ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ବର ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ବଡ଼ ପ୍ରଦେଶ ରହିଛି, ଏହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼—ମେରୁ ପର୍ବତ। ଏହି ପର୍ବତ ସୁନାର ଭଳି ଚମକୁଛି, ଚକ୍ରାକାର ଓ ଚାରିଟି ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ, ଚାରିଟି ପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ଉଚ୍ଚତାରେ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ସମସ୍ତ ଭୂତତ୍ତ୍ୱ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା—ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାଦାନ। ଏହି ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ଭୂମିର କମଳ, ଏହାର କର୍ଣ୍ଣିକା ହେଉଛି ମେରୁ ପର୍ବତ। ଏହି ମହାକମଳ ପାଞ୍ଚ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଚାରିଟି ପଙ୍ଖୁଡ଼ି ନେଇ ସ୍ପଷ୍ଟ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା, ଏହାରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ନାନା ଧାରା ବ୍ୟାପିଗଲା। ଅନେକ ଜୀବ ଅନେକ କଳ୍ପ ଧରି ନିଜ ଉତ୍ତମ କର୍ମ, ନିୟମ ଓ ମହାତ୍ମାତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ମହାଯୋଗୀ, ମହାଦେବ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଧ୍ୟାନ କରେ। ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବ୍ୟାପି, ଅନନ୍ତ, ଅବିନାଶୀ, ଦେହୀ ଓ ଅମର। ସେଠାରେ ସେ ମାଂସ, ଚର୍ବି, ଅସ୍ଥି ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ନୁହଁନ୍ତି; ସେ ନିଜ ଯୋଗ ଓ ଏଶ୍ୱରତ୍ୱରେ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତାର ଆକୃତି ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ନିତ୍ୟ କମଳ ଜଗତରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଏହା କଳ୍ପର ଅବଶିଷ୍ଟ ଆରମ୍ଭରେ ସମୟର ଏହି ଚକ୍ର ଚାଲିଥାଏ। ଏହି କମଳ ଉପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚାରିମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାୟକ, ଈଶାନ ଦେବ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି କମଳର ବୀଜର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବିସ୍ତାରିତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ଜଳ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦେହ, ରତ୍ନମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏହିଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ପ୍ରକୃତିର ଅନେକ ବନ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଏକ କମଳାକାର ଭୂମି। ଏବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ବିଶ୍ୱ କମଳର ବିସ୍ତାର, ଯଥାକ୍ରମ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ, ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷମାନେ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ସେପରି କହିବି। ସେଠାରେ ଚାରିଟି ମହାନ୍ତିକ ପ୍ରଦେଶ ଅଛି, ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଅତିଶୟ ପ୍ରବଳ ମେରୁ ପର୍ବତ ଉଭୟ ସ୍ଥିତ। ଏହି ପର୍ବତର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାର୍ଶ୍ୱର ରଙ୍ଗ ଭିନ୍ନ—ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଧଳା, ଦକ୍ଷିଣରେ ହଳଦିଆ, ପଶ୍ଚିମରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ରଙ୍ଗ ଓ ଉତ୍ତରେ ଲାଲ। ମେରୁ ପର୍ବତ ଧଳା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ରାଜାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ରହନ୍ତି, ସେଠି ଥିବା ଏହି ପର୍ବତ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଭଳି ଚମକୁଛି, ଧୂମ ହୀନ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଚଉରାସି ହଜାର ଯୋଜନା। ଏହି ପର୍ବତ ଭୂମିରୁ ସୋଳ ଯୋଜନା ତଳକୁ ଯାଏ, ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ମଧ୍ୟ ସୋଳ ଯୋଜନା। ଶିଖର ଭାଗ ଥାଲି ଭଳି ଚଉଡ଼ା ଓ ବ୍ୟାପକ, ଏହା ଏକତିସ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ାରେ ଏକ ଦିଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତାରିତ। ଏହାର ବ୍ରେଡ଼୍ଥ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏହାର ପରିଧିର ତିନି ଗୁଣା; ଏହି ଚକ୍ରରେ ଏହି ମାପ ଧରାଯାଏ। ମେରୁ ପର୍ବତର ସମସ୍ତ ପରିଧି ନବ୍ବେ ହଜାର ଯୋଜନା, ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକୃତିରେ ଏହା ଚଉରାନବ୍ବେ ହଜାର ଯୋଜନା ମାପାଯାଏ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ପର୍ବତ ଦେବତା ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁନାର ସୁନ୍ଦର ପ୍ରସ୍ତରପଟିଆରେ ଘେରାଯାଇଛି। ସେଠାରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏହି ମେରୁ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅଞ୍ଚଳମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏଠାରେ ଚାରିଟି ପ୍ରଦେଶ ବିସ୍ତାରିତ। ପୂର୍ବେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଓ ଭାରତ, ପଶ୍ଚିମରେ କେତୁମାଳ, ଉତ୍ତରେ କୁରୁ ଅଛି—ଏହି କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳ ସତ୍କର୍ମୀ ଲୋକଙ୍କ ପବିତ୍ର ଅବସ୍ଥାନ। କମଳର କର୍ଣ୍ଣିକା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ରାକାର, ହଜାର-ହଜାର ଯୋଜନା ବ୍ୟାପିତ। ଏହାର ନବ ଓ ଛଅଟି ତନ୍ତୁ ଅଛି, ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଚଉରାସି ଯୋଜନା, ଏବଂ ଏହି ତନ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼େ। ଏହି ତନ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ତିରିଶ ହଜାର ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ। ଏହି କମଳର ଲମ୍ବ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା, ପ୍ରସ୍ଥ ଅସୀ ଯୋଜନା; ଚାରିଟି ପଙ୍ଖୁଡ଼ି ଏଠି ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକର ଆକାର ଚଉଦ ଯୋଜନା। ମୁଁ ଯାହାକୁ 'କର୍ଣ୍ଣିକା' ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ସେଠି ଶତଶଃ ମଣିପୁରିତ ପଙ୍ଖୁଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଓ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଛି। ଏଠି ଅନେକ ଗୁଛ ରହିଛି—ସୁନା ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ଶତାଧିକ ଖଣ୍ଡ, ଶତାଧିକ ଶୂନ୍ୟଭାଗ ଓ ଏକ ଶତାଧିକ ପଙ୍ଖୁଡ଼ି; ଏହି କର୍ଣ୍ଣିକା ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଗୋଳାକାର ପର୍ବତ ଭଳି। ଏହାର ଉପତ୍ୟକା ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିରେ ଭରିଆ, ମଞ୍ଚ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଅନେକ ସ୍ଥାନ ସୁନା ଓ ମଣିରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ତଥା ଦ୍ୱାରମାନେ ମଣିମୟ ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ। ଏଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମହାସଭା ଅଛି, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ଋଷିମାନେ ଏଠି ଏକତ୍ରିତ, 'ମନୋବ୍ରତି' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଏହି ସଭାର ମହିମା ରହିଛି। ଏଠି ଈଶାନଙ୍କର ତେଜ ଏକ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ଚମକୁଛି, ସେ ଏକ ମହା ଦିବ୍ୟ ମହଳରେ ବସିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦେବମଣ୍ଡଳ ଚାରିମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା, ପୂଜା ଓ ନମସ୍କାର ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠି ଦିବ୍ୟ ଦିନ ମାପରେ ଯେଉଁମାନେ ମହାତ୍ମା, ପବିତ୍ର ମନ ଓ ଧର୍ମ ପଥରେ ଚାଲିଥିଲେ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। ସଠିକ୍ ପୂଜା କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉଚିତ ଭାବେ ଉପଚାର କରି, ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମରେ ଲିନ୍ ଓ ଅତିଥି ପ୍ରେମୀ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ କର୍ମରେ ଲିନ୍, ନିରଲେପ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଗୃହସ୍ଥମାନେ ନିଜ ନିୟମ, ତପ, ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ଦଗ୍ଧ କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ, ନିର୍ମଳ ଲୋକ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏହାର ବ୍ୟାପ୍ତି ଚଉଦ ହଜାର ଯୋଜନା। ଏହାର ଉପରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର, ଗାଢ଼ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚମତ୍କାର ପର୍ବତ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିର ରେଖା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏଠି ଅନେକ ପ୍ରକାର ରତ୍ନରେ ଭରିଆ ଗୃହ ଓ ମଣିମୟ ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମେରୁକୁ ଘେରିଛି। ଏଠି ଚକ୍ରପଟ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଅଛି, ଏହାର ପରିଧି ତିରିଶ ହଜାର ଯୋଜନା, ଏହା ସହିତ ଜାରୁଧି ନାମକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଉତ୍ତର ପର୍ବତ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।