ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁ ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଜିହ୍ୱାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ, ସେହି କନ୍ୟାର ଦେହରେ ଏକାତ୍ମ ଭାବରେ ଦେଖାଗଲା। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ମହେଶ୍ୱର ତିନିଏଁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ତୁମେ କିଏ? ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ? ଆମକୁ କହ, ହେ ଜ୍ଞାନମୟୀ।” ସେହି କନ୍ୟା ତିନି ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ—କଳା, ଧଳା ଏବଂ ହଳଦିଆ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ମୁଁ ତିନିଏଁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାନ୍ତି କି? ମୁଁ ତୁମେମାନଙ୍କର ନିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି, ଅତି ଶୋଭାମୟୀ।” ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, “ତୁମେ ତିନି କାଳର ଦେବୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେବ। ସର୍ବଦା ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମ ପୁଣ୍ୟ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଅନେକ ନାମ ଥିବ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ସଫଳତା ମିଳିବ। ଏହି ତିନି ରଙ୍ଗ ଓ ତିନି ରୂପ ତୁମର ଅନ୍ୟ ଏକ ଚିହ୍ନ। ଏବେ ତୁମେ ତୁମ ତିନି ରୂପ ଦ୍ରୁତ ଦେଖାଇଦିଅ।” ଦେବମାନେ ଏପରି କହିବା ସହିତ, ସେ କନ୍ୟା ତିନି ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—ଧଳା, ଲାଲ ଓ କଳା। ଏହି ତିନି ରୂପରେ ସେ ତିନି ଶକ୍ତିର ପ୍ରତିକ ହେଲେ। ଧଳା ବର୍ଣ୍ଣର ଯେଉଁ ରୂପ, ତାହା ବ୍ରାହ୍ମୀ ଭାବେ ପରିଚିତ, ସେ ଦୟାମୟୀ ଓ ଶୋଭାମୟୀ ଥିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଲାଲ ବର୍ଣ୍ଣର ରୂପ, ଯିଏ ଶଙ୍ଖ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ବୈଷ୍ଣବୀ ଭାବେ ଜଣାଯାଉଛନ୍ତି। ସେ ବିଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଓ ବିଷ୍ଣୁମାୟା ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି ରୂପ ଅତି ଶୋଭାମୟୀ ଓ କମଳାକ୍ଷୀ। କଳା ବର୍ଣ୍ଣର ରୂପ ଭୟାନକ, ତିନି ଶୂଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ କଣ୍ଟ ଚିହ୍ନ ଓ ଭୟଜନକ ରୂପ ଥିଲା। ସେ ରୌଦ୍ରୀ ଭାବେ ଜଣାଯାଉଛନ୍ତି ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି। ଏହି ଧଳା ବର୍ଣ୍ଣର ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି, କମଳନୟନୀ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ ଏବଂ ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସେ ଦେବୀ, ଯିଏ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଇଥିଲେ, ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ହେବାକୁ ଅଭିଲାଷୀ ହୋଇ। ବୈଷ୍ଣବୀ କନ୍ୟା, କେଶବଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ଯାଇ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ। ରୌଦ୍ରୀ କଳା ଦେବୀ, ଭୟାନକ ନେତ୍ର ଓ କଣ୍ଟ ଥିବା, ନୀଳ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ ଶୁଭ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ କଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମନୋଜନ୍ମା ସୃଷ୍ଟି ବଢ଼ିଲା ନାହିଁ। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ମୋ ସୃଷ୍ଟି କାହିଁକି ବଢ଼ୁନାହିଁ?” ବ୍ରହ୍ମା ଯୋଗଧ୍ୟାନରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟାରତ କମଳାକ୍ଷୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ଦହିଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ହେ ଶାନ୍ତମୟୀ, ଏହି ତପସ୍ୟା କାହିଁକି? କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, କ’ଣ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି?” ସୃଷ୍ଟି ଦେବୀ ଉତ୍ତର କଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରହିବା ମୋ ପାଇଁ ସହଜ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ହେବାର ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହେଁ।” ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ, “ତୁମେ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପିତା ପାଉଛ।” ଏହିପରେ ସୃଷ୍ଟି ଦେବୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଙ୍କଳି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏହିଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ବିକାଶ ପାଇଲା। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାତି ମନୋଜନ୍ମା ପୁତ୍ର, କିଏଁସି ତପସ୍ଵୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାବର ଚର ସୃଷ୍ଟି ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା। ସୃଷ୍ଟି ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ସୃଷ୍ଟିରେ ବ୍ୟାପିତ ହୋଇ ରହିଲେ—ଏହା ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ, “ହେ ସୁନ୍ଦରେ, ଏବେ ଶୁଣ, ସେହି ତ୍ରିଶକ୍ତି ଦେବୀଙ୍କର ମହାନ ନିୟମ, ଯାହା ଶିବ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ। ସୃଷ୍ଟି ପୂର୍ବରୁ ଧଳା ରୂପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ସମସ୍ତ ଅକ୍ଷରର ମୂଳ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ। କେଉଁଠି ସେ ବାଗୀଶ୍ୱରୀ, କେଉଁଠି ସରସ୍ୱତୀ, ଜ୍ଞାନର ଦେବୀ, କେଉଁଠି ଅମିତାକ୍ଷରା, କେଉଁଠି ବିଭାବରୀ ଭାବେ ପରିଚିତ। ସମସ୍ତ ମୃଦୁ ଓ ଜ୍ଞାନମୟ ନାମ ତାଙ୍କର ଭାବିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ବୈଷ୍ଣବୀ ତାଙ୍କୁ ଲାଲ ରୂପରେ ଦେଖନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ରୌଦ୍ରୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ। ଏହି ତିନି ରୂପ ଯିଏ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ କୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ତିନି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ। ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରାଚୀନ, ସେହି ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟି ଆଦିକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଜନ୍ମରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ—‘ବିଜୟୀ ହେଉ, ହେ ତତ୍ତ୍ୱମୟୀ, ହେ ଦୃଢ଼ା, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅକ୍ଷର, ସର୍ବବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମାତା, ମହାଦେବୀ। ତୁମେ ସର୍ବଜ୍ଞା, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦାତ୍ରୀ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଦ୍ୟାର ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତିର ମୂଳ। ତୁମେ ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ଓମ୍କାରରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ବେଦମାନ୍ୟର ମୂଳ। ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ପଶୁ, ଉଦ୍ଭିଦ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ। ତୁମେ ଜ୍ଞାନ, ଜ୍ଞାନର ମାଲିକା, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର ଦେବୀ, ସର୍ବଜ୍ଞା, ଶୁଭଦାୟିନୀ। ତୁମେ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପିତ, ସନ୍ଦେହ ରହିତ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ନାଶିନୀ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ମାଲିକା। ମୁଁ ତୁମେକୁ ନମସ୍କାର କରେ।’ ‘ଯିଏ ନିର୍ମଳା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ତୁମର ସ୍ତୁତି କରି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟିର ଦାୟିତ୍ୱ ପାଇବେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ରୂପରେ, ବିଜୟୀ, ଶୁଭ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁମନ୍ଦନୀ ହେବେ।