ଶ୍ରୀବରାହଦେବ କହିଲେ, ଏପରି କହି ରୁଦ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ । ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ । ତାପରେ ଧରଣୀ ଆଗ୍ରହପୂର୍ବକ ପଚାରିଲେ, "କେହି ଶିବଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପବିତ୍ର ପରମାତ୍ମା ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ କେହି ଭବଙ୍କୁ ହରି, ଈଶାନ ବା ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା, କିଏ ଅଧୀନ? ଏହି ଜିଜ୍ଞାସା ମୋର ମନରେ ଅତି ଦୃଢ଼ ଅଛି, ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ଏହି କଥା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ ।" ଶ୍ରୀବରାହଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ନାରାୟଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା; ତାଙ୍କଠାରୁ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ରୁଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯିଏ ସର୍ବଜ୍ଞତା ଲାଭ କରିଛନ୍ତି । ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ତାଙ୍କର ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଲୀଳା ବିବରଣ କରିବି, ଶୁଣ ।" "କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ଉପରେ, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏଠି ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ତ୍ରିନୟନ ଭଗବାନ ଶିବ ପ୍ରତିଦିନ ବସିଥାନ୍ତି । ଏକ ଦିନ, ସେ ମହାଦେବ, ଯିଏ ପିନାକ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଗଣ ଓ ଗୌରୀଙ୍କ ସହିତ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ ।" "ସେଠି ତାଙ୍କର କିଛି ଗଣ ସିଂହମୁଖୀ ଥିଲେ ଓ ସିଂହର ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ; କିଛି ହାତୀମୁଖୀ, କିଛି ଘୋଡ଼ାମୁଖୀ । କିଛି ଶୁସୁକ ଓ ଶୂକର ମୁଖ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; କିଛି ଘୋଡ଼ା, ଗଧା, ଛାଗ, ଭେଡ଼ା ଓ ମାଛର ମୁଖ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।" "କିଛି ଗାନ କରୁଥିଲେ, କିଛି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, କିଛି ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, କିଛି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; କିଛି ହସୁଥିଲେ, କିଛି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିଲାଉଥିଲେ, ଓ କିଛି ବଳଶାଳୀ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ ।" "କିଛି ଗଣପତି ମାଟି ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; କିଛି ତାଙ୍କର ବଳରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ କୁସ୍ତି ଖେଳୁଥିଲେ । ଏପରି ଭାବେ ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର ହଜାର ଗଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘିରିଥିଲେ ।" "ଏପରି ଭାବେ ଭଗବାନ ଶିବ ଦେବୀ ସହ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ, ଏହି ସମୟରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହ ବେଗରେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ ।" "ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଉଚିତ ରୀତିରେ ପୂଜା କରି, ଶିବ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ଏଠିକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ? ଦେବତାମାନେ ଏତେ ଅତି ଆତୁର ହୋଇ ମୋ ନିକଟକୁ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି?'" "ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ଏଠାରେ ଏକ ମହାଦାନବ ଅଛି, ତାହାର ନାମ ଅନ୍ଧକ, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହେଉଛନ୍ତି; ଏହି କଥା ଜାଣି ସେମାନେ ମୋ ନିକଟକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି ।'" "'ତେଣୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲି, "ଚଳ, ଆମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା", ଏହିପରି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠିକୁ ଆସିଛୁ ।'" "ଏପରି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ପିନାକଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ଚାହିଁଲେ, ଏବଂ ମନରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ତାହାପରେ ନାରାୟଣ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ।" "ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର, ଏକାଠି ହୋଇ, ଏକ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପରସ୍ପରକୁ ଚାହିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ ।" "ସେ କନ୍ୟା ନୀଳ କମଳର ପାତ୍ର ଭଳି ଗାଢ଼ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ, ନୀଳ ଗୁଞ୍ଜିଆ କେଶ, ସୁନ୍ଦର ନାକ, ଶୋଭାମୟ ଲଳାଟ, ମଧୁର ମୁହଁ ଓ ସମନ୍ୱିତ ଅଙ୍ଗବିନ୍ୟାସ ଥିଲା ।" "ତ୍ୱଷ୍ଟା ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଅଗ୍ନିର ଜିହ୍ବାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସେଇ କନ୍ୟାରେ ଏକତ୍ରିତ ଥିଲା ।" "ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ପଚାରିଲେ, 'ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ କିଏ? ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞେ?'" "ସେଇ କନ୍ୟା ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କରିଥିଲେ—କଳା, ଧଳା ଓ ପିତା; ସେ କହିଲେ, 'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ମୁଁ ତିନିଝଣ ଦେବତାଙ୍କର ଏକତ୍ରିତ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାଁ କି? ମୁଁ ତୁମର ପରମ ଶକ୍ତି ଅଟୁଟ ଶୋଭା ଧାରଣ କରିଛି ।'" "ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, 'ତୁମେ ତିନି କାଳର ଦେବୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ; ସଦା ବିଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରିବ ।'" "'ହେ ନିର୍ମଳେ, ତୁମେ ତୁମ ଗୁଣାନୁସାରେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ନାମ ମଧ୍ୟ ପାଇବ; ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତେ ସିଦ୍ଧିଦାୟି ହେବ ।'" "'ଏବଂ, ହେ ଶୋଭାବତୀ, ତୁମେ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କରିଛ; ତୁମର ତିନି ରୂପ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ସହ ତୁମ ତ୍ରିଗୁଣ ରୂପକୁ ଦ୍ରୁତ ପ୍ରକଟ କର ।'" "ଦେବମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ ସେଇ ଦେବୀ ଧଳା, ଲାଲ, ଓ କଳା ଏତି ତିନି ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ।" "ସେଇ ଶୁଭ ଧଳା ଦେବୀ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମୀ ରୂପ, ସେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ମୃଦୁ ମୁଖ, ଶୋଭାମୟ କଟି, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶାନୁସାରେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ।" "ଲାଲ ବର୍ଣ୍ଣ ଦେବୀ, ସୁନ୍ଦର କମର, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଦେବୀ ବୈଷ୍ଣବୀ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତ, ସେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁମାୟା ଭାବରେ ପରିଚିତ ।" "କଳା ବର୍ଣ୍ଣ ଦେବୀ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ବାହାରିଆ ଦାନ୍ତ, ସେ ଦେବୀ ରୌଦ୍ରୀ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତ, ସେ ବିଶ୍ୱକୁ ନାଶ କରନ୍ତି ।" "ଧଳା ରୂପର ଶୁଭଦାୟିନୀ ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି, ଅତି ଶୋଭାମୟ ଓ ପଦ୍ମନୟନୀ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ତାହାଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।" "ସେ ଦେବୀ, ଯିଏ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ, ସମସ୍ତେ ଭିତରେ ବ୍ୟାପିବା ମନେ ରଖି, ଘୋର ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲଗିଲେ ।" "ବୈଷ୍ଣବୀ କନ୍ୟା, କେଶବଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଯାଇ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ ।" "ସେଇ କଳା, ଭୟଙ୍କର ଦେବୀ, ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ, ବାହାରିଆ ଦାନ୍ତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୀଳ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ ଶୁଭ ତପସ୍ୟା କଲେ ।" "ଏହାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା ।" "କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନସ୍ପୁତ ସୃଷ୍ଟି ବଢ଼ିଲା ନାହିଁ, ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ମୋର ସୃଷ୍ଟି କାହିଁକି ଠିକ୍ ଭାବେ ବଢ଼ୁନାହିଁ?