ବାରହ ପୁରାଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଦ୍ବାଦଶ ବର୍ଷ ପରେ ସୀମାରକ୍ଷକ ଦଳମାନେ ସହିତ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ — କପାଳମୋଚନ — ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ଏହା ପାପକୁ ଦୂର କରେ। ଏଠାରେ ରୁଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ ଶୁଧ୍ଧତା ଲାଭ କଲେ। ଏଠାରେ, ଯେକୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ବିଲିନ ହେଲେ, ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାରୀ ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ମଧ୍ୟ ଶୁଧ୍ଧ ହେଇଯାନ୍ତି। ଏହା ପରେ ଦେବମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ବିଶାଳ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ରୁଦ୍ର, ଆପଣ ଜଗତର ପଥରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି; ଅସମ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ରୁଦ୍ର, ଆପଣ କପାଳ ହାତରେ ଧରି ଜଗତରେ ଘୁଡ଼ି ଚାଲିଛନ୍ତି; ହିମାଳୟର ଶିରୋପରି ଆପଣଙ୍କୁ ଯେଉଁ ତାବି ଅବସ୍ଥା ମିଳିଥିଲା, ସେହି ଅବସ୍ଥା ପରେ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ ଦେହ ଶୁଧ୍ଧି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦେବମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ରଖି ନିୟମିତ ବିଧିରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଉପବାସ ଆପଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିବା ଉପବାସ। ନଗ୍ନତା, କପାଳ ଧରିବା ଉପବାସ, ତାବି ଉପବାସ ଆପଣ କରିଥିଲେ। ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ରଖି ଯେଉଁ ଦେବମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଠିକ ନିୟମରେ କରନ୍ତି। ଆମକୁ, ହେ ମହାଦେବ, ଏହି ପୂଜାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିଧି କହିଦିଅ। ଦେବମାନେ ଯେତେବେଳେ ଯଶର ଉଚ୍ଚ୍ୱାସ କଲେ, ରୁଦ୍ର ଖୁସି ହୋଇ କୈଳାସକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ-ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକାଶକୁ ଓ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ। ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ଭୂଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏଠାରେ ଅଧ୍ୟାୟ 'ରୁଦ୍ରଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ' ସମାପ୍ତ ହେଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ହିମାବତ ପାହାଡ଼ରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ — ସତ୍ୟତପ — ଲୋଭୀ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଦୁର୍ବାସା ଋଷି ନିଜ ଉପବାସ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ହିମାବତକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଋଷି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ମହାପୁରୁଷ, ସତ୍ୟତପ କେମିତି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଥିଲେ? ମୁଁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ।” ସତ୍ୟତପ ପୂର୍ବେ ଭୃଗୁ ବଂଶର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅପରାଧୀଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଗଲେ, ଏବଂ ସେ ଅପରାଧୀ ଭଳି ହେଲେ। ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷା ପାଇ ସତ୍ୟତପ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ପୁଷ୍ୟଭଦ୍ରା ନଦୀର ତଟରେ ଚିତ୍ରଶିଳା ନାମକ ଦିବ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଅଛି। ଏଠାରେ, ସତ୍ୟତପ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଖରେ, ଋଷି ନିଜ ବାମ ଆଙ୍ଗୁଠି କାଟିଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ କେହି ରକ୍ତ, ମାଂସ, ମଜ୍ଜା ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ସେହି ଶୁଭ ବଟବୃକ୍ଷ ନିକଟରେ, ଦୁଇଜଣ କିନ୍ନର ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଉଷା ରେ, ସ୍୫ଚ୍ଛ ଆଲୋକରେ, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ। ସେଠି ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ — “ଏଠାରେ କୌଣସି ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ଘଟଣା କହିଦିଅ।” କିନ୍ନରମାନେ ଏଠାରେ ଦଢ଼ି ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଏହି କଥା କହିଲେ। ସେମାନେ ସତ୍ୟତପ ବିଷୟରେ କହିଲେ — ପୁଷ୍ୟଭଦ୍ରା ତଟରେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ଆଶ ଝରିବା ବିଷୟରେ ଯାହା ଶୁଣିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ କହିଦେଲେ। ଏହାପରେ କିନ୍ନରମାନେ କହିଲେ — “ଆସ, ବିଷ୍ଣୁ, ହିମାବତର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଚଳିଯିବା।” ଏପରେ ବିଷ୍ଣୁ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ବରାହ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିସମ୍ମୁଖ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଧନୁଷ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ହାତରେ ନେଇ ଅରଣ୍ୟରେ ଥିଲେ। ସେ କହିଲେ — “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବରାହ ଭଳି ଦେଖାଗଲେ।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ଋଷି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ — “ନାହିଁ ହେଲେ, ମୋର ପରିବାର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭୁକ୍ଷାରେ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଘଟଣାମାନେ ବାରହ ପୁରାଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।