ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଦୁର୍ଜୟ ନାମକ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ରାଣୀଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ—ସୁକେଶୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ସୁପ୍ରଭ ଏବଂ ମିଶ୍ରକେଶୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ସୁଦର୍ଶନ। ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ, ଦୁର୍ଜୟ ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ଜଙ୍ଗଲ ଛଡ଼କୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ଭୟଙ୍କର ବନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ମାରି, ସେ ଅପରାଧରହିତ ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଅନେକ ଋଷିମଣିମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଏବଂ ପାପୀମାନେ ପାଇଁ ଉଦ୍ଧାରକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଗୌରମୁଖ। ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ, ସୁମଧୁର ପବନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗନ୍ଧିତ ଗଛରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଘର ଏପରି ମନୋହର ଲାଗୁଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ମେଘ ମାନେ ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି ବା ଦେବମାନେ ଅପସରା ମହଳ ତଳେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ଆଶ୍ରମର ବାତାବରଣ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଘରଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ପବିତ୍ର, ଶିଷ୍ୟମାନେ ସାମ ଗାୟନ କରୁଥିଲେ, ଶୋଭାବନ୍ତି ନାରୀମାନେ ଓ ଋଷିକନ୍ୟାମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରୁଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛରେ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିଲା। ଏପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ଦୁର୍ଜୟ ରାଜା ତାହାର ମନୋହର ପରିବେଶ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, “ମୁଁ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଏହି ଧର୍ମଶୀଳ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବି।” ଏପରି ଭାବି, ସେ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜା ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ଗୌରମୁଖ ନାମକ ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ଋଷି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ। ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ଅତିଥି ସ୍ବାଗତ କଥା କହି, ଆଲୋଚନା ଶେଷରେ ମହାର୍ଷି କହିଲେ, “ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜନ୍, ମୁଁ ମୋର ସମ୍ଭବ କ୍ଷମତାନୁସାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ସାଥିମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଦେବି।” ଏହିପରି କହି, ଋଷି କହିଲେ, “ଆପଣଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅନ୍ୟସ୍ଥାନରେ ବାନ୍ଧିଦିଅନ୍ତୁ,” ଏବଂ ନିଜ ବ୍ରତରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ। ରାଜା ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ସାଥିମାନେ ସହିତ ସେଠି ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ସେବେ ତାଙ୍କ ପଞ୍ଚ ଦଳ ଅନୁଚର ସେଠି ଥିଲେ। ରାଜା ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଏଠି ଏତେ ଅଧିକ ଲୋକ ଓ ସେନା ପାଇଁ ଏହି ତପସ୍ବୀ କଣ ଖାଦ୍ୟ ଦେବେ?” ତାପରେ, ଗୌରମୁଖ ଋଷି ଦୁର୍ଜୟଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ଏବଂ ଭାବିଲେ, “ମୁଁ କ’ଣ ଖାଦ୍ୟ ଦେବି?” ଏପରି ମନେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଭଗବାନ୍ ହରି ନାରାୟଣ, ଦେବମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାପରେ ଋଷି ମନେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠି ଭୂଦେବୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ପର୍ବତ, ଗୌରମୁଖ କିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ? ମୋତେ ଏହି ଘଟଣା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଛା ହେଉଛି।” ଏଠି ଗୌରମୁଖ ଋଷି ଭକ୍ତିଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ—“ନମସ୍କାର ସର୍ବଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ହେ ପିତାମ୍ବରଧାରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣ ଆଦି ସ୍ୱରୂପ, ଜଳ ସ୍ୱରୂପ ଓ ପୃଥିବୀ ସ୍ୱରୂପ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ସ୍ୱରୂପ, ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଥ, ହୃଦୟର ଆଶା। ଆପଣ ଓଁକାର, ବଷଟ୍କାର, ସର୍ବତ୍ରବ୍ୟାପ୍ତ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମୂଳ, ଆପଣଙ୍କ ମୂଳ କିଛି ନାହିଁ। ଆପଣ ଭୂ, ଭୁଃ, ଜନ, ମହଃ, ତପ, ସତ୍ୟ, ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛି। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ଉତ୍ପନ୍ନ, ଋଗ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବେଦ ଆପଣଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ୟଜ୍ଞ ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ। ଗଛ, ଔଷଧି, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ସର୍ପ—ସମସ୍ତ ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ। ହେ ଦେବଦେବ, ଏଠି ଦୁର୍ଜୟ ନାମକ ଏକ ରାଜା ମୋ ଅତିଥି ଭାବରେ ଆସିଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅତିଥି ସେବା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁଛି। ହେ ଦେବଦେବ, ମୁଁ ଏହି ଦିନ ଗରିବ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ଦୟାକରି ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ। ମୁଁ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଛୁଇଁବି, ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଦେଖିବି—ଗଛ, ଘାସ, ମୂଳ—ସମସ୍ତ ଚାରି ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ହେଉ। ମୁଁ ମନରେ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରିବି, ସେ ସମସ୍ତ ଉପଲବ୍ଧ ହେଉ। ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ଏପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ପରେ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବତା, ଜଗନ୍ନାଥ କେଶବ, ଏହି ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ। ଦୟାରେ ଭରିଥିବା ମନରେ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଚାହିଁଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଵର ମାଗ।” ଏହି ଶୁଣି, ଋଷି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ—ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସଂଖ ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଗରୁଡ଼ା ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୀପ୍ତି ପରି ଅନୁଭବ ହେଉଛି। ଯଦି ଆକାଶରେ ଏକାସାଥିରେ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତି ତାହିଁ ପରି। ସେଠି, ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ଋଷି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଅନେକ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ଦେଖିଲେ, ଚମତ୍କୃତ ହୋଇ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ। ସେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ଯଦି ଭଗବାନ୍ ମୋତେ ଵର ଦେବେ, ହେ କେଶବ, ଏହି ଵର ମୋ ଭକ୍ତ ପାଇଁ ହେଉ। ଏହି ରାଜା ତାଙ୍କ ସେନା ଓ ଯାନସାଧନ ସହିତ ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ଭୋଜନ କରି, କାଲି ନିଜ ଗୃହକୁ ଯାଉନ୍ତୁ।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଦେବମାନେ ଵରଦାନ ଦେଇ, ମନନ୍ତ୍ରଣାର ସିଦ୍ଧି ଓ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ମଣି ଦାନ କଲେ। ଏହା ପରେ, ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ଗୌରମୁଖ ଋଷି ଅନେକ ଋଷିଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ। ସେଠାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୌରମୁଖ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଏକ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଶୃଙ୍ଗ ପରି ଏକ ମହାନ ଘର, ବଡ଼ ମେଘ ପରି ଉଚ୍ଚ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶତମହଳ ଥିବା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିଆ ବର ଦ୍ୱାରା, ଏପରି ହଜାର, କୋଟି ଏପରି ଘର ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେଠାରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ପ୍ରାଚୀର ଓ ଉଦ୍ୟାନ ତିଆରି କଲେ, କୋଇଲି ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀର ଡାକ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ପୁନ୍ନାଗ, ନାଗ, କେଶର ଗଛ ରୋପଣ କଲେ। ସେଠାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଘର ଉଦ୍ୟାନରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଥିଲା, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଅସ୍ଥାନ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।