ଵରାହପୁରାଣମ୍

ପ୍ରଭୁ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଚାରି ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ପୃଥିବୀ ଲୋକକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଚଳିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଏପରି, ମହର୍ଲୋକ ସନକାଦି ଋଷିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ଜନଲୋକ ବୈରାଜମାନେ ସହିତ ଭରିଦେଲେ। ତା’ପରେ, ତପୋଲୋକ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ମହାପୁରୁଷମାନେ ସହିତ ଏବଂ ସତ୍ୟଲୋକ ଅମର ଦେବତାମାନେ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଏଭଳି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଭଗବାନ ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୱ କଳ୍ପରେ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମୂଳ କାରଣ ଭାବେ। ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ପୃଥିବୀ, ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଏହି ତିନି ଜଗତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ କଳ୍ପର ଶେଷରେ ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ ନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି, ଏହା ତାଙ୍କର ରାତି ଭାବେ ଗଣାଯାଏ; ତେବେ ଏହି ତିନି ଲୋକ ଶୟନାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ପ୍ରଳୟରେ ବିଲୀନ ହେଉଥିବା ପରି। ସେଇ ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, କମଳନୟନ ଭଗବାନ ଉଠି ବେଦ ଓ ତାଙ୍କର ମାତୃକାମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଚିନ୍ତନ କଲେ; ତଥାପି ସେମାନେ କୌଣସିଠି ମିଳିଲେ ନାହିଁ। ସୃଷ୍ଟିର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ମାର୍ଗକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନ ନିଦ୍ରାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଭଗବାନ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏଠି ବେଦ ନାହିଁ।” ତା’ପରେ, ସେ ଦେଖିଲେ ବେଦମାନେ ତାଙ୍କର “ଜଳ” ନାମକ ସ୍ୱରୂପରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ବେଦମାନେ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ, ଭଗବାନ ମାଛ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ସହିତ, ବଡ଼ ଏକ ମାଛ ତକ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଭଗବାନ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଜଣେ ମାଛ ପରି ସମସ୍ତ ଜଳକୁ ଉତ୍କଳିତ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ଜଳ ମହାପୃଥିବୀଧାରୀ ରୂପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା; ଦେବତାମାନେ ମାଛ ରୂପୀ ହରିଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ବେଦ ଓ ତର୍କର ଅପରିଚ୍ଛେଦ୍ୟ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ମାଛ ରୂପୀ ନାରାୟଣ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ସୁରିଳା କଣ୍ଠ, ବିଶ୍ୱରୂପ, ଜ୍ଞାନ ଓ ନିର୍ଭୟତାର ଧାରକ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାୟୁ ତୁମର ରୂପ; ସମସ୍ତ ଜଳରେ ବସିଥିବା, ଶୋଭାମୟ ନୟନଧାରୀ, ବିଷ୍ଣୁ, ଆମେ ତୁମ ଶରଣ ନେଉଛୁ; ମାଛ ରୂପ ଛାଡ଼ି, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ଅନନ୍ତ ରୂପୀ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଛ; ଏଠି ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ଆମେ ତୁମ ଶରଣ ନେଉଛୁ। ଆକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ମନ—ଏସବୁ ତୁମ ପୁରାତନ ଶରୀରର ଅଂଶ; ହେ କମଳନୟନ, ଆମେ ଭକ୍ତିହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ କ୍ଷମା କର, କାରଣ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ତୁମର ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଅଦ୍ଭୁତ, ଭୟଙ୍କର ତଥା ମଧୁର କଣ୍ଠୀ, ପାହାଡ଼ ପରି ଅଟୁଟ; ହେ ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତା, ଶାନ୍ତି ଦିଅ, ଅବିଫଳ ଏବଂ ତୀବ୍ର ତେଜୋମୟ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ଶରଣ ନେଇଛୁ; ଭୟରୁ ଏହି ତୁମ ରୂପକୁ ଦେଖୁଛୁ। ଏହି ଜଗତରେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରାତନ ଦେହୀ ନାହିଁ।” ଏପରି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ଭଗବାନ ଜଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ବେଦ, ଉପନିଷଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭଗବାନ ସ୍ୱ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ରହିଥାଏ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଅଚଳ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କରେ ବିଲୀନ ହୁଏ, ଚଳନଶୀଳ ରୂପେ ଥିଲେ, ସୃଷ୍ଟି ବଢ଼ିଯାଏ। ଶ୍ରୀବରାହ ଏହିପରି କହିଲେ: “ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପାଳକ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହେଲେ; ତା’ପରେ ପୃଥିବୀରେ ସୃଷ୍ଟି ବିକାଶ ହେଲା। ସେତେବେଳେ, ସୃଷ୍ଟି ବଢ଼ିଯିବା ପରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତାମାନେ ନାରାୟଣ ନାମକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିଲେ। ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଦେଶରେ, ଦେବତାମାନେ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ବିଶାଳ ଯଜ୍ଞରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏଭଳି ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତେବେ ଭଗବାନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ ଅନେକ ହାତ, ପେଟ, ମୁଖ ଓ ଚକ୍ଷୁ ସହିତ, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ ଦେଖାଗଲେ; ତା’ପରେ କହିଲେ, “କ’ଣ କରିବି? ତୁମର ଇଚ୍ଛା କ’ହ, ଦେବମାନ୍ୟ, ତୁମର ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ।” ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, “ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ତୁମେ ବିଜୟୀ ହୁଅ; ତୁମର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଦେବତା ଅଛୁ। ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ମାରୁତ ଓ ପିତୃମାନେ—ସମସ୍ତେ ତୁମ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି; ଏଠି ଆମକୁ ପୂଜ୍ୟ କର।" ଏପରି ଦେବତାମାନେ ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ହରି, ମହାଯୋଗୀ, କହିଲେ, “ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜ୍ୟ କରିଦେବି,” ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ନିତ୍ୟ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରଶଂସିତ ପ୍ରଭୁ ତିନି ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଏହିପରି ତିନି ରୂପରେ ଥିବା ପ୍ରଭୁକୁ ମହେଶ୍ୱର ତିନି ପ୍ରକାରରେ ପୂଜିଲେ; ସତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବରେ ବେଦ ପାଠ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। କେଶବ ନିଜ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ରଜସିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେ କ୍ରୂର କାଳ ରୂପେ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭାବରେ ନିଜ ରଜସିକ ରୂପକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜିଲେ; ତାମସିକ ଭାବରେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏଭଳି ତିନି ରୂପରେ ପ୍ରଭୁ ଥିବା ପରେ, ମହେଶ୍ୱର ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ; ତା’ପରେ ଏହି ଜଗତ ମଧ୍ୟ ତିନିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ ନାମରେ ପ୍ରଭୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲେ; ଏବଂ ନାରାୟଣ, ସେଇ ପ୍ରଭୁ, କୃତଯୁଗରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଥିଲେ। ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ସେ ରୁଦ୍ର ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଦ୍ୱାପରରେ ଯଜ୍ଞର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଆସିଲେ; କଳିଯୁଗରେ ନାରାୟଣ ଅନେକ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। “ଏବେ, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରଥମ କାର୍ଯ୍ୟମାନେ କିପରି ହେଲା, ସେ ସବୁ ତୁମକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିବି, ଶୁଣ।