ମାୟାର ଏହି ଭ୍ରମରେ, ସେ ଅନେକ ପୁଅ ଓ ଝିଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏଠାରେ ଏଠାରେ ସଦା ଜୀବମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିଲେ। ମାୟାର ଜାଲରେ ପଡ଼ି, ସେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ଓ କ’ଣ ନୁହେଁ, ଏହି କଥା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏକ ମାଟିର ଘଡ଼ା ନେଇ, ମେଳା ଜାମାଧୋଇ ପାଇଁ, ସେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ ଓ ଜାହ୍ନବୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ, ଏକ ତପସ୍ବୀ ମୁନି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲେ, ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଧରିଥିଲେ। ସେଠି ପୂର୍ବରୁ ଦେଖାଯାଇଥିବା ଜାମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯିଏ ପୁନିଥରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ସେ ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜ ଜାମା ପିନ୍ଧିଲେ ଓ ଯୋଗ ଚିନ୍ତନ କରିଲେ। ତାଙ୍କର ସେଇ ତପସ୍ୟା ଫଳରେ, ସେ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ନିଜେ ନିନ୍ଦା କରିଲେ, ଧର୍ମକୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ କରିଥିବା ପରି ଅନୁତାପ କଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, “ମୁଁ ନିଷାଦ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଭଲ ଓ ଖରାପ ଦୁଇପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଛି। ଭଲ ଓ ଖରାପ ପାନୀୟ ପିଇଛି, ଯାହା ବିକ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତାହା ବି ବିକ୍ରୟ କରିଛି। ଘରେ ଅନୁମୋଦିତ ଓ ନିଷିଦ୍ଧ ଦୁଇପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଛି—ଏହିଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବେ ଭାବୁଛି, ଆଉ କିଏ କି କିଛି ଅପରାଧ କରିଥିଲେ କି?” ଏହି ସମୟରେ, ପୃଥିବୀରେ ଏକ ନିଷାଦ, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଭଲ ଚରିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ପ୍ରିୟା, ତୁମେ ଆମ ପିଲାମାନେ ଓ ମୋତେ ଛାଡ଼ି କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା?” ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ମୋ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଗଙ୍ଗା ତଟକୁ ଆସିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛ କି?” ସେଠି ସମସ୍ତେ ପବିତ୍ର ମାୟାତୀର୍ଥକୁ ଆସିଥିଲେ। ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ଜାମା ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ନଦୀତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ସେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ତପସ୍ଵିନୀକୁ କୌଣସି ମଗର ଧରିନେଲା। “ମୁଁ କେବେ ବି ତାଙ୍କୁ କଠୋର କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିନାହିଁ। କିମ୍ବା ସେ କୌଣସି ପିଶାଚ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯାଇଥିଲେ। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କେଉଁ ଅପରାଧ କଲି, କେଉଁ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କଲି?” ବୋଲି ନିଷାଦ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। “ମୋ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଓ ପ୍ରିୟା, ଯିଏ ସଦା ମୋର ମନରେ ରହୁଥିଲେ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସ। ମୋ ଓ ଏହି ତମ ତିନି ଛୁଆ, ଏମାନେ ସବୁ ଅଧିକ ଛୋଟ, ଏମାନଙ୍କୁ ଦେଖ। ଏହି ପିଲାମାନେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ଏମାନେ ତୁମ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣିବେ, ମୁଁ ଖାଲି ଓ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ।” ଏଭଳି ଭାବେ ନିଷାଦ ଏଠାରେ ସେଠାରେ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ। ସେ, ତୁମ ସହିତ ସୁଖ ଓ ସମ୍ମିଳନରେ ରହି, ଏବେ ଚିରକାଳ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ, ଫେରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଷାଦଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯାଅ, ଏମିତି ନିଜକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅନି। ଏହି ପୁଅମାନେ କେବେ ବି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।” ଦୁଃଖ ଓ ବେଦନାରେ ଅତିଭୂତ ହୋଇ, ସେ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥା କହିଲେ। ନିଷାଦ କହିଲେ, “ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ମୋତେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରିଛ। ନିଷାଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀ ମୁନି କହିଲେ, ‘କାନ୍ଦନି—ମୁଁ କୁହୁଁଛି, ତୁମ ପ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିଲେ, ସେ ଏବେ ମୁଁ ହୋଇଛି।’ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନିଷାଦଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହେଲା। ନିଷାଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟତାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି କ’ଣ କୁହୁଛ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏତେ ଅଜଣା ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ?” ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।