ଏହି ପୃଥିବୀର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଭୂମିରେ ଲକୁଚ ଓ ଛୋଟ ଗଛ ରହିଛି, ଯାହାର ଫଳ ଖାଇ ମଣିଷମାନେ ସେଠାରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି। ଏହିପରି, ତିନିଟି ଶିଖର ଥିବା ତ୍ରିଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତରେ ରତ୍ନ, ସୁନା ଓ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ଶିଖର ଅଛି। ଏହାର ଉତ୍ତର ଶିଖରରୁ ଦକ୍ଷିଣ ସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତରକୁରୁମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଗଛରେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଫୁଟେ, ଦୁଧ ଓ ଦୁଧର ମଦ ଦେଇଥିବା ଗଛ ଅଛି। ଭୂମି ରତ୍ନ ଓ ସୁନାରେ ଢାକାଅଛି। ସେଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଅବତରିତ ଲୋକମାନେ ବସନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ତେରେ ହଜାର ବର୍ଷ। ଏହି ଦ୍ୱୀପର ପଶ୍ଚିମରେ, ଚାରି ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଯାହା ଦେବତାଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳ, ଏହା ଗୋଳ ଆକୃତିର ଏବଂ ଏକ ହଜାର ଯୋଜନ ବ୍ୟାସର। ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତ—ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ଓ ସୂର୍ୟକାନ୍ତ ଅଛି। ଏହାମଧ୍ୟରୁ ଚନ୍ଦ୍ରବତୀ ନଦୀ ବହେ, ଯାହା ଚାରିପାଖରେ ଫଳ ଗଛ ଓ ନଦୀ ଅଛି। ଏହିଠାରେ କୁରୁବଂଶ ଅଞ୍ଚଳ। ଏହାର ଉତ୍ତର ତଟରୁ, ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଯୋଜନ ପରେ ସୂର୍ୟଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଯାହା ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଏକ ହଜାର ଯୋଜନ ବ୍ୟାସର। ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବିଶାଳ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହାରୁ ସୂର୍ୟବର୍ତ୍ତା ନଦୀ ବହେ। ଏଠାରେ ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ ଓ ଲୋକମାନେ ସୂର୍ୟର ରଙ୍ଗର, ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ। ଏହି ଦ୍ୱୀପର ପଶ୍ଚିମରେ, ଚାରି ହଜାର ଯୋଜନ ପରେ ରୁଦ୍ରକର ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଯାହା ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ ବ୍ୟାସର ଏବଂ ସୁନା ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ। ଏଠାରେ ବାୟୁଦେବ ନିଜ ଦେହରେ ବସନ୍ତି, ଏଠାର ଲୋକମାନେ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ। ଏହିପରେ ରୁଦ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: "ପୃଥିବୀର ପଦ୍ମ ରୂପ ବିନ୍ୟାସ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତ ଦ୍ୱୀପକୁ ଶୁଣ। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ନଉ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଭକ୍ତ—ଇନ୍ଦ୍ର, କାସେରୁ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଗଭସ୍ତି, ନାଗଦ୍ୱୀପ, ସୌମ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବରୁଣ, ଭଟାର। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳ ସାଗରରେ ବେଷ୍ଟିତ ଏବଂ ଏକ ହଜାର ଯୋଜନ ଆକୃତିର। ସାତଟି କୁଳପର୍ବତ ଅଛି: ମହେନ୍ଦ୍ର, ମାଲୟ, ସାହ୍ୟ, ଶୁକ୍ତିମାନ, ଋକ୍ଷ, ବିନ୍ଧ୍ୟ, ପରିୟାତ୍ର। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଛୋଟ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ମନ୍ଦର, ଶାରଦା, ଦର୍ଦ୍ଦୁର, କୋଳାହଳ, ସୁରମା, ମୈନାକ, ବିଦ୍ୟୁତ, ବରନ୍ଧାମ, ପାଣ୍ଡୁର, ତୁଙ୍ଗପ୍ରସ୍ଥ, କୃଷ୍ଣ, ଜୟନ୍ତ, ରୈବତ, ଋଷ୍ୟମୂକ, ଗୋମନ୍ତ, ଚିତ୍ରକୂଟ, ଶ୍ରୀଚକୋର, କୁଟ, ଶୈଳ, କୃତସ୍ଥଳ। ସବୁଠୁ ଛୋଟ ପର୍ବତ ଆର୍ୟ ଓ ମ୍ଲେଛମାନେ ବସନ୍ତି। ଏଠାରେ ଗଙ୍ଗା, ସିନ୍ଧୁ, ସରସ୍ୱତୀ, ଶତଦ୍ରୁ, ବିତସ୍ତା, ବିପାଶା, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ସାରୟୂ, ଯମୁନା, ଇରାବତୀ, ଦେବିକା, କୁହୂ, ଗୋମତୀ, ଧୂତପାପା, ବାହୁଦା, ଦୃଶଦ୍ୱତୀ, କୌଶିକୀ, ନିଶ୍ୱର, ଗଣ୍ଡକୀ, ଚକ୍ଷୁଷ୍ମତୀ, ଲୋହିତା ନଦୀ ଅଛି—ଏହି ସବୁ ହିମବତ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହିପରି ଶୋଣ, ଜ୍ୟୋତିରଥ, ନର୍ମଦା, ସୁରସା, ମନ୍ଦାକିନୀ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ, ଚିତ୍ରକୂଟ, ତମସା, ପିପ୍ପଳ, କରଟୋୟା, ପିଶାଚିକା, ଚିତ୍ରୋତ୍ପଳା, ବିଶାଳା, ବଞ୍ଜୁଳା, ବାଳୁକା, ବାହିନୀ, ଶୁକ୍ତିମତୀ, ବୀରଜା, ପଙ୍କିନୀ, ରିରି, କୁହୂ ଆଦି ନଦୀ ଋକ୍ଷ ପର୍ବତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ମଣିଜଳା, ଶୁଭା, ତାପୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ଶିଘ୍ରୋଦା, ବେଷ୍ଣା, ପାଶା, ବୈତରଣୀ, ବେଦୀ, ପାଳି, କୁମୁଦ୍ବତୀ, ତୋୟା, ଦୁର୍ଗା, ଅନ୍ତ୍ୟ, ଗିରା ନଦୀ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରୁ। ଗୋଦାବରୀ, ଭୀମରଥୀ, କୃଷ୍ଣା, ବେଣା, ବଞ୍ଜୁଳା, ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା, ସୁପ୍ରୟୋଗ, ବାହ୍ୟା, କାବେରୀ ନଦୀ ସାହ୍ୟ ପର୍ବତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ମାଲୟ ପର୍ବତରୁ ଶତମଳା, ତାମ୍ରପର୍ଣ୍ଣୀ, ପୁଷ୍ପବତୀ, ଉତ୍ପଳବତୀ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ। ମହେନ୍ଦ୍ରର ଝିଅମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ତ୍ରିୟମା, ଋଷିକୁଳ୍ୟା, ଇକ୍ଷୁଳା, ତ୍ରିବିଦା, ଲଙ୍ଗୁଳିନୀ, ବଂଶବରା। ଶୁକ୍ତିମାନରୁ ଋଷିକା, ଲୁସତୀ, ମନ୍ଦଗାମିନୀ, ପଳାଶିନୀ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହି ସବୁ ପ୍ରମୁଖ ନଦୀ; ଅନ୍ୟ ଛୋଟ ଛୋଟ ନଦୀ ଅଛି। ଏହା