ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଲେ ଯେ ସମଗ୍ର ଦେମନ ସେନା ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ଓ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମହିଷାସୁର ମହାବଳୀ ଦେଖି ତାଙ୍କର ସେନାପତିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ଏହି କ’ଣ ଘଟୁଛି? ମୋ ସମଗ୍ର ସେନା ମୋ ଚକ୍ଷୁ ସାମ୍ନାରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ୁଛି।” ତାପରେ ଯଜ୍ଞହନୁର୍ ନାମକ ଦାନବ, ଯିଏ ହାତୀ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, କହିଲେ, “ଏହି ପରାଜୟ ସବୁଠାରେ ଏହି କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘଟିଛି।” ଏହା ଶୁଣି ମହିଷାସୁର ସେଇ ସୁନ୍ଦର ନୟନୀ ଦେବୀଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟିଲେ। ତାଙ୍କ ଦଳ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ କନ୍ୟା ଦୃତ ଗତିରେ ଗଦା ଧରି ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଉଥିଲେ, ସେଠାକୁ ମହିଷାସୁର ଗଲେ। ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଏକାବିସ୍ତି ହସ୍ତ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ଧନୁଷ, ଖଡ଼ଗ, ଶୂଳ, ବାଣ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଗଦା, ପରଶୁ, ଡମ୍ରୁ, ବଡ଼ ଘଣ୍ଟା, ଶତଘ୍ନି, ଭୟଙ୍କର ମୁସଳ, ଭୁଶୁଣ୍ଡି ଓ ଏକ ଶୂଳ ଧରିଥିଲେ। ସେ ସହିତ ମୁସଳ, ଚକ୍ର, ଗୁଳି, ଦଣ୍ଡ, ପାଶ, ଧ୍ୱଜା ଓ ପଦ୍ମ—ଏଭଳି କୁଳିଏ ବିଶ୍ୱସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ। ପରେ ଦେବୀ ସିଂହାରେ ଆସୀନ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ନାଶର କାରଣ। ତାପରେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଦଳନ କରିବି।” “ହେ ଚିରଂଜୀବ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ ମାତ୍ର ସାନିଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଜୟ କରିଛି,” ଦେବୀ କହିଲେ। ତାପରେ ସେ ମହିଷାସୁରକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଦେବୀ ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। କେବେ ମହିଷାସୁର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, କେବେ ପୁଣି ପଳାଇଯାଉଥିଲେ; କେବେ ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧ ରେ ଲାଗିଯାଉଥିଲେ, କେବେ ପୁଣି ବିନା ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଦଶ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଧରି ଦେବୀ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଭୟରେ ଭରିଗଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଚାରିପାଖ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଫେରୁଥିଲେ। ଅତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଶତଶୃଙ୍ଗ ମହାପର୍ବତ ଉପରେ, ଦେବୀ ତାଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ଦଳନ କଲେ, ତାଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ଦବାଇ ଧରିଲେ। ସେଠାରେ ଦେବୀ ଖଡ଼ଗ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ମହିଷାସୁରଙ୍କ ଆତ୍ମା ଦେବୀଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଘାତରେ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲା। ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଲେ—“ଓ ଦେବୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତୁମେ ମହାଶ୍ରୀମୟୀ, ଗଭୀର, ଭୟଙ୍କର ରୂପା, ବିଜୟଶୀଳୀ, ସତ୍ତାରେ ବିରାଜମାନ, ତ୍ରିନୟନୀ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଥିବା। ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ, ବିଜୟ ଓ ଯଜ୍ଞରେ, ମହିଷାସୁର ବଧିନୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବୀ, ବିଶ୍ୱରୂପା, ବୈଷ୍ଣବୀ। ଶୋକ ନାହିଁ, ଧୃଢ଼, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନୀ, ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ତୀବ୍ର ରୂପା, ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଶ୍ରୀ, ସିଦ୍ଧି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ, ଅମୃତ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦାତ୍ରୀ, ଶାଙ୍କରୀ, ବୈଷ୍ଣବୀ, ବ୍ରାହ୍ମୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ଘଣ୍ଟା ହାତରେ, ତ୍ରିଶୂଳ ଅସ୍ତ୍ର, ମହିଷାସୁର ବଧିନୀ, ଭୟାନକ ରୂପା, ବିକୃତ ନୟନୀ, ମୋହିନୀ, ଅମୃତ ମୂଳ। ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଉପକାରିଣୀ, ସମସ୍ତ ଚେତନାର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି, ଧୃଢ଼, ଜ୍ଞାନ, ଶାସ୍ତ୍ର, କଳାର ଜନନୀ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଧାରିଣୀ। ଶୁଭଦାୟିନୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାତ୍ରୀ, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମରେ ଅବତରିତ, ଆମର ଏକମାତ୍ର ଶରଣ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ, ଶ୍ରୀ, ଅମ୍ବିକା, ବିକୃତ ନୟନୀ, ଧୈର୍ୟ, ଜଳରେ ବିକ୍ଷୋଭ, ଅବ୍ୟକ୍ତ। ମହାଦେବୀ, ଶାଶ୍ୱତ ଶାସିନୀ, ଅବିନାଶି, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳୀ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯେଉଁମାନେ ତୁମେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଭୟରେ କଦାଚିତ୍ ଅଶୁଭ ଦେଖିନାହାନ୍ତି। କିମ୍ବା ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥାଏ, ସେ ବନ୍ଧନ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାନ୍ତିରେ ବଞ୍ଚିଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ବାଘ ଭୟ କିମ୍ବା ଚୋର ରାଜାଙ୍କ ଭୟରେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହନ୍ତି।” ଏପରି ଦେବତାମାନେ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ। ତାପରେ ଶୁଭ ନିତମ୍ଭିନୀ ଦେବୀ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଉତ୍ତମ ଵର ଚୟନ କର।” ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, “ଓ ନିର୍ମଳ ଦେବୀ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ିବେ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର।” ଦେବୀ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ।” ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ବିଦାୟ ନେଲେ, ଦେବୀ ସେଠି ରହିଲେ। ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବତାର କାହାଣୀ ଯିଏ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ପବିତ୍ର ଓ ନିର୍ବିଘ୍ନ ପଦ ଲାଭ କରେ। ଶ୍ରୀବରାହ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ—ଏହି ଦେବୀ ନୀଳଗିରିକୁ ଗଲେ, ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ତୀବ୍ର, ଅନ୍ଧକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ବ୍ରତ ଶୁଣ, ଓ ପୃଥିବୀ। ଦେବୀ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତପସ୍ୟା କରି, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ସାଧନାରେ ନିପୁଣ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଦେବୀ ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ରୁରୁ ନାମକ ଏକ ଦାନବ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବରପ୍ରାପ୍ତ ଏବଂ ବିଶେଷ ତେଜସ୍ବୀ ଥିଲେ, ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ରତ୍ନମୟ ନଗର ଥିଲା, ଏବଂ ସେଠି ଏକ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟ ଥିଲା। ଏଠାରେ ସେଇ ଦାନବ ରାଜା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ, ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ସେ ଅନେକ ଲକ୍ଷ, କୋଟି, ଶତକୋଟି ଦାନବମାନେଙ୍କ ସହିତ ଅତି ଶ୍ରୀମାନ୍ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ନାମୁଚି ପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ। ଏହିପରି ବିପୁଳ ସେନା ନେଇ ସେ ପୁରାତନ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ନଗର ଜୟ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସେ ମହାଦାନବ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ସହିତ, ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ବେଶି ଉଠିଗଲା, ପାହାଡ଼ ଢାଳୁ ଉପରେ ପହଞ୍ଚିଗଲା, ଏବଂ ଅନେକ ମଗର, ତିମି, ମାଛ ଭରିଗଲା।