ଦେବଙ୍ଗନାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଗୀତଗାନ କରି ଶ୍ରୀମାନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସେଠାରୁ ସେ ଶିବଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ପରେ, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ିଯିବା ପରେ, ସେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ଲୋକପତି ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ନେଇ, ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବରାହ ପୁରାଣରେ ‘ଧାନ ଓ ଗାଈ ଦାନର ମହାତ୍ମ୍ୟ’ ବିଷୟରେ ଏକଶତ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଆସନ୍ତୁ, କପିଳା ଗାଈ ଦାନର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଉ। ମୁଁ ଏହି କପିଳା ଗାଈର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଦାନ କରାଯିବା କଥା କୁହାଯାଇଛି, ତାହା ଅନୁସାରେ ଗାଈ ସହ ତାଙ୍କର ବଛ୍ଛା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ସୁନ୍ଦରେ, କପିଳା ଗାଈର ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ ଭଳି ମନାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଉଷାକାଳେ ଉଠି, ଏହି କପିଳା ଗାଈର ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ସେଇ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ଦହିଯାଏ। ଏହିପରି ଉଠି ଗାଈଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରିଲେ, ଏକ ଭକ୍ତିସହିତ ପରିକ୍ରମା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଯଦି କେହି ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ କପିଳା ଗାଈର ମୁତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ସମାନ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଏକଟି ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିସହିତ କରିଲେ ମହାପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଯେଉଁଠି ଲୋକ ହଜାରଟି ଗାଈ କିମ୍ବା ଏକ କପିଳା ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି, ଯଦି ଏହି ଦାନ ମୃତ୍ୟୁ ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ହୁଏ, ତେବେ ତାହାର ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ। ଗାଈଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେବା ହେଉଛି ତାଙ୍କୁ ଚୁଲିବା ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଭୋକା ଗାଈଙ୍କୁ ଘାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଦେବୀମାନ୍ୟଙ୍କ ସହ ଏହି ଲୋକରୁ ଯାଏ। ଏଠି କପିଳା ଗାଈ ସବୁଠୁ ପ୍ରଥମ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଧୂସର ଓ କପିଳା ରୂପରେ। ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ବିବିଧ ବର୍ଣ୍ଣର, ଷଷ୍ଠ ହେଉଛି ଧଳା ଓ କପିଳା। ନବମ ରକ୍ତିମ ଓ ଦଶମ ଗାଈର ପୁଛ କପିଳା ରଙ୍ଗର। ଏହି ଗାଈ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଚମତ୍କାର। ଏହି ସମସ୍ତ ଗାଈ ମଧ୍ୟରୁ, ସେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଥକୁ ଦେଖାଏ। ଏଭଳି ଶ୍ରୀ ବରାହ ପୁରାଣର ‘ଧଳା ଓ ନମ୍ର ଅଶ୍ୱ’ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ‘କପିଳା ଗାଈ ଦାନର ମହାତ୍ମ୍ୟ’ ନାମକ ଏକଶତ ଏଗାରସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଦୁଇମୁହିଁ ଗାଈ ଦାନ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ଦାନ ଓ ପୁରାଣ ପାଠର ମହାତ୍ମ୍ୟ କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ଦୁଇମୁହିଁ ଗାଈ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଆଉ କିଛି କୁହିବି। ଯେଉଁ କପିଳା ଗାଈ ପୂର୍ବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ତାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ କେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହା କୁହିବି। ସେ ସଦା ଯଜ୍ଞ ଗାଈ, ସଦା ପବିତ୍ର, କପିଳା ଲକ୍ଷଣରେ ଚିହ୍ନିତ। ମାଧବ, ଯଦି ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ଦେଉଥିବା ସମୟରେ ଦାନ କରାଯାଏ, କେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ? ଶ୍ରୀ ବରାହ କହିଲେ: ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏହି କଥାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ନିଶ୍ଚୟ କପିଳା ଗାଈ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ସେ ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ଓ ସବୁଠୁ ମଙ୍ଗଳମୟ। ସେ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା ଓ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ। ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳୀ ଓ ଗୁପ୍ତ ତୀର୍ଥ ଅଛନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରନ୍ତି। ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା କପିଳା ଗାଈ ସୂର୍ଯ୍ୟର ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ। ପୂର୍ବରୁ ଏହି କପିଳା ଗାଈମାନେ ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଚିହ୍ନିତ, ସେମାନେ ତୀର୍ଥସଙ୍ଗମରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଅଗ୍ନିଜାତ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣା ନାମକ ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୋଇଛନ୍ତି।