ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ବିଶ୍ୱପଦ୍ମର ବିସ୍ତୃତି ବିଷୟରେ କ୍ରମବଦ୍ଧ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିବି, ଯାହା ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ଉପଦେଶ କରିଛନ୍ତି। ସେଠି ଚାରିଟି ମହାଖଣ୍ଡ ରହିଛି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମେରୁ ପର୍ବତ ଉଭୟ ଉପସ୍ଥିତ। ମେରୁ ପର୍ବତର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାର୍ଶ୍ୱ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣର, ପୂର୍ବେ ଏହା ଧଳା, ଦକ୍ଷିଣରେ ହଳଦିଆ, ପଶ୍ଚିମରେ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ରଙ୍ଗ ଓ ଉତ୍ତରରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗର। ଏହି ମେରୁ ଚକ୍ରବତୀ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧଳା ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏହା ଉଦଯାମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୟୁତିମାନ, ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ଭଳି ଜ୍ଵଳମାନ, ଏବଂ ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଅସୀ ଚାରି ହଜାର ଯୋଜନା। ମେରୁ ପୃଥିବୀ ତଳକୁ ସୋଳ ଯୋଜନା ଯାଏଁ ଯାଏ, ଏବଂ ତଳେ ଓ ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ମଧ୍ୟ ସୋଳ ଯୋଜନା। ଶିଖରରେ ଏହା ଏକ ଥାଳି ଭଳି ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ, ଯାହା ଏକତ୍ରିଶ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା। ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏହାର ପରିଧିର ତିନି ଗୁଣା, ଏହି ମାନକୁ ଚକ୍ରାକାର ମାନା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଧି ନବ୍ବେ ହଜାର ଯୋଜନା, ଚତୁର୍ସ୍କୋଣ ଆକୃତିରେ ଏହା ଚାରିପଟେ ଛଅନବେ ହଜାର ଯୋଜନାର ବିସ୍ତୃତ। ଏହି ମହାଦିବ୍ୟ ପର୍ବତ ଦେବୀୟ ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସୁନାର ଶୁଭ୍ର ମଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ଘେରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଏହି ପର୍ବତରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏହି ମେରୁ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅଞ୍ଚଳ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ, ଏଠି ଚାରିଟି ଖଣ୍ଡ ଏହାର ଚାରିପଟେ ଅବସ୍ଥିତ। ପୂର୍ବଦିଗରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଓ ଭାରତ ଅଛନ୍ତି, ପଶ୍ଚିମରେ କେତୁମାଳ, ଉତ୍ତରରେ କୁରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଲୋକମାନେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏହି ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ରାକାର ଏବଂ ହଜାର ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା। ଏହାର ନଅ ଓ ଛଅ ତନ୍ତୁ ଅଛି, ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଚଉଁରାସି ଯୋଜନା, ଏହି ତନ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଏହି ତନ୍ତୁର ବିସ୍ତୃତି ତିରିଶ ହଜାର ଯୋଜନା, ଏହା ଚାରିପଟେ ବିସ୍ତୃତ। ପଦ୍ମର ଲମ୍ବ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା, ଚଉଡ଼ା ଅସୀ ଯୋଜନା, ଚାରିଟି ପଙ୍କୁରି ଥିବା ଏହି ପଦ୍ମର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଙ୍କୁରି ଚଉଦ ଯୋଜନାର। ଏଠି ଯାହାକୁ କର୍ଣ୍ଣିକା ବୋଲି ମୁଁ କହିଛି, ଏହା ଶତଶଖ ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଓ ଦ୍ୟୁତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହାର ଅନେକ ମୁଠି ପଙ୍କୁରି, ସୁନା ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟମାନ, ହଜାର ଖଣ୍ଡ, ହଜାର ଗୁହା ଓ ଏକ ହଜାର ସହସ୍ର ପଙ୍କୁରି ଥିବା ଏକ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ। ଏହାର ଗର୍ଜନାରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି, ମଞ୍ଚରେ ମୁକ୍ତାମାଣି, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଶୁଭ୍ର ସୁନା ଓ ମଣିରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଦ୍ୱାର ରତ୍ନମୟ ତୋରଣରେ ଶୋଭିତ। ଏଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆସନ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ, ଏହି ସଭାକୁ ‘ମନୋବ୍ରତି’ ବୋଲି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠି ଭଗବାନ ଈଶାନଙ୍କର ଦ୍ୟୁତି ସଦା ପ୍ରକାଶମାନ, ସେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ମହାମନ୍ଦିରରେ ରହନ୍ତି, ଏହାର ଦ୍ୟୁତି ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ। ଏଠି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଉପଚାର, ପ୍ରଣାମ ଓ ନମସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ମାନ୍ଦଣ୍ଡରେ ଯେଉଁ ମହାତ୍ମାମାନେ ନିୟମିତ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ମନ ଓ ଧର୍ମମୟ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସେମାନେ ଯଥାବିଧି ପୂଜା, ତର୍ପଣ ଓ ଦେବତା-ପିତୃଙ୍କ ପୂଜା କରି ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ, ଅତିଥିସେବାରେ ଆସକ୍ତ ଓ ନମ୍ର ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଶୁଭ କର୍ମ, ବିରକ୍ତି, ଦୃଢ଼ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଏବଂ ନିଜ ଆତ୍ମସଂୟମ, ନିୟମ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ଦାହ କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ନିବାସ ପୂତ, ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପରେ ଅତିଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଚଉଦ ହଜାର ଯୋଜନା ବିସ୍ତୃତ। ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଏକ ଅତି ଶୁଭ୍ର, ଗାଢ଼ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକେ, ଏଠି ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଧାରା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଅନ୍ୟ ଏକ ପର୍ବତ ଅଛି। ମେରୁ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଏହି ମଣିମୟ ଗୃହ, ରତ୍ନମୟ ଦ୍ୱାର ଓ ଚାରିପଟେ ଏହାକୁ ଘେରିଛି। ଏଠି ଚକ୍ରପଟା ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହାର ପରିଧି ତିରିଶ ହଜାର ଯୋଜନା, ଏବଂ ଜାରୁଧି ନାମକ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଏହି ଦୁଇ ଉତ୍ତର ଦିଗର ପର୍ବତ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଖଣି ମୁଁ ଏହି ଉତ୍ତର ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତଃପଠାର, ମଧ୍ୟଭାଗ ଓ ଜିଲ୍ଲା ଓ ହ୍ରଦଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ କହିବି। ଚକ୍ରପଟାରୁ ଏକ ଦଶ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ନଦୀ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଯାହା ଉପରକୁ ବହେ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏହି ନଦୀ ଅମରାବତୀ ନଗର ମାଧ୍ୟମରେ ବହି ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦ୍ୟୁତିମାନ, ଏହା ଗଭୀର ହେଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାମାନଙ୍କ ଆଲୋକ ମଧ୍ୟ ଲୁଚିଯାଏ। ଏଠି ସେମାନେ, ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ଉତ୍ତମମାନେ ପ୍ରଭାତ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ, ଦିନ ଓ ରାତିର ସନ୍ଧିକ୍ଷଣରେ ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ଓ ଏଠିର ଅଷ୍ଟ ପର୍ବତକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୟୁତିମାନ ଚକ୍ରାକାର ଆଲୋକକୁ ରୁଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମଙ୍ଗଳମୟ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି। ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ, ମେରୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅତ୍ୟୁତ୍କୃଷ୍ଟ ଦ୍ୟୁତିମାନ, ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁର ଚମକରେ ଆବୃତ ଏକ ପର୍ବତମାଳା ଅଛି। ଏହା ମଧ୍ୟରେ ଅମରମାନେ ନିବାସ କରୁଥିବା ଅମରାବତୀ ନଗର ଉଦିତ, ଯାହା ଦେବ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ। ଏହି ନଗରର ଦେବାଳୟ ଓ ଦ୍ୱାର ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାରେ ତିଆରି। ଏହି ଅମରାବତୀର ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟୁତ୍କୃଷ୍ଟ ଦ୍ୟୁତିମାନ, ଦ୍ୟୁତିମାନ ଲୋକେ ଭରିଥିବା ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଶତାଧିକ ଶିଖର ଗୃହ ଅଛି। ଏଠି ବଡ଼ ବଡ଼ ଜଳାଶୟ, ଅନନ୍ଦ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ପରିବେଶ, ମାଳା ଓ ପତାକା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ଅପ୍ସରା ଓ ଋଷିମାନେ ଏହି ସୁନ୍ଦର, ସମୃଦ୍ଧ ଅମରାବତୀ ନଗରକୁ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବେ, ଯାହା ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ନଗର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।