ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଏକ ଧବଳବର୍ଣ୍ଣ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଲୋଟସ୍-ନୟନ ଦେବୀ, ଯିଏ ଶ୍ରୀଷ୍ଟି ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି କଥା କହିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ଏହି ଦେବୀ, ଯିଏ ଦୟାଳୁ ଓ ଦାନଦାତ୍ରୀ, ଶ୍ବେତ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତି ହେବା ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ଶ୍ରୀଷ୍ଟି ଦେବୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ମନ୍ଦରା ପର୍ବତକୁ ଯାଇ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି ଦେବୀ ବୈଷ୍ଣବୀ ରୂପରେ ଚିହ୍ନିତ। ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ଏକ କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ଚଉଡ଼ା ନୟନ, ଭୟାନକ ଦେବୀ ନୀଳ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ ଶୁଭ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି ଦେବୀମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ପୁନି ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା, ତେବେ ତାଙ୍କର ମନସ୍ ସୃଷ୍ଟି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା ନାହିଁ। ଏହାର କାରଣ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଯୋଗ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଲେ। ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାରେ ସେ ଶ୍ବେତ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଲୋଟସ୍-ନୟନ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଦୁଷ୍ଟି ଦଗ୍ଧ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ—"ଏହି ତପସ୍ୟା କାହିଁକି କରୁଛ, ମୂଳ୍ୟବାନ କାମ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ବଡ଼ ନୟନ ଦେବୀ, କ'ଣ ମୁଁ ତୁମକୁ କ'ଣ ଦାନ ଦେବି?" ଦେବୀ ଶ୍ରୀଷ୍ଟି କହିଲେ—"ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତି ହେବା ଦାନ।" ବ୍ରହ୍ମା ଦେବୀଙ୍କୁ ଏହି ଦାନ ଦେଲେ—"ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତି ହେବା।" ଏହା ପରେ ଶ୍ରୀଷ୍ଟି ଦେବୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଂକ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ଏହି ଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଫଳିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସାତି ମନସ୍-ପୁତ୍ର, କେହି ତପସ୍ଵୀ, କେହି ଅନ୍ୟ, ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ସଂଗ୍ରହ ହେଲା। ଚଳ ଓ ଅଚଳ ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟି, ସେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁ କିଛି ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ, ଚଳ ଅଚଳ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀଷ୍ଟି ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ଏହା ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ, ଏବଂ ସଦା। ଶ୍ରୀବରାହ ଏହି କଥା କହିଲେ—"ଏବେ ଶୁଣ, ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ ତିନି ଶକ୍ତିର ମହାନ ନିୟମ। ସୃଷ୍ଟି ଆଗରୁ ଧବଳ ରୂପରେ ବିବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, ଏକ ଅକ୍ଷର ରୂପରେ, ଶୁଭ ଓ ସମସ୍ତ ଅକ୍ଷରର ଦେବୀ। କେଉଁଠି ସେ ଵାଗୀଶା, କେଉଁଠି ସରସ୍ୱତୀ, କେଉଁଠି ଅମିତାକ୍ଷରା, କେଉଁଠି ଶ୍ରୀବିଭାବରୀ—ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶୁଭ ନାମ ତାଙ୍କର। ବୈଷ୍ଣବୀ ଦେବୀ, ଲାଲ ରୂପରେ, ଶ୍ରୀରୂଦ୍ରୀ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁଇ ରୂପରେ ପରିଚିତ। ଏହି ତିନି ଦେବୀକୁ ଯେଉଁଠି ରୂଦ୍ରଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଚିହ୍ନିପାରିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବୀ ଏକ ହେଲେ, ହେଲେ ତିନି ରୂପରେ। ଏହି ପୁରାତନ ସୃଷ୍ଟି ସମସ୍ତ ଚଳ ଅଚଳ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଏହି ଦେବୀ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ସ୍ୱରୂପରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ—"ସତ୍ୟର ଉତ୍ସ, ଧୃଢ଼ ଦେବୀ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅକ୍ଷର, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମାତା, ମହାଦେବୀ।" "ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରିଣୀ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର ଦାତ୍ରୀ, ଜ୍ଞାନ ଓ ସଫଳତାର ଦେବୀ, ସମସ୍ତର ଉତ୍ସ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୀ।" "ତୁମେ ସ୍ଵାହା, ସ୍ଵଧା, ଉତ୍ସ, ଓମ୍ ଅକ୍ଷରରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଏବଂ ବେଦର ଉତ୍ସ।" "ତୁମେ ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ପଶୁ, ଉଦ୍ଭିଦର ଉତ୍ସ।" "ତୁମେ ଜ୍ଞାନ, ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରିଣୀ, ସିଦ୍ଧି, କୀର୍ତି, ଦେବୀ।" "ତୁମେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକାରିଣୀ, ଜ୍ଞାନର ଦେବୀ, ଶୁଭଦା।" "ଯେଉଁ ଲୋକ ଶୁଧ୍ଧ ନାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିବେ, ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ତୁମ ଦୟାରେ ଫଳିବ। ସେ ନାରୀ ସ୍ୱରୂପରେ ଏକ, ଶୁଭ, ଶତ୍ରୁ ମୁହଁ ଭୁଲାଇବାର ଶକ୍ତି ରଖିବେ।" ଏହି ପରେ, ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—"ମନ୍ଦରା ପର୍ବତକୁ ଯାଇ, ଦେବୀ ବୈଷ୍ଣବୀ ରୂପରେ, ରାଜଶ୍ରୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଏକା ତପସ୍ୟା କଲେ। ଶେଷ ଅନେକ ସମୟ ତପସ୍ୟା କରିବା ବେଳେ, ଦେବୀଙ୍କ ମନ ଅତି ଚଞ୍ଚଳ ହେଇଗଲା। ଏହି ଚଞ୍ଚଳତାରୁ ଅନେକ ମୃଦୁ ନୟନ, କଳା କୁନ୍ଦଳି ଚୁଲ, ଅପୂର୍ବ ଠୋଡ଼, ଚଉଡ଼ା ନୟନ, ଶୁଭ ପୋଶାକ, ଅଳଙ୍କାର, ଚମତ୍କାର ଶୋଭା ଭରିଥିବା କନ୍ୟାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେବା ଦ୍ୱାରା ଏହି କନ୍ୟାମାନେ ଶତ-ଶତ, ଦଶ-ଦଶ ମିଲିଅନ୍, ବିଭିନ୍ନ ମୁହଁରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି କନ୍ୟାମାନେ ପର୍ବତରେ ଦେଖି, ଦେବୀ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତିରେ ଶତ-ଶତ ମହଲ ଥିବା ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେଠି ଚଉଡ଼ା ରାସ୍ତା, ସୁନା ମହଲ, ଘର ପାଖରେ ଜଳାଶୟ, ମଣିର ଶିଁଢ଼ି, ମଣିର ଜାଳି ଜନେଲା, ଉଦ୍ୟାନ ଥିଲା। ଅସଂଖ୍ୟ ମହଲ ଓ କନ୍ୟାମାନେ ପର୍ବତରେ ଥିଲେ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କନ୍ୟାମାନଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ନାମ କହିବି— ବିଦୁତ୍ପ୍ରଭା, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି, ସୂର୍ୟକାନ୍ତି, ଗମ୍ଭୀରା, ଚାରୁକେଶୀ, ସୁଜାତା, ମୁଞ୍ଜକେଶିନୀ, ଘୃତାଚୀ, ଉର୍ବଶୀ, ଶଶିନୀ, ଚାରୁକନ୍ୟା, ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ଧନ୍ୟା, ପୀନପୟୋଧରା, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା, ପର୍ବତପୁତ୍ରୀ, ସୂର୍ୟପ୍ରଭା, ଅମୃତା, ସ୍ଵୟଂପ୍ରଭା, ଚାରୁମୁଖୀ, ଶିବଦୂତୀ, ବିଭାବରୀ, ଜୟା, ବିଜୟା, ଜୟନ୍ତୀ, ଅପରାଜିତା ଓ ଅନେକ ଅନ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ ସେଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରୀରେ ଥିଲେ। ଏହିପରି ଶ୍ରୀଷ୍ଟି ଦେବୀଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ତପସ୍ୟା, ଶକ୍ତି ଓ ସୃଷ୍ଟିର କଥା ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।