ଏକ ସମୟର କଥା, ଶ୍ରୀ ଵରାହ ପୁରାଣର ଶ୍ୱେତବିନୀତାଶ୍ୱ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଦାନର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ନନା ଦିଆଯାଇଛି । ଏଠାରେ କହାଯାଏ, ଯେଉଁ ଲୋକ ଦାନ କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଚପଲ, ଚରଣପାଦୁକା, ଛତା, ମାଣ୍ଡା ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ । ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା, ସେପରି ଦୀପ ଆରୋପଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଧି ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଲେ, ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରି, ଶରୀର ଭୂମିରେ ଶିର ଲଗାଇ ବନ୍ଦନା କରିବା ଉଚିତ । ଏପରେ, "ଏହି ଦାନ ମୋର ପକ୍ଷରୁ ଦିଆଯାଇଛି, ଦୟାକରି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ," ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରିବା ଉଚିତ । ଗୋବିନ୍ଦରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରୀ ଅଛି, ଅଗ୍ନିରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରୀ ଅଛି, ଗାୟତ୍ରୀ ଯାହା ବ୍ରହ୍ମର ସାର ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ, ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଚନ୍ଦ୍ରିକା, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ତେଜ—ସେ ସବୁ ଶକ୍ତି ଏହି ଦେବୀରେ ବସିଛି । ସେ ଦେବୀ ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ସାର ଭାବରେ ଧାନର ଆକୃତିରେ ବସିଛନ୍ତି । ଏହିପରି ଗୋଦାନ କରି, ପରିକ୍ରମା କରି, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଖ୍ଷମା ଚାହିଲେ, ଏହି ଦାନର ଫଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଲୋକରେ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ, ଆୟୁ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି ଦାନ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଦେବଙ୍ଗନାମାନେ ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସେ ଶିବ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାନ୍ତି । ପରେ ସେ ସ୍ଵର୍ଗରୁ ତଳେ ପଡ଼ି, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ମହାରାଜ ହୁଅନ୍ତି । ତାଙ୍କର ମନ ଏହି ଦାନର ଫଳରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୋଇ ରୁଦ୍ର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏପରେ, ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ 'ଧାନ ଓ ଗୋଦାନର ମହାତ୍ମ୍ୟ' ଶ୍ରୀ ଵରାହ ପୁରାଣର ଶ୍ୱେତବିନୀତାଶ୍ୱ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଶ୍ରୀ ଵରାହ ଦାନର କପିଳା ଗାଈର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ । ସେ କହିଲେ, ଏହି କପିଳା ଗାଈ ତାଙ୍କର ଛାନା ସହ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ, ପୂର୍ବ ଉଲ୍ଲେଖିତ ବିଧି ଅନୁସାରେ । ଏହି କପିଳା ଗାଈର ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସମାନ । ଯେଉଁ ଲୋକ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଏହି ଗାଈର ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଏହି ସ୍ପର୍ଶରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ । ଯେଉଁ ଲୋକ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଏହି ଗାଈଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି, ଏକ ପରିକ୍ରମା ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କରିଲେ, ତତ୍କ୍ଷଣାତ ଫଳ ମିଳିଯାଏ । ଏକ ପବିତ୍ର ମନ ଥିଲେ, ଏହି କପିଳା ଗାଈର ମୂତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୀର୍ଥର ସ୍ନାନ ଫଳ ମିଳିଯାଏ । ଏହିପରି ଏକ ସ୍ନାନ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କରିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ । ଯେଉଁ ଲୋକ ହଜାର ଗାଈ ଦେଇଥିବେ କିମ୍ବା ଏକ କପିଳା ଗାଈ ଦେଇଥିବେ, ଏହି ଦାନର ଫଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ । ଯଦି କୌଣସି ମୃତ ଗାଈର ହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଦାନର ଗାଈକୁ ଦୂଷିତ କରିଥିବେ, ତେବେ ଏହି ଦାନର ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । ଗାଈଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେବା ହେଉଛି ତାଙ୍କୁ ଖୁଜିବା ଓ ସୁରକ୍ଷା କରିବା । ଯେଉଁ ଲୋକ ପ୍ରତିଦିନ ଖାଲି ଗାଈଙ୍କୁ ଘାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ଦିବ୍ୟ ଶ୍ରୀ ଚରିଅଟ ଏବଂ ଦେବୀମାନେ ଦେଇଥିବା ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ସହିତ ସ୍ଵର୍ଗରେ ଯାନ୍ତି । ଗାଈମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଥାନ୍ତି—ପ୍ରଥମ ହେଉଛି ସୁନା ରଙ୍ଗର କପିଳା, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଧଳା ଓ କପିଳା, ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ବିବିଧ ରଙ୍ଗର, ଷଷ୍ଠ ହେଉଛି ଧଳା ଓ କପିଳା, ନବମ ହେଉଛି ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ଦଶମ ହେଉଛି କପିଳା ଚୁଆଁ ଥିବା । ଏହି ଗାଈମାନେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଓ ସୁନ୍ଦର । ଏହି ମଧ୍ୟରୁ କପିଳା ଗାଈ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ପଥକୁ ଦେଉଛି । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ 'କପିଳା ଗାଈ ଦାନର ମହାତ୍ମ୍ୟ' ଏଠି ସମାପ୍ତ ହୁଏ । ପରେ, ଦ୍ୱିମୁଖୀ ଗାଈ ଦାନ, ସୁନା ମାଣ୍ଡା ଦାନ ଓ ପୁରାଣ ଦାନର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ନନା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ରାଜାଙ୍କୁ କହାଯାଏ, ଦ୍ୱିମୁଖୀ ଗାଈ ଦାନର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣ । ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ କପିଳା ଗାଈ ଦାନର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଏଠି ଆଉ ଏକଥା ଉପସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ । ଏହି ଗାଈ ସଦା ଯଜ୍ଞର ଉପଯୋଗୀ, ସଦା ପବିତ୍ର ଓ କପିଳା ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ । ମାଧବ, ଏହି ଗାଈ ଦାନ କରିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଛାନା ଥିଲେ ଏହି ଦାନର ଫଳ କଣ ? ଏହିପରି ଦାନ କରିଲେ, ଶ୍ରୀ ଵରାହ କହିଲେ, ଏହି ଦାନର କଥା ଶୁଣିଲେ ମାନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଏହି କପିଳା ଗାଈ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୋଗୀ । ଏପରି ଦାନର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶ୍ରୀ ଵରାହ ପୁରାଣର ଶ୍ୱେତବିନୀତାଶ୍ୱ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି ।