ଏହିପରି ଏକ ସମୟରେ, ପୃଥିବୀ ଭଗବାନ୍ ମାଧବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ମାଧବ, ଯେମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ କିଏ କିଏ କାହାକୁ କେଉଁ କାମ କରନ୍ତି? ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ’ଣ? ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? କେଉଁ ପ୍ରକାର ସାଧନା କିମ୍ବା ନିଶ୍ଚିତ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ? କିଏ କଣ ଦୁଃଖଦାୟକ ନିବାସ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟକୁ ମାନେ? କେଉଁ ପ୍ରକାର ଅର୍ଜନ ଅଛି, ଏବଂ କେଉଁ କେଉଁ ଦିଗରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ? କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମକୁ ନ ପାଇଁ? କେଉଁ କାରଣରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସେ, ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରେ ଜନ୍ମ ମିଳେ? କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ ହୁଏ ନାହିଁ?” ଭଗବାନ୍ କହିଲେ—“ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ଓ ମୋକ୍ଷ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ମାସ ମଧ୍ୟରୁ ‘ମାଧବ’ ମାସ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏହି ମାସରେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ମୋର ନାରାୟଣ ରୂପେ ପୂଜା ହୁଏ, ସପ୍ତଲୋକର ନାୟକ ମୁଁ ନାରାୟଣ। ତେଣୁ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ମୋ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ସଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ। ମାଧବ ମାସ, ଅର୍ଥାତ୍ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ମାସ, ସମସ୍ତ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମାନାଯାଏ। ଏହି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ମୋତେ ପୂଜା କର, ହେ ସୁନ୍ଦରି। ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ଫୁଲର ମଣ୍ଡପ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଅଛି, ସେମାନେ ଯେପରି, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ନିୟମିତ କ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସହିତ, ମୁଁ ଆଉ ଏକ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ବିଧି କହିବି। ଏହି ସମସ୍ତ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ଭକ୍ତି ଓ ମନ୍ତ୍ର ‘ନମୋ ନାରାୟଣାୟ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ ଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ମୋତେ ଘନମେଘ ସଦୃଶ କଳା ଦେଖନ୍ତି, ମୋର ମହିମାକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ଆଷାଢ଼ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ବିଶେଷ ସୁଭ ଓ ଶାନ୍ତିଦାୟକ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଛି। ଏପରି କରିଥିବା ମଣିଷ କେବେ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। କର୍ମନିଷ୍ଠା ଭକ୍ତମାନେ ଏହିପରି କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ ଭଗବାନ୍ ଭୂତାବତାର ବରାହ ରୂପରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ଉପଦେଶ ଅପାତ୍ର ଶିଷ୍ୟ କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏହା କଲେ ତାଙ୍କର ଧନ ଓ ଧର୍ମ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବା ଯାହା, ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା କହିଲି। ଏହିପରି ଭାବେ, ‘ଋତୁବିଧି’ ନାମକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହା ସୁନି, ପୃଥିବୀ ନିଜ ଉପବାସ ଓ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଶୁଭ ଏବଂ ପବିତ୍ର ବିଧିଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣିଲି। ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଶୁଣିଲି, ହେ ମାଧବ। ଏହି କଥା ମୋ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୌତୁହଳଜନକ। ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଏହାକୁ ମୋର ମାୟା ବୋଲି କହ, ହେ ଦେବ। ମୁଁ ଏହି ମାୟାର ଅର୍ଥ, ପରମ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଏହା ସୁନି, ଭଗବାନ୍ ମୃଦୁ ହସି, ଭୂମିକୁ କହିଲେ—“ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ତୁମେ ଯେଉଁ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବ, ତାହା ପାଇଁ ଅନାବଶ୍ୟକ ଚେଷ୍ଟା କାହିଁକି? ହେ ବିଶାଳନେତ୍ରେ, ମୋର ମାୟା ବିଷୟରେ ଆଉ କ’ଣ କହିବି? ଏକ ଜମି ଶୁଷ୍କ ହେବା ମୋର ମାୟା, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱିପକ୍ଷରେ କ୍ଷୟ-ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ—ଏହି ମୋର ମାୟା। ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଶିତଳତା ଆସିଲେ, ଏହି ମୋର ମାୟା। ପୂର୍ବଦିଗରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ, ଏହି ମୋର ମାୟା। ଏକ ପ୍ରାଣୀ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହି ମୋର ମାୟା; ଆତ୍ମା ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଶୁଖ-ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ।” ଏହିପରି ଭାବେ, ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ ନିଜ ମାୟାର ଗୁପ୍ତତା ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ଭୂମିକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମର ମାର୍ଗ ଦେଖାଇଲେ।