ମହାଦେବ ରୁଦ୍ର ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ସବୁଠାରେ ସର୍ବଦା ବିଦ୍ୟମାନ ରୁହ, ସବୁଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ ଦିଅ।” ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ରୂପ, ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଛି, ଏହି ରହସ୍ୟ ଯିଏ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଚାହିଦା ଅନୁସାରେ ଫଳ ପାଏ। ଯଦି କୌଣସି ରାଜା ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ନୌମୀ ଉପବାସକୁ ଶୁଦ୍ଧତା ଓ ନିୟମିତତା ସହିତ ପାଳନ କରେ, ତେବେ ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବାଧା ଛଡା ରାଜ୍ୟ ପୁଣି ପାଇଁଥାଏ। ଏହି ତିନି ଶକ୍ତିର ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ହେଉଛି ଶ୍ୱେତ, ଯାହା ସତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥିତ; ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି କଳା, ତାମସିକ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦେବୀ; ଏହି ଏକ ଶକ୍ତି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ତିନି ଭାଗ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ତିନି ମୂଳ ରହସ୍ୟ ଯିଏ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଓ ପରମ ମୋକ୍ଷ ପାଏ। ଏହି ଉପାସନା କରିଥିବା ଲୋକଂକୁ ଅଗ୍ନି, ବଧ, ସର୍ପ, ଚୋର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିପଦର କୌଣସି ଭୟ ନଥାଏ। ଏହି ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି। ରତ୍ନ, ଘୋଡ଼ା, ଗାଈ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଦାସ-ଦାସୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ହୁଏ। ଶ୍ରୀବରାହ ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣାଇ ଦେଇ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଦେଲି। ଏଠି ଚାମୁଣ୍ଡାଙ୍କର ନବ୍ବେ କୋଟି ରୂପ ବିଦ୍ୟମାନ, ଓ ଭୈଷ୍ଣବୀଙ୍କର ଏକଶେଠରି କୋଟି ରୂପ ଅଛି। ସତ୍ତ୍ୱରେ ନିବିଡ଼ିତ, ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଶକ୍ତି ମିଶ୍ରିତ ଯିଏ, ସେ ଅନନ୍ତ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପ୍ରଭୁ ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତ ଉପରେ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ। ଏହିଭଳି ତିନି ଶକ୍ତିର ରହସ୍ୟ ବିବେଚିତ 'ତ୍ରିଶକ୍ତି ମାହାତ୍ମ୍ୟ' ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।” ପୁନି ବରାହଦେବ କହିଲେ, “ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଥମେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେତେବେଳେ ଉତ୍ସୁକତାବଶତଃ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଆଂଖ ଉପରେ ବସାଇଲେ। ଜନ୍ମ ସମୟରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ମୁଣ୍ଡ କହିଲା: ‘କପାଳିନ, ରୁଦ୍ର, ବଭ୍ରୁ, ଭବ, କୈରାତ, ସୁବ୍ରତ।’ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ର ପରେ ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ। ତାପରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଡାହାଣ ଆଙ୍ଗୁଠିର ନଖ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାପତିର ମୁଣ୍ଡକୁ ଛେଦ କରିଦେଲେ। ଏହିପରେ ତିନି ନୟନ ଥିବା ରୁଦ୍ର ଏଠି ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ। ତେଣୁ ରୁଦ୍ର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୋର ଏହି ପାପ କିପରି ନଶ୍ୱାନ ହେବ? ମତେ କହ, ହେ ଧର୍ମମୟ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଉପଯୁକ୍ତ ନିୟମ ଓ ଦୃଢ଼ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପବିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏହି ଦୋଷ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ।” ଏହିପରେ ରୁଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ସେହି ମୁଣ୍ଡକୁ ତିନି ଭାଗ କରିଦେଲେ। ଚୁଲିରୁ ଜନ୍ମିତ ସୂତ୍ରକୁ ଜନୈ ଭାବେ ପିନ୍ଧିଲେ, ଏବଂ ମହାସ୍ଥିକୁ ମାଳା ଭାବେ ପରିଧାନ କଲେ। ଅନ୍ୟ ଏକ ଭାଗକୁ ଚୁଡ଼ା ମଧ୍ୟରେ ରଖିଲେ। ଏହାପରେ ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପମୟ ପବିତ୍ର ଭାରତ ଭୂମିର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ପରି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କ୍ରମରେ ସେ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀକୁ, ସେଠାରୁ ଯମୁନା ସଙ୍ଗମକୁ, ପୁନି ବିତସ୍ତା, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ଗୋମତୀ, ସିନ୍ଧୁ ଏବଂ ନେପାଳ ଦେଶକୁ ଗଲେ। ଏଠାରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପବିତ୍ର ମନ୍ଦିର, ମହେଶ୍ୱର ଏବଂ ପରେ ଗୟାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହିପରି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ତିବ୍ର ଗତିରେ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ସେ ଏକ ଲଙ୍ଗୋଟି ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ପିନ୍ଧିନଥିଲେ, ନଗ୍ନ ଏବଂ କପାଳଧାରୀ ତପସ୍ୱୀ ହେଇଗଲେ। ଯେତେବେଳେ ଏହି କପାଳ ଖସିଗଲା, ସେ ଏକ ନଗ୍ନ କପାଳଧାରୀ ତପସ୍ୱୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।