ପୃଥିବୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଉଁଠି ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ଦେବୀ ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାକୁ ଦେଖି, ସେଉଁଠି ଥିବା ମହାର୍ଷି କହିଲେ, “ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ପୃଥିବୀ, ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ତାହା ଅତି ଶୁଭ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ। ହେ ଦେବୀ, ଯେଉଁ କଥା ତୁମେ କହିଛ, ତୁମେ ଯୋଗର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗର ଜ୍ଞାନୀ। କୁମାରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—‘ଏହି ଭୂଲୋକରେ କର୍ମ, କ୍ରିୟା, ନିୟମ ଏବଂ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।’ ‘ତାପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମାୟାଧିଶ ବିଷ୍ଣୁ ମୋତେ କହିଥିଲେ—ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତିସହିତ ନିୟମାନୁସାରେ ଆଠଟି ଭିକ୍ଷା ଗୃହରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଭଗବତ୍ ଭକ୍ତି ପ୍ରମାଣ ହୁଏ। ଏହିପରି କର୍ମ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଏହିପାଇଁ ଜନାର୍ଦନ ଏପରି କଥା କହିଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’ ତାପରେ, ସେ ଧରାଧରା ବିଶାଳନୟନୀ ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ଧର୍ମକାମନା କରୁଥିବା ବେଳେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ତୁମେ ସେଇ ସମସ୍ତ ଧର୍ମକୁ କଥାହେବା ଉଚିତ, ଯାହା ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ। ତାହା ପରେ, ପଦ୍ମନେତ୍ର, ସଂଖ, ଚକ୍ର ଏବଂ ଗଦାଧାରୀ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ, ଜନାର୍ଦନ, ଯିଏ ଜଗତର ନାଥ, ଭୂତରୂପୀ ଭଗବାନ ମଧୁର ତଥା ମେଘର ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—‘ଭକ୍ତମାନଙ୍କର କର୍ମ ଏବଂ ସଦ୍ଗୁଣ ଓ ଧନ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି କଥା କହୁଛି। ହେ ଦେବୀ, ଯିଏ ମୋ ପାଇଁ କର୍ମ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଯଦି କେହି ପରମ ପଦ ଚାହେ, ତେବେ ନିୟମାନୁସାରେ ମୋ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପୁନଃଜନ୍ମର ଚକ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରିନାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଅନୁଚିତ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପୂଜା କରେ—’ ‘ତାଙ୍କର ପତନ ଘଟିବ; ଏହି କଥା ଶୁଣ, ହେ ବସୁନ୍ଧରା। ଅବିବେକୀ ଭକ୍ତମାନେ, ମୋ ଇଚ୍ଛାବିପରୀତ କର୍ମ କରିଥିଲେ—ଅଜ୍ଞାନ ଦୋଷରେ ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ସେ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ମୁକ ଓ ବାରୋ ବର୍ଷ ବୃଷ ହୁଏ। ତିନି ବର୍ଷ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମହିଷ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ହେ ବିଶାଳନୟନୀ, ଯେଉଁ ଭକ୍ତମାନେ ନିୟମବିପରୀତ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଯଦି ଭଗବାନ ଅନ୍ତଃକରଣ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—’ ‘ଏହି କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଭକ୍ତମାନେ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ଶୁଦ୍ଧି ପାଅନ୍ତି—ଏହି ତଥ୍ୟ ତୁମେ ମୋତେ ପଚାରିଥିଲେ, ଏବେ ଶୁଣ। ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୁଁ କହିଅଛି କିପରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ପାଏ। ତାଙ୍କୁ ସପ୍ତବାର ବୀରାସନ ପ୍ରକ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ଦିନ ମାତ୍ର ଯବ ଖାଇବା କିମ୍ବା ତିନି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାୟୁ ମାତ୍ର ଉପରେ ଅବଳମ୍ବନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।’ ଏହିପରି ଧର୍ମକଥା, ପୂଜା ଏବଂ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କର୍ମର ଅପରାଧ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଷୟରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ, ଖାଦ୍ୟ ଜାଳ ବା ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଖାଇବା ଅପରାଧ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଥା କହାଯାଉଛି—ଯେଉଁ ଲୋକ ରକ୍ତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ମୋତେ ଆସନ୍ତି, ବା ନାରୀମାନେ ରଜସ୍ତ୍ରାବ କାଳରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଦଶ ବା ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଅବଶ୍ୟ ତାହାଁଠି ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହିପରି ଅପରାଧର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୁଁ କହିଅଛି—ଦଶ ବା ସାତ ଦିନ ମାତ୍ର ଏକବାର ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି କଲେ, ହେ ପୃଥିବୀ, ଯେଉଁ କାରଣରୁ ମୋତେ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାଇଛି, ତାହାରୁ ସେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଏହିପରି ବିଧି ତୁମକୁ କୁହିଦେଲି, ହେ ରକ୍ତବସ୍ତ୍ରାଭୂଷିତ ପୃଥିବୀ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ଅନ୍ଧକାରରେ, ଦୀପ ଛଡ଼ି, ମୋତେ ଆସନ୍ତି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତାଙ୍କର ପତନ ଘଟିବ—ଏହି କଥା ଶୁଣ, ହେ ବସୁନ୍ଧରା। ଏହିପରି ଅପରାଧର ଫଳରେ, ସେ ଏକ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଅନ୍ଧ ହୋଇଯିବେ। ଏହିପରି ଅପରାଧର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବାକୁ, ମନ ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ନ ଲାଗି, ତାହା ଉଚିତ।