ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚେତନା ଦେଇ କହିଲେ, “ଏଇ ଦାୟିତ୍ୟରାଜା ରୁରୁ ଅତି ଭୟାନକ ଶକ୍ତିର ସହିତ ଆସୁଛନ୍ତି, ହେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବୀ, ଆମେ ଭୟଭୀତ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ଦେବତାମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେଇ ଭୟାନକ ଶକ୍ତିର ମାଲିକା, ସୁନ୍ଦରୀ ଦେବୀ, ଦେବମାନେଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ହସି ଉଲ୍ଲାସରେ ହସିଉଠିଲେ। ଦେବୀ ହସିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଅନେକ ଦେବୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଭୟାନକ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ସବୁଠି ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ—ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ, ଚକ୍ର, ତୀରଧନୁଷ, ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୁଳ ଧରିଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଂଗ ଭୟାନକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ଧନୁର୍ଧରୀ ଥିଲେ। ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଦେବୀମାନେ ଏହି ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଘେରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଦାନବ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ଦାନବ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା—ଅଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ—ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଦାନବ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କାଳରାତ୍ରୀଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ମହାବଳ ଏକଠି ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦାନବ ସେନାକୁ ଯମଲୋକକୁ ପ୍ରେରଣ କରିଦେଲେ। ତଥାପି, ଏକମାତ୍ର ଦାନବ ରୁରୁ ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଁଡାଇ ରହିଲେ। ସେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟାନକ ମାୟା ରଚନା କଲେ, ଯାହା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଦେଲା ଏବଂ ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ନିଦ୍ରାରେ ପତିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦେବୀ ତାଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରୁରୁ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ଆଘାତରୁ ଦାନବ ରୁରୁଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଦୁଇଟି ଅଲଗା ଅସୁର, ଚର୍ମା ଏବଂ ମୁଣ୍ଡା, ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ଚର୍ମା ଓ ମୁଣ୍ଡାକୁ ଦେବୀ ଧରିବା ସହିତ ସେ ‘ଚାମୁଣ୍ଡା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇଲେ। ଏହି ଭୟାନକ ଶକ୍ତିର ମାଲିକା, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଧ୍ଵଂସକାରିଣୀ, କାଳରାତ୍ରୀ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଦେବୀଓ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ। ଏହି ଦେବୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦାନବମାଂସ ଖାଇବାକୁ ଉତ୍ସୁକ୍ତ, ତାଙ୍କର ଭୋକ ନିମନ୍ତେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ: “ମା, ଆମେ ଭୋକା, ଆମକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ।” ଦେବୀ ଚିନ୍ତା କଲେ କି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ମହାଦେବ, ସଂସାରର ପାଳକ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ରୁଦ୍ର ଧ୍ୟାନରୁ ଉଠି, ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, କ’ଣ କାମ ଆପଣ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି? ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।” ଦେବୀ କହିଲେ: “ହେ ଦେବେଶ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ଭୋକା ଓ ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ଦେବାକୁ ଦବାବ ଦେଉଛନ୍ତି। ଯଦି ଆପଣ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ଷିତ କରିଦେବେ।” ରୁଦ୍ର କହିଲେ: “ହେ ଦେବୀ, ମୋତେ ଶୁଣନ୍ତୁ—ମୁଁ ଏହି ଦେବୀମାନେ ପାଇଁ ଏକ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛି। ଯେଉଁ ଗର୍ଭବତୀ ନାରୀ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧନ୍ତି, କିମ୍ବା ଛୁଉନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ପୁରୁଷଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର—ସେଉଁଠି ଏହି ଦେବୀମାନେଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ମିଳିବ। ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କରି ଶିଶୁମାନେକୁ ଧରିବେ ଏବଂ ତାଁଠାରେ ନିବେଦନ ନେଇ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବେ। ଅନ୍ୟମାନେ ଜନନଗୃହରେ ସମ୍ମାନ ପାଇ ଦ୍ୱାର ଧରି ରହିବେ, ଅନ୍ୟମାନେ ନୂତନ ଜନ୍ମ ଶିଶୁମାନେକୁ ନେଇ ରହିବେ। ଘର, କ୍ଷେତ୍ର, ପୋଖରୀ, ଉଦ୍ୟାନରେ, ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ ଅବିରତ ଦଁଡାଇ କାନ୍ଦନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ଏହି ଦେବୀମାନେ ପ୍ରବେଶ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇବେ।” ଏହିପରି କହି, ଶିବ ନିଜ ଦିଘଳ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ ଦେଖିଲେ ଯେ ଦାନବ ରୁରୁ ଓ ତାଙ୍କ ସେନା ପଡ଼ି ଯାଇଛି। ତାଁଠାରେ ଶିବ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ: “ଜୟ ହେ ଚାମୁଣ୍ଡା! ଜୟ ହେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଶକାରିଣୀ! ଜୟ ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପିନୀ! ହେ କାଳରାତ୍ରୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ହେ ବିଶ୍ୱରୂପିଣୀ, ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ଶୁଭ୍ର, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଷ୍ଟି, ଭୟାନକ ରୂପ, ଶିବା, ଜ୍ଞାନ ଓ ମହାମାୟା! ମନ ଗତି ସମ, ବିଜୟଶୀଳି, ବିସ୍ତାରିତ, ଭୟାନକ ଦୃଷ୍ଟି, ଧ୍ୱଂସକାରିଣୀ, ମହାମୃତ୍ୟୁ, ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ, ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ପ୍ରିୟା, ଶୁଭଦା! ଭୟାନକ, ମହାକାଳୀ, କାଳିକା, ପାପହାରିଣୀ, ପାଶ ଓ ଦଣ୍ଡ ଧାରିଣୀ, ଭୟାନକ ରୂପ! ଚାମୁଣ୍ଡା, ଦହନମୁଖୀ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦନ୍ତ, ଅପାର ଶକ୍ତି, ଶବାସନା, ଭୂତମଧ୍ୟରେ ଶିବା! ଭୟାନକ ଚକ୍ଷୁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଦାୟିନୀ, କ୍ରୂର, ଭୟାନକ, ମହାକାଳ, କାଳୀ, କରାଳୀ, ପ୍ରଭାବଶାଳି, କାଳରାତ୍ରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଭୟାନକ ମୁଖ, ଅଗ୍ନିମୁଖୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ସମସ୍ତ ଜୀବର ଉପକାରିଣୀ, ସମସ୍ତ ଦେବୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶଂସାରେ ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ: “ହେ ଦେବେଶ, ଆପଣ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି, ମୋ ପାଖରୁ ଦୟାକରି ବର ମାଗନ୍ତୁ।” ରୁଦ୍ର କହିଲେ: “ହେ ଦେବୀ, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବେ, ତାଙ୍କୁ ନିଜେ ଦୟାକରି ବର ଦିଅନ୍ତୁ। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହ କାଳରାତ୍ରୀଙ୍କ ଏହି ତ୍ରିଗୁଣୀ ଷ୍ଟୋତ୍ର ପାଠ କରିବେ, ସେମାନେ ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର, ଧନଧାନ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇବେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଦେବୀର ଉତ୍ପତ୍ତି ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଶୁଣିବେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।” ଏପରି ଭାବେ ଚାମୁଣ୍ଡାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଭବା (ଶିବ) ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ। ଏହି ତ୍ରିଗୁଣୀ ଦେବୀର ଉତ୍ପତ୍ତି ଯିଏ ଜାଣିବେ ଏବଂ ଧାରଣ କରିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ। ଯେ ରାଜା ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛନ୍ତି, ସେ ଯଦି ନବମୀ ଦିନ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଉପବାସ କରି, ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଉପବାସ ରହି, ଏହି ଉପାସନା କରିଥିବେ, ସେ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଅବ୍ୟାହତ ରାଜ୍ୟ ପୁନର୍ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଏହି ତ୍ରିଶକ୍ତିର ଉତ୍ପତ୍ତି ଧର୍ମର ନିୟମ ଅନୁସାରେ କହିଯାଇଛି—ଏହି ଶୁଭ୍ର, ସତ୍ତ୍ୱିକ, ବ୍ରହ୍ମାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।