ଏହି ପବିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନାରେ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ପୃଥିବୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅଦ୍ଭୁତ ପର୍ବତମାଳାମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି । ଏହି ପର୍ବତମାଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ପ୍ରାୟ ନବ ହଜାର ଯୋଜନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ଇଲାଭୃତ ନାମକ ଏକ ବିଶେଷ ଅଞ୍ଚଳ, ଯାହା ମହାମେରୁ ପର୍ବତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି । ଏହି ଇଲାଭୃତ ଚାରିଦିଗରେ ନବ ହଜାର ଯୋଜନା ଆୟତନରେ ବିସ୍ତୃତ । ଏହାର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଅଛି ମହାମେରୁ, ଯାହା ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନିପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ । ମେରୁର ଅର୍ଦ୍ଧ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଅଛି । ଏଠାରେ ଛଅଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଅଞ୍ଚଳ ପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳର ଶିଖର ଏକ ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚତାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚ ଉଠିଛି, ଏହାକୁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଲମ୍ବ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ । ପର୍ବତମାଳାମାନଙ୍କର ମୋଟ ଲମ୍ବ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା । ନୀଳ ଓ ନିଷଧ ପର୍ବତମାନେ ଏହାଠାରୁ କମ୍, ଶ୍ୱେତ, ହେମକୂଟ, ହିମାବତ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ଶିଖରଯୁକ୍ତ ପର୍ବତମାନେ ଏହାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ନିଷଧ ପର୍ବତ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ସମାନ ବଡ଼, ହେମକୂଟ ଏହାଠାରୁ ଏକ ଦ୍ୱାଦଶଂଶ କମ୍, ହିମାବତ୍ ହେମକୂଟଠାରୁ ଏକ ବିଂଶଂଶ କମ୍ । ହେମକୂଟ ପର୍ବତ ଅଠାଶି ହଜାର ଆଠଶ ଯୋଜନା ଲମ୍ବ, ହିମାବତ୍ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଠାଶି ହଜାର ଯୋଜନା ଲମ୍ବ । ଦ୍ୱୀପ ଗୋଳାକାର ହେବାରୁ ଏଠି ଅଞ୍ଚଳ ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି କ୍ଷୟ ଅନୁସୂଚିତ, ଏହି ନିୟମ ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ । ସେଠି ମନୁଷ୍ୟ ବାସ କରୁଥିବା ଭୂମି ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏହି ଅସମ ପର୍ବତମାନେ ଘେରି ରଖିଛନ୍ତି । ଏହି ଅଞ୍ଚଳମାନେ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ବିଭକ୍ତ, ଏକ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯିବା ଅସମ୍ଭବ । ଏଠି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜୀବ ଓ ଜନ୍ତୁ ରହନ୍ତି । ଏହି ହିମାବତ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭାରତବଂଶୀୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି । ହେମକୂଟ ପରେ କିମ୍ପୁରୁଷ ଭୂମି ଅଛି, ନିଷଧ ପରେ ହରିବର୍ଷ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି । ହରିବର୍ଷ ପରେ ମେରୁ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଇଲାଭୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି । ଇଲାଭୃତ ପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନୀଳ ଅଞ୍ଚଳ, ତାପରେ ରମ୍ୟକ, ରମ୍ୟକ ପରେ ଶ୍ୱେତ ଅଞ୍ଚଳ (ହିରଣ୍ୟମୟ) ଓ ଶ୍ୱେତ ପରେ ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ ଅଞ୍ଚଳ (କୁରୁ) ଅଛି । ଏହି ଧନୁଷାକାର ଭୂମିରେ ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି—ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର । ଏଠି ଚାରିଟି ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ମଧ୍ୟରେ ଇଲାଭୃତ ସ୍ଥିତ, ସମସ୍ତ ଚାରି ଦିଗରେ ସମାନ । ନିଷଧରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳ ବେଦୀର ଦକ୍ଷିଣାର୍ଦ୍ଧ ବୋଲି ମନାଯାଏ, ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ ପରେ ଉତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ । ବେଦୀର ଦକ୍ଷିଣାର୍ଦ୍ଧରେ ତିନିଟି ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଉତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ତିନିଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ ଇଲାଭୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଦଣ୍ଡାୟମାନ । ନୀଳରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ନିଷଧରୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମାଲ୍ୟବତ୍ ପର୍ବତ ଉଦ୍ଭବିତ, ଏହା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ବିସ୍ତୃତ । ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନା, ଲମ୍ବ ଚତୁର୍ଥାଶୀ ହଜାର ଯୋଜନା । ଏହାର ପଶ୍ଚିମରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ମାଲ୍ୟବତ୍ ସମାନ ଲମ୍ବ, ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଉଚ୍ଚତାରେ । ଏହି ଦୁଇ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର, ଚକ୍ରାକାର, ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରି ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ । ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦଶାରୁ ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ଏହି ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ପୃଥିବୀର ପଦ୍ମ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା, ଏହି ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା ହେଉଛି ମେରୁ ପର୍ବତ । ଚାରିଟି ପତ୍ର ଓ ପାଞ୍ଚ ଗୁଣଯୁକ୍ତ ଏକ ବିଶାଳ ପ୍ରକାଶମୟ ପଦ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏହାରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ବିଭିନ୍ନ ଧାରା ପ୍ରସ୍ତାରିତ ହେଲା । ଅନେକ ଜନ୍ମ ଓ ଅନେକ ଯୁଗ ଧରି ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟ କରନ୍ତି, ଅତ୍ମନିଗ୍ରହୀ ଓ ମହାତ୍ମା, ସେମାନେ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ସେହି ମହାଯୋଗୀ, ମହାଦେବ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଧ୍ୟାନ ଯୋଗ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଅନନ୍ତ, ଅବିନାଶୀ ଓ ଦେହୀ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଦେହ ମାଂସ, ଚର୍ବି, ଅସ୍ଥିର ନୁହେଁ, ଯୋଗ ଓ ଏଶ୍ୱର୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୁଦ୍ଧ ସତ୍ତାର ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ଚିରଂଜୀବ ପଦ୍ମ ଜଗତରେ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା, କଳ୍ପର ଶେଷ ଆରମ୍ଭରେ ଏହିପରି ସମୟ ଚକ୍ର ଚାଲିଥାଏ । ସେହି ପଦ୍ମରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଈଶାନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଏହି ପଦ୍ମର ବୀଜ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ । ସେହି ଜଳ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦେହ, ରତ୍ନମଣିରେ ଶୋଭିତ, ଏହିଠାରୁ ପଦ୍ମାକାର ପୃଥିବୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇ ଅନେକ ଅରଣ୍ୟରେ ଢାକି ରହିଛି । ଏବେ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତପଦ୍ମର ବିସ୍ତୃତି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରମରେ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଯେପରି ବିଦ୍ୱତ୍ଜନମାନେ କହିଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଚାରିଟି ମହାଅଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାପିତ, ମଧ୍ୟରେ ମହାପର୍ବତ ମେରୁ ଉଭୟମାନ୍ୟ । ଏହାର ଚାରି ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଅଛି—ପୂର୍ବରେ ଧଳା, ଦକ୍ଷିଣରେ ହଳଦିଆ, ପଶ୍ଚିମରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ରଙ୍ଗ, ଉତ୍ତରରେ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗ । ମେରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଧଳା ରଙ୍ଗରେ ରାଜବଂଶୀୟ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ । ଏହା ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକେ, ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଚଉରାଶି ହଜାର ଯୋଜନା । ଏହା ପୃଥିବୀ ତଳୁ ଷୋଳ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା, ପ୍ରସ୍ଥ ମଧ୍ୟ ଷୋଳ ଯୋଜନା, ଶିଖର ଥାଲି ଆକୃତିରେ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତି ଏକତିସ ଯୋଜନା । ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଚାରିଦିଗରେ ତିନି ଗୁଣା, ଏହି ଭାବରେ ଚକ୍ରାକାର ମାପ ହୁଏ । ଏହାର ମୋଟ ପରିଧି ନବେ ହଜାର ଯୋଜନା, ଚତୁର୍ଭୁଜ ଭାବରେ ନବେ ଛଅ ହଜାର ଯୋଜନା । ଏହି ଦିବ୍ୟ ପର୍ବତ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଔଷଧିରେ ଭରିଯାଇଛି, ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ଲେଟୁରେ ଘେରାଯାଇଛି । ଏଠି ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମହାପର୍ବତରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ।