ସୂର୍ୟର ରଥ ପରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚଳିଥିବା ରଥମାନେ, ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ର, ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଯୋକ୍ତି ଓ ଶସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜିତ, ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭିତରେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ପତାକା ଫଫାଇଁ ଉଠୁଥିଲା, ଏବଂ ସେମାନେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ବା ଅଟକାଣି ଛାଡ଼ି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲେ। ଏହିପରି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଏକାଠି ହୋଇ, ସମୁଦ୍ର ପାର ହେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଶୂର, ଯୁଦ୍ଧରେ ବାରମ୍ବାର ବିଜୟୀ, ଅସୁରମାନଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ଭାବରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ। ଦେବମାନେ ପରାଜିତ ହେବା ପରେ, ଚତୁର୍ବିଧ ସେନା ନିଜେ ଜଳରୁ ବାହାରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହର ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା। ଦେତ୍ୟାଧିପତି ରୁରୁ ତାଙ୍କର ଶୂରବୀରମାନେ ସହିତ ଗଦା, ମୁସଳ, ଶୂଳ, ବାଣ ଓ ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ଦେତ୍ୟମାନେ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରତିଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହିପରି କିଛି ଖ୍ଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ପରେ, ଦେବମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଅସୁରମାନେ ଦ୍ୱାରା ହଠାତ୍ ପରାଜିତ ହୋଇ, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚାରିପାଖି ଛିଟିଗଲେ। ଦେବମାନେ ଭଙ୍ଗ ଓ ବିଖଣ୍ଡିତ ହେବା ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର ସମସ୍ତ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ପଛୁଆଇଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ଭୟରେ ଉତ୍ପାତ ହୋଇ, ପଳାଇ ଗଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ନୀଳ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀ ବିରାଜମାନ ଥିଲେ। ସେଇ ଦେବୀ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ, ଭୟାନକ ଓ ସର୍ବଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସଂହାରକାରୀ ଏବଂ କାଳରାତ୍ରୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଭୟଭୀତ ଓ ବିମୂଢ଼ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଦେବୀ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କହିଲେ, "ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ।" ଦେବୀ ପଚାରିଲେ, "ହେ ଦେବଗଣ, ତୁମେ ଏତେ ଅଶାନ୍ତ କାହିଁକି? କେଉଁ ବିପଦ ଦେଖିଲେ? ତୁମର ଭୟର କାରଣ ଶୀଘ୍ର କହ।" ଦେବମାନେ କହିଲେ, "ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବୀ, ଏହି ଦେତ୍ୟରାଜ ରୁରୁ, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଆସୁଛି। ଆମ ଭୀତ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।" ଦେବମାନେଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୟାନକ ଶକ୍ତିଶାଳି ଦେବୀ ସୁନ୍ଦର ହସିରେ ଦେବମାନେଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ। ତାଙ୍କ ହସରୁ ଅନେକ ଦେବୀମାନେ ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ନାଗପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ପୁର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତନ, ଶୂଳ ଧାରଣ କରି, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଧନୁର୍ଧରୀ ଭାବରେ ଦିଶୁଥିଲେ। ସେଇ ଦେବୀମାନେ, କୋଟିକୋଟି ସଂଖ୍ୟାରେ, ମୂଳ ଦେବୀଙ୍କୁ ଘେରି ଦଢ଼଼ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳି ଧନୁ ନେଇ ଅସୁର ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ଏକ ମାତ୍ର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଅସୁର ସେନାକୁ ସଂହାର କଲେ। ଏହିପରି ଦେବମାନେ—ଅଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ବିଶ୍ୱଦେବ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ—ଏକାଠି ହୋଇ ଅସୁର ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। କାଳରାତ୍ରୀଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଦେବମାନେଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଅସୁର ସେନା ଯମଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲା। କିନ୍ତୁ ଏକ ମହାଅସୁର ରୁରୁ ମାତ୍ର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼଼ ହୋଇ ଦଠିଲେ। ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ମାୟା ଆବିଷ୍କାର କଲେ, ଯାହା ଦେବମାନେଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଦେଲା ଓ ସମସ୍ତେ ଦ୍ରୁତ ନିଦ୍ରାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତେବେ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ରୁରୁଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଆଘାତରୁ ରୁରୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୁଇଟି ପ୍ରାଣୀ—ଚର୍ମା ଓ ମୁଣ୍ଡା—ପୃଥକ ପୃଥକ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ଚର୍ମା ଓ ମୁଣ୍ଡା ଉପସ୍ଥିତ ହେବା ସହିତ, ଦେବୀ 'ଚାମୁଣ୍ଡା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେଇ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଭୟାନକ, ସଂହାରକାରୀ ଏବଂ କାଳରାତ୍ରୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କର ଅନୁଚରୀ ଦେବୀମାନେ, ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ସଂଖ୍ୟାରେ, ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଦଢ଼଼ ଭାବରେ ଦଠିଲେ। ଏହି ଦେବୀମାନେ, ଦାନବମାଂସ ଭକ୍ଷଣକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଭକ୍ଷାକାଙ୍କୁ ଦେବୀଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାନ କରି କହିଲେ, "ହେ ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ଆମେ ଭୁକ୍କି, ଆମକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ।" ଦେବୀ ଏହି ଅନୁରୋଧରେ ଚିନ୍ତା କଲେ, କିନ୍ତୁ ନିକଟରେ ଯଥୋଚିତ ଖାଦ୍ୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ତେବେ ସେ ମହାଦେବ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି। ରୁଦ୍ର ଧ୍ୟାନରୁ ଉଠି, ଦେବୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କଣ କାମ ଚାହୁଁଛ?" ଦେବୀ କହିଲେ, "ହେ ଦେବେଶ, ଏହି ଶକ୍ତିମାନମାନେ ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ତୁମେ ଏଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ। ନହେଲେ ସେମାନେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ଷିବେ।" ରୁଦ୍ର କହିଲେ, "ଶୁଣ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛି। ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା ଯଦି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧନ୍ତି, କିମ୍ବା ଛୁଆନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ପୁରୁଷଙ୍କ ପୋଶାକ, ତେବେ ତାହାର ଏକ ଅଂଶ ପୃଥିବୀରେ ଏହି ଦେବୀମାନେ ପାଇବେ। ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରରେ ଶିଶୁମାନେକୁ ଧରିବେ, ଏଉଁଠି ଦେଉଁଥିବା ନୈବେଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ସଂତୁଷ୍ଟ ରହିବେ। ଅନ୍ୟମାନେ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଘରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି ନବଜାତକୁ ଧରିବେ। ଘର, କ୍ଷେତ୍ର, ପୋଖରୀ, ଜଳାଶୟ ଓ ବାଗିଚାରେ, ଯେଉଁ ମହିଳା ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଦଢ଼଼ ହୋଇ ଦଠିଲେ, ସେଉଁଠି ଏହି ଦେବୀମାନେ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇବେ।" ଏପରି କହି, ଶିବ ନିଜେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ଭୟାନକ ରୂପ, ମହାମାୟା, ମହାଜ୍ଞାନ, ସଂହାରକାରୀ, କଳିକା, ଚାମୁଣ୍ଡା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ, ଶବ ଉପରେ ବିରାଜିତ, ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା, କାଳ, କରାଳି, କାଳରାତ୍ରୀ, ତୁମକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏପରି ଦେବୀ କାଳରାତ୍ରୀଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୂରତ୍ୱ ଓ କୃପାରେ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ସଂରକ୍ଷିତ ହେଲେ, ଅସୁରମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ ମଧ୍ୟେ ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ କୃପାର ରହସ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।