ଏକ ସମୟର କଥା, ରାଜା ଦୁର୍ଜୟ ତାଙ୍କ ସେନାପତି ଓ ଦଳ ସହିତ ଏକ ମହାପୁରୁଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୌରମୁଖଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଥିଲେ । ରାଜାଙ୍କ ଗଢ଼ି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା—ପଂଚ ଭାଗର ସେନା ଉପସ୍ଥିତ । ରାଜା ଭାବିଲେ, “ଏଠି ଏହି ତପସ୍ବୀ କେମିତି ଆମକୁ ଭୋଜନ ଦେବେ?” ଏହି ଚିନ୍ତା ରାଜାଙ୍କ ମନରେ ଚାଲିଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ମହାତ୍ମା ଗୌରମୁଖ ରାଜାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ । ସେ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, “କଣ ଭୋଜନ ଦେବି?” ଏହି ଭାବରେ ତପସ୍ବୀ ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ହେଇ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଦେବଦେବ ହରି ନାରାୟଣ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଗୌରମୁଖ ମନରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଶ୍ରୀମନ୍ତ କରି, ତାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭୂମି ଦେବୀ ପାହାଡ଼କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏ ଶୈଳ, ଗୌରମୁଖ କିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ? ମୁଁ ଏହି କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଗୌରମୁଖ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହିପରି ଷ୍ଟୁତି କଲେ: “ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହଳଦୀ ଆମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଆଦି ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଜଳ ରୂପ ନେଇଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ, ଜଳ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ, ପୃଥିବୀ ରୂପ ନେଇଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ, ଅଗ୍ନି ସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ ରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଜୀବର ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ହୃଦୟର ଇଚ୍ଛା। ଓଁ ରୂପ ଆପଣ, ବଷଟ୍ କ୍ଷର ଆପଣ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଆପଣ, କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କେହି ନାହିଁ। ଭୂ, ଭୁଵଃ, ଜନ, ମହ — ସବୁ ଆପଣ; ତପସ୍, ସତ୍ୟ, ଚଳିଥିବା ଓ ଅଚଳ ସବୁ ଆପଣ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛି। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଆପଣଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଋଗ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ବେଦ ଆପଣଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଶାସ୍ତ୍ର ଆପଣଠୁ, ଯଜ୍ଞ ଆପଣଠୁ। ଗଛ, ଔଷଧି, ଜଙ୍ଗଲ ଗଛ, ଗାଁ, ପକ୍ଷୀ, ସର୍ପ — ସବୁ ଜନାର୍ଦନ ଆପଣଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହି ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଏଠି ଏକ ରାଜା ଦୁର୍ଜୟ ଆଶ୍ରମରେ ଅତିଥି ହୋଇଆସିଛନ୍ତି; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ। ଆଜି ମୁଁ ଦୁଃଖୀ ଓ ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର, ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଭୋଜନ ଦିଅ। ମୋ ହାତରେ ଯାହା ପଡ଼ିବ, ମୋ ଚକ୍ଷୁ ଯାହା ଦେଖିବ — ଗଛ, ଘାସ, ମୂଳ — ସବୁ ଚାରି ପ୍ରକାର ଭୋଜନ ହେଉ। ମୋ ମନରେ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରିବି, ସବୁ ସାଧିତ ହେଉ। ମହାପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏପରି ଷ୍ଟୁତି କରିବା ପରେ, ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ଗୌରମୁଖଙ୍କୁ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ। ଦୟା ଭରା ମନେ କହିଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଚାହିଁଥିବା ବର ପ୍ରାର୍ଥନା କର।” ଏହା ଶୁଣି, ତପସ୍ବୀ ଧୀରେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ। ଜନାର୍ଦନ, ଶଙ୍ଖ ଓ ଗଦା ଧରି, ହଳଦୀ ଆମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସି, ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅପୂର୍ବ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଏଠି ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ତପସ୍ବୀ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବିଭକ୍ତ ଦେଖି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକ୍ଷୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ସେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ଯଦି ଆପଣ ବର ଦେବେ, କେଶବ, ତାହା ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ ପାଇଁ ହେଉ।” “ଏବେ ଏହି ରାଜା, ସେନା ଓ ଯାନସାମଗ୍ରୀ ସହିତ, ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ଭୋଜନ କରି, ଆଗାମୀ କାଲି ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଯାଉ।” ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ବରଦାନ କରି, ମନର ଶକ୍ତି ଓ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ମଣି ଦେଲେ। ଏହା ଦେଇ, ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଓ ଗୌରମୁଖ ଅନେକ ଋଷିଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ। ସେ ଏକ ହିମାଳୟ ପ୍ରସ୍ତର ରୂପର ଘର ଚିନ୍ତା କଲେ—ବଡ଼ ମେଘ ଭଳି ଉଚ୍ଚ, ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ଭଳି ଚମକ, ଶତ ତଳ ଥିବା ଘର। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ବର ଲାଗି, ଏହିପରି ହଜାର, କୋଟି ଘର ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଘର ଚାରିପାଖରେ ଦେଉଳ ଓ ଉଦ୍ୟାନ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୁକୁତା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀର ମଧୁର ସ୍ୱର, ଚମ୍ପା, ଅଶୋକ, ପୁନ୍ନାଗ, ନାଗ, କେଶର ଗଛ ଲଗାଇଲେ। ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟାନରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ଅଟା ଓ ଅସ୍ଥାନ କଲେ। ସେ ଆହାର ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟ, ଖାଇବା, ଉପଭୋଗ କରିବା, ଚାଟିବା, ଚୁଷିବା, ଶାକର ଭାଡ଼ା, ଅନେକ ପ୍ରକାର, ସୋନା ଭାଡ଼ାରେ ଚାଉଳ ରାଶି କଲେ। ଏହିପରି ସଜାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମର ସମସ୍ତ ସେନା ଏଠି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁ।” ଏହି ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଶୁଣି, ରାଜା ପାହାଡ଼ ଭଳି ବଡ଼ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଅନ୍ୟ ସେବକ ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଘର ଭିତରକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ଘରକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଗୌରମୁଖ ଦିବ୍ୟ ମଣି ଉଠାଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ନିଜ ଯାତ୍ରାର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା, ସ୍ନାନ, ଭୋଜନ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ଓ ସେବକ ପଠାଇବି।” ଏହିପରି କହି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୁଭ୍ର ଦିବ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ମଣିକୁ ଏକ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଗରେ ରଖିଲେ। ଏହି ମଣି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ସହିତ, ହଜାର ଦିବ୍ୟ ରୂପର ନାରୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ବହୁତ ମୃଦୁ, ଶୋଭାମୟ ଅଙ୍ଗ, ରମ୍ୟ ଗାଲ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଶରୀର, ଅଲଙ୍କାରିତ କେଶ, ଚମତ୍କାର ଚକ୍ଷୁ; କିଛି ନାରୀ ସୋନା ଭାଡ଼ା ଉଠାଇ ଯାଇଥିଲେ। ଏପରି, ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷ ସେବକ, ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେବକ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜାମା ନେଇ ଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ସେବକଙ୍କୁ ରାଜପଥରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କଲେ। ଏପରି ଦିବ୍ୟ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜା ଦୁର୍ଜୟ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସେନା ଅତି ଆନନ୍ଦ ଭରା ଅଭିଜ୍ଞତା ଅନୁଭବ କଲେ।