ଅଷ୍ଟମ ଭକ୍ତ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ମହାତ୍ମା ସୋମ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେ ପଞ୍ଚହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ମୋ ଅପରାଧ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମହାପତି ହେଲେ। ତିନି ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଓ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଧନ, ଗୁଣ ଓ ଦାନଶୀଳତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ ସେ ସଂସାର ଚକ୍ର ଠାରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ। ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ମୋର ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଯେତେବେଳେ ସେଠାରେ ଅନ୍ଧକାର ହୁଏ ଏବଂ କେହି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେଠି କେବଳ ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସୋମ ଦେଖାଯାନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ମୋର ପବିତ୍ର ସଉକର ଖେତ୍ରର ଚିହ୍ନ। ଏବେ ମୁଁ ଆଉ ଏକ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିବି—ଶୁଣ, ହେ ବସୁନ୍ଧରା। ସେଠାରେ ଏକ ନାରୀ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନୁହେଁ, କର୍ମଫଳରେ ତୀର୍ଥରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସେ ଏକ ରାଜକୁମାରୀ, ବିଶାଳ ନୟନ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର। ନାରାୟଣଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ମଙ୍ଗଳମୟ ଚିହ୍ନଧାରିଣୀ ପୃଥିବୀ କହିଲେ, “ହା! ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତି କିପରି ବିପୁଳ! ଗୃଧ୍ର ଓ ଶ୍ୟାଳ ମଧ୍ୟ ମାନବ ଶରୀର ପାଇଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ କିମ୍ବା ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, କେମିତି ଚିହ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏପରି ଜନ୍ମ ଲାଭ କରନ୍ତି?” ପୃଥିବୀଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଧର୍ମର ସାର୍ଥକ ଜ୍ଞାତା ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣ, ହେ ପୃଥିବୀ। ସେ ସମୟ ବିତିଗଲାପରେ, ମୋ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ। ସେଠି ତାଙ୍କର ଏକ ପୁତ୍ର, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟନିଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ବନକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ସେ କିଛି ଶିକାର ପାଇଲେ ନାହିଁ। ସେଠି ଏକ ମଙ୍ଗଳମୟ ପଶୁ, ଯାହା ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଆଘାତ ପାଇ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଭାବରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା, ଜଳ ପିଇ ବୃକ୍ଷର ଏକ ଶାଖାକୁ ଚଲିଗଲା। ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ, ସେ ସୋମଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଅନିଚ୍ଛାରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସେଠି ସେ ଗୃଧ୍ରବଟ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ଏକ ମାତ୍ର ବାଣରେ ଗୃଧ୍ରୀକୁ ଘାତ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଘଟିଥିଲା, ଯାହାର ଶକ୍ତି ଏପରି ଦିବ୍ୟ ଓ ଅପୂର୍ବ।