ଏକ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କୌଣସି ଜଣେ ମାନ୍ୟବ୍ୟକ୍ତି ଗୋମାତାଙ୍କୁ ଏକ ଦଳି ପରିକ୍ରମା କଲେ, ସେହି କ୍ଷଣରେ ଏହାର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ । ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧମନା ଲୋକ ଯଦି କପିଳା ଗାଈଙ୍କ ମୁତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ ମାନ୍ୟେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ଫଳ ପାଆନ୍ତି । ଏହିପରି ଭକ୍ତିସହିତ ଏକ ମାତ୍ର ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକ ମହତ୍ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି । ଯେଉଁଠି କି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ହଜାର ଟି ଗାଈ କିମ୍ବା କେବଳ ଏକ କପିଳା ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ବିଚାରିତ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଗାଈକୁ ଯଦି କୌଣସି ମୃତ ହାଡ଼ିର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଲାଗିଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଅପବିତ୍ର ହୁଏ । ଗୋମାତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ସେବା ହେଉଛି ତାଙ୍କୁ ଚୁଲେଇବା ଓ ସୁରକ୍ଷା କରିବା । ଯେଉଁଠି କି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଦିନେ ଦିନେ ଭୁକ୍ତା ଗାଈଙ୍କୁ ଘାସ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ, ସୁନ୍ଦରୀ ଅପ୍ସରାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବାବେଳେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯାଆନ୍ତି । ଗୋମାତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ସୁନା ରଙ୍ଗର କପିଳା, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛନ୍ତି ଧଳା ଓ କପିଳା ମିଶ୍ରିତ, ପଞ୍ଚମ ହେଉଛନ୍ତି ବିବିଧ ରଙ୍ଗର, ଷଷ୍ଠ ହେଉଛନ୍ତି ଧଳା ଓ କପିଳା ମିଶ୍ରିତ, ନବମ ହେଉଛନ୍ତି ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ଦଶମ ହେଉଛନ୍ତି କପିଳା ପୁଛ ଥିବା । ଏହି ଗାଈମାନେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଅତି ରୂପବତୀ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳି । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସେମାନେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଉଭୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାର୍ଗ ଦେଖାନ୍ତି । ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କପିଳା ଗାଈ ଦାନର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି ଶ୍ରୀ ଵରାହ ପୁରାଣର ଏକଶଏଗ୍ୟାର ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଉଛି । ଏବେ ଦୁଇମୁହିଁ ଗାଈ ଦାନ, ସୁନା ଘଡ଼ା ଦାନ ଏବଂ ପୁରାଣ ଦାନର ମହିମା ବିଷୟରେ କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ଏହି ଦୁଇମୁହିଁ ଗାଈ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ରାଜା । ଆଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା କପିଳା ଗାଈ ଦାନ କଲେ କେତେ ମହାପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହା ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି । ସେ ସଦା ଯଜ୍ଞର ଗାଈ, ସଦା ପବିତ୍ର, କପିଳା ଲକ୍ଷଣ ଥିବା । ମାଧବ, ଯେଉଁ ଗାଈ ଦାନ କରାଯାଏ ଓ ସେ ସମୟରେ ସେ ଦୁଧ ଦେଉଛି, ତାହାର କି ଫଳ ମିଳେ? ଶ୍ରୀ ଵରାହ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । କପିଳା ଗାଈ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୁକ୍ତ । ସେ ପବିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, ଶୁଭ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଶୁଭ । ସେ ସବୁ ତପସ୍ୟାରେ ଉତ୍ତମ, ସବୁ ବ୍ରତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏହି ଭୂମିରେ ଯେତେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଗୁପ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଏବଂ ଦ୍ଵିଜମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରାତଃକାଳ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ରରେ ନିତ୍ୟ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରି ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । କପିଳା ଗାଈ ଲାଲ ଆଖି ଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ । ଏହି ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ କପିଳା ଗାଈମାନେ ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ସେମାନେ ତୀର୍ଥ ସଙ୍ଗମରେ ପୂଜିତ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି । ଏହିପରି ଅଗ୍ନିଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣା ନାମକ ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ଯେଉଁ ଲୋକ ଅପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ସେମାନେ ଚଣ୍ଡାଳ ସମାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ । ସେମାନେ ଯଜ୍ଞରେ କୁକୁର ଦୂରେ ରଖାଯିବା ପରି, ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ । ଯେଉଁ ଶୂଦ୍ରମାନେ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସହିତ କଥା ନ କରିବା ଓ ସ୍ୱୀକାର ନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ସେମାନେ ପୃଥିବୀର ମଳ ଖାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଗୋମୟ ଖାଇବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି । ଏହିପରି ଶୂଦ୍ରମାନେ କେମିତି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ତାହା କହିବି । ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକରେ ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ରହନ୍ତି । ପଶ୍ଚାତ୍ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ କୁକୁର ଗର୍ଭରୁ ହୋଇ ମଳ ଖାଉଥିବା କୀଟ ଭାବେ ହୁଏ । ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାରୁ ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପବିତ୍ର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଯାନ୍ତି । ଏହିପରି ଲୋକଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ।