ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମେରୁ ପର୍ବତର ଭିତର ଉପତ୍ୟକାଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଏବେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେହି ଉପତ୍ୟକାଗୁଡ଼ିକର ବିବରଣୀ ଦିଅ । ଶିଶିର ଓ ପତଙ୍ଗ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଧଳା ଭୂମି ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଲତାଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ପତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଗଛ ଅତି କମ୍ । ଇକ୍ଷୁକ୍ଷେପ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଏକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଡୁମୁର ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଅନେକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆସନ୍ତି । ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ଗବୟ ଆକୃତି ଫଳରେ ଚମକେ । ସେଠାରେ ଅନେକ ନଦୀ ଏକଦମ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ମିଠା ପାଣି ନେଇ ବହୁଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ପ୍ରଜାପତି କର୍ଦ୍ଦମଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହି ଅରଣ୍ୟଟି ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପୀ ଏବଂ ଚକ୍ରାକାର । ଏଭଳି, ତାମ୍ରାଭ ଓ ପତଙ୍ଗ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାହା ଶତ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଦୁଇ ଗୁଣି ଲମ୍ବ, ଚାରିପାଖରେ କମଳ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ଅନେକ କଳି ଓ ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିବା, ସିଦ୍ଧମାନ୍ୟ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି । ସେହି ହ୍ରଦର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପର୍ବତ ଶିଖର ଉଠିଛି, ଯାହା ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ତିରିଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ବହୁ ଧାତୁ ଓ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ତାର ଶିର ଉପରେ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାର ଓ ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଏକ ମହାବିଥି ଅଛି । ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଭିଦ୍ୟାଧର ନଗରୀ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଭିଦ୍ୟାଧର ରାଜା ପୁଲୋମା ତାଙ୍କ ଏକ ଲକ୍ଷ ସହଚରଙ୍କ ସହ ବସନ୍ତି । ଏଭଳି, ବିଖାଖା ଓ ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ହ୍ରଦ ଅଛି । ତାର ପୂର୍ବ ତଟରେ ଏକ ବଡ଼ ଆମ୍ବ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଏବଂ ଭାରି ମାନ୍ୟ ଫଳ ରହିଛି । ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି । ସୁମୁଳା ଓ ବସୁଧାରା ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ତିରିଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ପଞ୍ଚାଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଭୂମି ଅଛି, ଯାହାକୁ ବିଲ୍ବସ୍ଥଳୀ କୁହାଯାଏ । ସେଠାରେ ମୋଇ ଫଳ ମୁଙ୍ଗା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ଝଡ଼ି ପଡ଼ି ମାଟିକୁ ଭିଜାଏ । ଏଠାରେ ଗୁପ୍ତ ଜୀବମାନେ ବିଲ୍ବ ଫଳ ଖାଇ ବସନ୍ତି । ବସୁଧାରା ଓ ରତ୍ନଧାରା ମଧ୍ୟରେ ସବୁବେଳେ ଫୁଲିଥିବା ଏକ ଶୁଭ୍ର କିମ୍ଶୁକ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି, ଯାହାର ଗନ୍ଧ ଶତ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଉଁଛି । ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ବସନ୍ତି ଓ ଜଳ ଉପଲବ୍ଧ । ସେଠାରେ ଦେବତା ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ମହାନ ନିବାସ ଅଛି, ପ୍ରତି ମାସରେ ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏଠାରେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି, ଦେବତା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ କାଳର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ପୂଜନ୍ତି । ପଞ୍ଚକୂଟ ଓ କୈଳାସ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶ୍ୱେତ ଭୂମି ଅଛି, ଯାହା ଏକ ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ହଂସ ଭଳି ଧଳା ଏବଂ ଅଳ୍ପଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପଥ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ । ଏବେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଉପତ୍ୟକା ବିବରଣା ଆସିଲା । ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ଶିଖି ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପୀ ପଥର ଭୂମି ଅଛି, ସଦା ଉତ୍ତାପରେ ଏବଂ ଛୁଅ ଦୁଃସାଧ୍ୟ । ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ତିରିଶ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପୀ ଚକ୍ରାକାର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ଅଗ୍ନିର ନିବାସ; ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ସଂବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ନିରନ୍ତର ଜଳୁଛି । କୁମୁଦ ଓ ଅଞ୍ଜନ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପୀ ଆତୁଲୁଙ୍ଗସ୍ଥଳୀ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଓ ହଳଦିଆ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ । ଏଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ହ୍ରଦ ଓ ବୃହସ୍ପତି ଅରଣ୍ୟ ଅଛି । ପିତା ଓ ଧଳା ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଉପତ୍ୟକା ଅଛି, ଯାହା ଶତାଧିକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, କମଳ ଓ ମଧୁମକୁନ୍ଦଳର ଧ୍ୱନିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ । ସେଠାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ନିବାସ ଅଛି । ଏଭଳି, ଧଳା ଓ ଧୂସର ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପଥର ଭୂମି ଅଛି, ତିରିଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ନବ୍ବେ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ଗଛ ଶୂନ୍ୟ । ସେଠାରେ ଏକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ପୋଖରୀ, ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି, ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପୀ । ଏଠାରେ ନୀଳବସନ ଧାରଣ କରିଥିବା ମହେଶ୍ୱର ବସିଛନ୍ତି, ଯକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି । ସହସ୍ରଶିଖର ଓ କୁମୁଦ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ପଞ୍ଚାଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ କୋଡ଼ିଏ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ଇକ୍ଷୁକ୍ଷେପ ପରି ଉଚ୍ଚ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଓ ମଧୁର ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ସେଠାରେ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି । ଶଂଖକୂଟ ଓ ଋଷଭ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଷସ୍ଥଳୀ ନାମକ ରମ୍ୟ ଭୂମି ଅଛି, ଯାଁଠାରେ ମଧୁର କଂକୋଳକ ଫଳ ଅଛି, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ରହନ୍ତି । କପିଞ୍ଜଳ ଓ ନାଗ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଶତ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପୀ ଭୂମି ଅଛି, ଯାଁଠାରେ ଅନେକ ବନ, ଦ୍ରାକ୍ଷା ଓ ଖଜୁରୀ ଗୁଛ, ଅନେକ ଗଛ ଓ ଲତା, ଅନେକ ହ୍ରଦ ଅଛି । ପୁଷ୍କର ଓ ମହାମେଘ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଭୂମି ଅଛି, ଯାହା ସାଠିଏ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ହାତ ତଳି ପରି ସମତଳ ଓ ଗଛ-ଗୁଛ ଶୂନ୍ୟ । ତାର ପାଖରେ ଚାରିଟି ବଡ଼ ବନ ଓ ହ୍ରଦ ଅଛି । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୂମି ଏବଂ ଉପତ୍ୟକା ଦଶ, ପାଞ୍ଚ, ସାତ, ଆଠ, ତିରିଶ ଓ କୋଡ଼ିଏ ଯୋଜନ ମାପରେ ଅଛି । କିଛି ସ୍ଥାନ ପର୍ବତ ବିନାଶରେ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଯାଇଛି । ଏବେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପର୍ବତ ନିବାସ ବିବରଣା ଦିଅ । ଶାନ୍ତ ପର୍ବତରେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୀଡ଼ାସ୍ଥଳ ଅଛି । ଏଠାରେ ଦେବରାଜଙ୍କ ପାରିଜାତ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି । ପୂର୍ବରେ କୁଞ୍ଜର ପର୍ବତ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଆଠଟି ପ୍ରାଚୀନ ଦାନବ ନଗରୀ ଅଛି । ଉତ୍ତମ ବଜ୍ରକ ପର୍ବତରେ ନୀଳକା ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ନଗରୀ ରଖିଛନ୍ତି । ମହାନୀଳ ପର୍ବତରେ ଭିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ନଗରୀ ଅଛି । ଏଠାରେ ପନ୍ଦର ହଜାର କିନ୍ନର ନଗରୀ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବଦତ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ର ଆଦି ରାଜାମାନେ ରାଜ୍ୟ କରନ୍ତି । ସେହି ସବୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନଗରୀ ତଳଭୂମିକୁ ଯିବା ଦ୍ୱାର ରଖିଛି । ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ପର୍ବତରେ ନାଗମାନଙ୍କ ନିବାସ ଅଛି । ଏଠାରେ ଦାନବ ମହାରାଜମାନେ ତାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି । ବେଣୁମତି ପର୍ବତରେ ଭିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ ତିନିଟି ନଗରୀ ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ଲମ୍ବା । ଉଲୁକରୋମା, ମହାବେତ୍ର ଆଦି ଭିଦ୍ୟାଧର ରାଜାମାନେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି ।