ମାହିଷ୍ମତୀ ନାମକ ଶୁଭ୍ର ରୂପବତୀ ଦାନବୀ ଜଣେ ଏକ ଆନନ୍ଦମୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, "ମୁଁ ଏଠାରେ ଏହି ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବି, ପରେ ମୋ ସଙ୍ଗୀନୀମାନଙ୍କ ସହ ଏଠିରେ ଖେଳିବି ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ ହେବି।" ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି ସେ ଦେବୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଖର ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ଏକ ମହିଷ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ସଙ୍ଗୀନୀମାନଙ୍କୁ ସହ ନେଇଲେ। ସେ ଏହି ରୂପରେ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବାକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ତପସ୍ୱୀ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସତ୍ୟ ଚିହ୍ନିଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ମାହିଷ୍ମତୀଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: "ତୁମେ ମହିଷ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋତେ ଭୟଭୀତ କରିଛ, ଏହିପାଇଁ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହିଷ ହେଇ ରୁହ।" ଏହି ଶାପ ସୁନି ମାହିଷ୍ମତୀ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀନୀମାନେ କମ୍ପିଲେ ଏବଂ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଚରଣ ଗ୍ରହଣ କରି କହିଲେ, "ଦୟାକରି ଏହି ଶାପ ଶେଷ କର।" ତାଙ୍କର ବିନନ୍ତି ଶୁଣି, ତପସ୍ୱୀ କୃପାବାନ୍ ହୋଇ କହିଲେ, "ଏହି ରୂପରେ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଇଲେ ତୁମର ଶାପ ଶେଷ ହେବ; ମୋର କଥା ଅବ୍ୟର୍ଥ ହେବନାହିଁ।" ଏହିପରି ଶୁଣି, ମାହିଷ୍ମତୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନର୍ମଦା ତୀରକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ ନାମକ ମହାତପସ୍ୱୀ ଘୋର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଏଣ୍ଡୁମତୀ ନାମକ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ ଦାନବୀ ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଜଳରେ ଡୁବୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ତପସ୍ୱୀ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ଶୁକ୍ର ଏକ ପାହାଡ଼ ଶିଳା ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ମାହିଷ୍ମତୀ ଏହି ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧିତ ଶୁକ୍ର ଜଳ ଦେଖି ସଙ୍ଗୀନୀକୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳ ପିଇବି।" ଏପରି କହି ସେ ଏହା ପିଇଲେ ଏବଂ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଶୁକ୍ରରୁ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ। ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲା—ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବଳଶାଳୀ, ପରାକ୍ରମୀ; ତାଙ୍କୁ "ମହିଷ" ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମବଂଶର ମହିମା ବଢ଼ାଇଲେ। ସେ ଏବେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଛନ୍ତି, ଯିଏ ଦେବସେନାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଦେବତାମାନେ ଓ ତିନିଜଗତ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତି ଦେବୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କିଛି ଦେବାକୁ ଚାହେଁ। ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିଜକୁ ଅର୍ପଣ କରି ବିଶାଳ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏପରି ଦୂତୀ କଥା କହିବା ପରେ, ଦେବୀ ହସିଲେ କିନ୍ତୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ଦୂତୀ ହସିଥିବା ଦେବୀଙ୍କ ଉଦର ଭିତରେ ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତ୍କୁ ଦେଖି ଭ୍ରମିତ ହେଲେ ଏବଂ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ। ସେତେବେଳେ ଦେବୀଙ୍କ ପାର୍ଷ୍ୱଦେବୀ ଜୟା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କ ମନସ୍ଥ କଥା କହିଲେ, "ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଯଦି ଏହି କନ୍ୟା ନିତ୍ୟ କୁମାରୀ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଏଠି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କେହି