ରୁରୁ ଦାନବରୁ ଚର୍ମା ଓ ମୁଣ୍ଡା ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଦେବୀ ଏହି ଦୁଇଁକୁ ନେଇ ଚାମୁଣ୍ଡା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେଇ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠୁ ଭୟଙ୍କର, ନାଶକାରୀ, ଏବଂ କାଳରାତ୍ରୀ ନାମରେ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସନକାରୀ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ଅନେକ କୋଟି ଦେବୀଗଣ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ଦାଉଡି ରହିଲେ, ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେବୀଗଣ କହିଲେ, “ମା, ଆମେ ଭୁକ୍ତ ଅଛୁ, ଆମକୁ ଖାଇବା ପାଇଁ କିଛି ଦିଅ।” ଦେବୀ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ବିଚାର କରିଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସାମନାରେ ଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ କିଛି ମିଳିଲା ନାହିଁ। ତାପରେ ଦେବୀ ମହାଦେବ, ରୁଦ୍ର, ସର୍ବଜନଙ୍କ ନାଥ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ମହାଦେବ ଧ୍ୟାନରୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମା, କଣ କାମ ଚାହୁଁଛ, କହ, କଣ ତୁମ ମନରେ ଅଛି?” ଦେବୀ କହିଲେ, “ହେ ଦେବତାମନ୍ଦଳୀର ନାଥ, ଏଠାରେ ଏହି ଦେବୀମାନେ ଖାଇବା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଚାହିଁଛନ୍ତି। ତୁମେ କିଛି ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ। ନାହିଁ ହେଲେ, ସେମାନେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଖାଇ ଦେବେ।” ରୁଦ୍ର କହିଲେ, “ମା, ଶୁଣ, ମୁଁ ଏମାନେ ପାଇଁ ଏକ ଖାଦ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରିଛି; କାଳରାତ୍ରୀ, ଶୁଣ, ମୁଁ ଏହା ପ୍ରକାଶ କରୁଛି। ଗର୍ଭବତୀ ଜନାନୀ ଅନ୍ୟ ଜନାନୀଙ୍କର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଲେ, କିମ୍ବା ପୁରୁଷଙ୍କର ପୋଶାକ ଛୁଇଁଲେ—ସେଠାରେ ଏହାର ଏକ ଅଂଶ ଏମାନେ ପାଇଁ ଭୂମିରେ ଦିଅ। ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ଦ୍ୱାରରେ ଶିଶୁମାନେ ଧରି, ତାଁଠାରେ ଉପହାର ନେଇ, ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିପାରିବେ। ଅନ୍ୟମାନେ ଜନନଗୃହରେ ଦ୍ୱାର ଧରି ରହିପାରିବେ, ଅନ୍ୟମାନେ ନବଜାତ ଶିଶୁମାନେ ନେଇ ରହିପାରିବେ। ଘର, କ୍ଷେତ୍ର, ପୋକରୀ, ଜଳାଶୟ, ଓ ଉଦ୍ୟାନରେ ଯେଉଁ ମହିଳା ନିରନ୍ତର ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ କିଛି ଦେବୀମାନେ ପ୍ରବେଶ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ। ଏପରି କଥା ଦେବୀଙ୍କୁ କହି, ରୁଦ୍ର, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ରୁରୁ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ ଦେଖି, ଦେବୀଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ପ୍ରଶଂସା କଲେ— “ବିଜୟ ହେଉ, ଚାମୁଣ୍ଡା ଦେବୀ! ବିଜୟ ହେଉ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ନାଶକାରୀ! ବିଜୟ ହେଉ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଦେବୀ! କାଳରାତ୍ରୀ, ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରଣାମ କରିଛି। ହେ ଦେବୀ, ବିଶ୍ୱ ରୂପା, ଶୁଭା, ପବିତ୍ରା, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ଅଜଣା ଚକ୍ଷୁ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ, ଶିବା, ଜ୍ଞାନ, ମହାମାୟା, ମହାବୋଧା! ମନ ଭଳି ଶୀଘ୍ର, ବିଜୟୀ, ବିସ୍ତୃତ, ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ଉତ୍କଳିତ ନାଶକାରୀ, ମହାମୃତ୍ୟୁ, ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ, ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ପ୍ରିୟ, ଶୁଭା! ଭୟଙ୍କର, ମହା କାଳୀ, କାଳିକା, ପାପ ନାଶକାରୀ, ଶୂଳ ଓ ଦଣ୍ଡ ଧାରୀଣୀ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ, ଭୀଷଣା! ଚାମୁଣ୍ଡା, ଦୀପ୍ତିମୟ ମୁଖ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦନ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶବ ଉପରେ ବସିଥିବା ଦେବୀ, ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବା! ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ଭୀଷଣ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ଭୟ ଭାବୁଥିବା, ଦୁଃଖଦାୟିନୀ, ମହାକାଳ, କାଳୀ, କରାଳୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କାଳରାତ୍ରୀ, ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରଣାମ କରିଛି। ଭୟଙ୍କର ମୁଖ, ଅଗ୍ନି ମୁଖ, ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରଣାମ କରିଛି। ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ଉପକାରୀଣୀ, ସମସ୍ତ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରଣାମ କରିଛି।” ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ ଦେବୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, “ଦେବତାମନ୍ଦଳୀର ନାଥ, ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ଏକ ଵର ଚୟନ କର।” ରୁଦ୍ର କହିଲେ, “ମା, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପ୍ରଶଂସା କରିବେ, ତୁମେ ସେମାନେ ପାଇଁ ବର ଦିଅ, ସତ୍ୟ ଓ ସର୍ବଦା ବ୍ୟାପିତା। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ତିନିଠା ଷ୍ଟୋତ୍ର ପଢ଼ିବେ, ସେମାନେ ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର, ପଶୁ, ଧନ, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇବେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ତିନି ଶକ୍ତିର ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣିବେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ ଓ ଦୁଃଖମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥା ପାଇବେ।” ଏପରି ଭାବେ ଚାମୁଣ୍ଡା ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ଭବା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ତିନି ଶକ୍ତିର ଉତ୍ପତ୍ତି ଯେଉଁ ଜଣେ ଜାଣିବେ ଓ ଧାରଣ କରିବେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ। ଯେଉଁ ରାଜା ରାଜ୍ୟହୀନ ହେଇ, ନବମୀ ଦିନ ପବିତ୍ରତାରେ ଉପବାସ କରିବେ, ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ କରିବେ, ସେ ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବାଧାହୀନ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପାଇବେ। ଏହି ତିନି ଶକ୍ତି ଉତ୍ପତ୍ତି ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ଏହା ଶ୍ଵେତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୃଷ୍ଟି, ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ବ୍ରହ୍ମାରେ ନିବିଶିତ। ଏହି ଶକ୍ତି ରଜସ୍ ଭାବରେ ଲାଲ ଓ ବୈଷ୍ଣବୀ ନାମରେ, ତମସ୍ ଭାବରେ କଳା ଓ ରୌଦ୍ରୀ ଦେବୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ଏକା, କିନ୍ତୁ ତିନି ରୂପରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିତ, ସେପରି ଏକ ଶକ୍ତି ପ୍ରୟୋଜନବଶତଃ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି। ଏହି ତିନି ଶକ୍ତିର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳମୟତା ଯେଉଁ ଜଣେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ। ନବମୀ ଦିନ ଭକ୍ତିରେ ଏହି କଥା ଶୁଣିଥିବା ଜଣେ ଅପୂର୍ବ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଭୟମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥା ପାଇବେ। ଯେଉଁ ଘରେ ଏହି ଲିଖିତ ଗ୍ରନ୍ଥ ସଦା ରହିଥାଏ, ତାଁଠାରେ ଅଗ୍ନି, ସାପ, ଚୋର ଓ ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ଆସିବ ନାହିଁ। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ଭକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଉପାସନା କରିଥିବା ଜଣେ, ତିନି ଜଗତର ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ପଦାର୍ଥ ତାଙ୍କର ଉପହାର ଭଳି ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ରହିଥିବା ଘରରେ ଗଂଧ, ପୁତ୍ର, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଭଦ୍ର ନାରୀ, ମଣି, ଘୋଡା, ହାତୀ, ଦାସ, ଓ ଯାନ ଶୀଘ୍ର ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥାଏ; ଏହି ସମସ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମିଳିଥାଏ। ଶ୍ରୀ ଵରାହ କହିଲେ: “ଏହି ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ତୁମକୁ କହିଛି, ହେ ଭୂତଧାତ୍ର, ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ମହିମା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି। ଚାମୁଣ୍ଡାଙ୍କର ନବ କୋଟି ରୂପ ଅଛି, ଏହି ଭୟଙ୍କର କଳା ଶକ୍ତି ଚାମୁଣ୍ଡା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବୈଷ୍ଣବୀଙ୍କର ଅଠାର କୋଟି ରୂପ ଅଛି; ଏହି ରାଜଶକ୍ତି ବୈଷ୍ଣବୀ ଭାବରେ ଅଛି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଶକ୍ତି ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବରେ ଅନନ୍ତ ଭାବରେ ବ୍ୟାପିତ।