ହେଉଛି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ, ଯାହା ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଆକୃତିର। ବର୍ତ୍ତମାନ ଶକଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏହା ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼, ଲୁଣ ଜଳରେ ବେଷ୍ଟିତ ଓ ଦୁଇଥର ସାଗର ଘେରିଛି। ଏଠାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ ନାହିଁ। ସାତଟି କୁଳପର୍ବତ ଅଛି, ଦୁଇପଟେ ଲୁଣ ଓ ଦୁଧର ସାଗର। ପୂର୍ବେ ଶୈଳେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଉଦୟ କୁହାଯାଏ। ତା’ପରେ ଜଳଧରା (ଚନ୍ଦ୍ର) ପର୍ବତ, ଯାହାର ଜଳ ଇନ୍ଦ୍ର ନେଇ ବର୍ଷା କରନ୍ତି। ତା’ପରେ ରୈବତକ (ନାରଦ) ପର୍ବତ, ଯାଁଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ଜନାତି ଉତ୍ପନ୍ନ, ସିଦ୍ଧମାନେ ଖେଳନ୍ତି। ତା’ପରେ ଶ୍ୟାମ (ଡୁଣ୍ଡୁଭି), ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ। ତା’ପରେ ରଜତ (ଶକ), ତା’ପରେ ଅମ୍ବିକେୟ (ବିଭ୍ରାଜସ/କେଶରୀ)। ଏଠାରେ ବାୟୁ ବହୁଥାଏ। ଏହି ବଡ଼ ପର୍ବତ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳର ନାମ ମଧ୍ୟ ହେଉଛି: ଉଦୟ, ସୁକୁମାର, ଜଳଧରା, କ୍ଷେମ, ମହାଦ୍ରୁମ। ମଧ୍ୟରେ ଶକ ଗଛ ଅଛି, ସାତଟି ପ୍ରମୁଖ ନଦୀ ଅଛି—ସୁକୁମାରୀ, କୁମାରୀ, ନନ୍ଦା, ବେଣିକା, ଧେନୁ, ଇକ୍ଷୁମତୀ, ଗଭସ୍ତି—ପ୍ରତ୍ୟେକର ଦୁଇଟି ନାମ ଅଛି। ଏବେ ତୃତୀୟ କୁଶଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏହା ଦୁଧର ସାଗରରେ ବେଷ୍ଟିତ ଓ ଶକଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା। ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ସାତଟି କୁଳପର୍ବତ ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକର ଦୁଇଟି ନାମ: କୁମୁଦ, ବିଦ୍ରୁମ, ଉନ୍ନତ, ହେମପର୍ବତ, ବଳାହକ, ଦ୍ୟୁତିମାନ, ଦ୍ରୋଣ, ପୁଷ୍ପବନ, କଙ୍କ, କୁଶେଶୟ, ମହିଷ, ହରି, କକୁଦ୍ମାନ, ମନ୍ଦର। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତର ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି ଓ ଦୁଇଟି ନାମ: କୁମୁଦର ଅଞ୍ଚଳ ଶ୍ୱେତ; ଉନ୍ନତର ଲୋହିତ; ବଳାହକର ଜିମୂତ; ଦ୍ରୋଣର ହରିତ; କଙ୍କର କକୁଦ୍ମାନ; ମହିଷର ପ୍ରଭାକର; କକୁଦ୍ମାନର କପିଳ। ପ୍ରମୁଖ ନଦୀ ଅଛି—ପ୍ରତାପା, ପ୍ରବେଶା; ଶିବା, ଯଶୋଦା; ପିତ୍ରା, କୃଷ୍ଣା; ହ୍ରାଦିନୀ, ଚନ୍ଦ୍ରା; ବିଦ୍ୟୁତ, ଶୁକ୍ଳା; ବର୍ଣ୍ଣା, ବିଭାବରୀ; ମହତୀ, ଧୃତି। ଏହି ଅନୁସାରେ କୁଶଦ୍ୱୀପର ବିନ୍ୟାସ। ଏହା ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ କୁଶ ଗଛ ଅଛି, ଏବଂ ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଦହିର ସାଗରରେ ବେଷ୍ଟିତ, ଦୁଇଥର ଦୁଧ ସାଗର ଅଛି। ଏବେ ଚତୁର୍ଥ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏହା କୁଶଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା, ଦୁଇଥର ସାଗର ଘେରିଛି।