ମଧ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ହେବେନାହିଁ, ଦେବୀ ତ ଦୂର ଅଟେ। ଦୂତୀ, ତୁମେ ଫେରିଯାଅ, ତୁମ ପାଇଁ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।" ଏପରି ଶୁଣି ଦୂତୀ ଚାଲିଗଲେ। ସେତେବେଳେ ମହାତପସ୍ୱୀ ନାରଦ ଆକାଶରେ ନୃତ୍ୟ କରି, ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ, "ଓ ସର୍ବେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ, ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି।" "ଦେବତାମାନେ ମହିଷ ନାମକ ଦାନବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜିତିଯାଇଛନ୍ତି; ସେ ଦାନବ ରାଜା ତୁମକୁ ଅପହରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। ଏହି ଖବର ଦେବତାମାନେ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବେ ତୁମେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସେ ଦାନବଙ୍କୁ ବିରୋଧ କର।" ଏହିପରି କହି ନାରଦ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତାପରେ ଦେବୀ ସମସ୍ତ କନ୍ୟାମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରଣ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେମାନେ ସବୁ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତଳୱାର, ଢାଳ, ଧନୁଷ, ବାଣ ନେଇ ଦାନବ ଦଳକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏପରି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦାନବ ଦଳ ଦେବସେନାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେବୀଙ୍କ ମହାନ ବଳିଷ୍ଠ କନ୍ୟା ସେନା ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲେ। ଏଠି ସେମାନେ ଦାନବମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ସେମାନଙ୍କ ଚତୁର୍ବିଧ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ କେତେକ ମୁଣ୍ଡ କଟି ପଡ଼ିଗଲା, କେତେକ ଛାତି ଫାଟିଗଲା ଏବଂ ମାଂସଭୋଜୀ ପିଶାଚମାନେ ରକ୍ତ ପାନ କଲେ। ଅନ୍ୟ ଦାନବନାୟକମାନେ ମୁଣ୍ଡହୀନ ଦେହ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ପାପୀ ଦାନବ ଧ୍ୱଂସ ହେଲେ ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟମାନେ ମହିଷାସୁରଙ୍କ ପାଖକୁ ପଳାଇଗଲେ। ମହିଷାସୁର ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ଭୟଭୀତ, ସେ କହିଲେ, "ସେନାପତି, ଏହି କ'ଣ ଘଟିଲା? ମୋ ଦଳ ମୋ ଚୋଖର ସାମ୍ନାରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା କିପାଇଁ?" ତେବେ ଯଜ୍ଞହନୁର ନାମକ ହସ୍ତୀ ଆକାର ଦାନବ କହିଲେ, "ଏହି ପରାଜୟ ସମସ୍ତଠାରେ ଏହି କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘଟିଛି।" ତାପରେ ମହିଷା ଏଠିରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏକ କନ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଦୃତ ଗତିରେ ମୁକାବିଲା କଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଉଥିଲେ, ସେଠି ମହିଷାସୁର ଯାଇ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ଦ୍ୱିବିଂଶତି (କୁଡ଼ି) ହସ୍ତ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ଧନୁଷ, ତଳୱାର, ବାଣ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଗଦା, କୁଟାର, ଡମ୍ରୁ, ଘଣ୍ଟା, ଶତଘ୍ନୀ, ବିଭୀଷଣ ମୁସଳ, ଭୁଶୁଣ୍ଡୀ, ଶୂଳ, ମୁସଳ, ଚକ୍ର, ଗୁଳି, ଦଣ୍ଡ, ପାଶ, ଧ୍ୱଜ, ପଦ୍ମ ଏହି କୁଡ଼ିଟି ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କଲେ। ତାପରେ ଦେବୀ ସିଂହ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ରୌଦ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେତେବେଳେ ବୃଷଧ୍ୱଜୀ ରୁଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ଆସିଲେ, ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, "ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ ଜୟ କରିବି।" "ହେ ଚିରଞ୍ଜୀବ ଦେବେଶ, ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟମାତ୍ରରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ ହରାଇଛି।" ଏପରି କହି ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ ବିନାଶ କଲେ, କେବଳ ମହିଷାକୁ ଛାଡ଼ିଲେ। ଦେବୀ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ମହିଷାସୁର ଏହା ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।