ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଚୀନତମ, ବେଦ ଓ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗସମୂହର ଅଧିପତି, ଗଭୀର ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁ ଭାବେ ମୁଁ ଶିର ନମାଏ। ସେହି କମଳନୟନ, ବିଶ୍ୱର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ, ତିନି ରୂପର ଧାରୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ମହାରୂପଙ୍କୁ ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ନମସ୍କାର କରେ। ସେଇ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରଭୁ, ସହସ୍ରମୁଣ୍ଡ, ସହସ୍ରନୟନ, ବଳଶାଳୀ ଭୁଜା ଧାରୀ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଥିବା ଭଗବାନ୍କୁ ମୁଁ ନମନ କରେ। ନିତ୍ୟ, ବିଜୟୀ, ଶରଣ୍ୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଘନମେଘ ସଦୃଶ ଦେହ ଧାରୀ ଏବଂ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ମୁଁ ଶିର ନମାଏ। ଶୁଧ୍ଧ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ନିତ୍ୟ, ଆକାଶର ରୂପରେ, ପୁରାତନ, ସଦ୍ଅସଦ୍ ରହିତ ହରିଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏହିପରି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ମୁଁ ଆଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ କହେଁ—"ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ବ୍ୟତୀତ କିଛି ଦେଖୁନାହିଁ। ଚଳାଚଳ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମେ ବ୍ୟାପ୍ତ କରି ଅଛ।" ଏପରି କଥା ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଏକ ଆକୃତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—ଘନମେଘ ସଦୃଶ କଳା, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୀଷଣ। ଲାଲ୍ ଚକ୍ଷୁ, ଛୋଟ ଦେହ, ଜଳିଥିବା ଖୁଟି ସଦୃଶ ତେଜ ଧାରଣ କରି, ସେ ଜୋଡ଼ା ହାତ ନେଇ ଦଣ୍ଡବତ କରି କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?" ତେବେ ରାଜା ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କିଏ? କ’ଣ କାରଣରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ଏହି ସବୁ କଥା ମୋତେ କୁହ, ହେ ବ୍ୟାଧ, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।" ବ୍ୟାଧ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ହେ ରାଜା, ପୂର୍ବ ଯୁଗରେ, କଳିଯୁଗରେ, ତୁମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ, ଜନସ୍ଥାନରେ ବସିଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ତୁମେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଇଚ୍ଛାରେ, ଦୂରରୁ ଏକ ମୃଗ ଭାବେ ବେଶଧାରୀ ଋଷିଙ୍କୁ ତୁମେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଘାତ କଲେ। ମୃଗ ଭାବେ ଦେଖି, ତୁମେ ଭାବିଲେ, ‘ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମୃଗ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା’, ଏବଂ ଖୁସି ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତୁମର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ଏବଂ ଘରକୁ ଫେରି ଏହି କଥା ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ କହିଲେ। କିଛି ଦିନ ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନର ପାପକୁ ଭୟ କରି, ରାତିରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—‘ମୁଁ କିପରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି, ଏହି ପାପରୁ କିପରି ମୁକ୍ତ ହେବି?’ ପରେ ଏକ ଦିନ ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଏବଂ ପବିତ୍ର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ ରହିଲେ। ଶୁଭ ଦିନେ, ‘ନାରାୟଣ ମୋପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ’ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରି, ଉପଚାର ଅନୁସାରେ ଗାଈ ଦାନ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ବେଳେ ବେଳେ ତାଙ୍କର ପେଟରେ ବେଦନା ଅନୁଭବ କଲେ। ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇନଥିବାର କାରଣ ମୁଁ କହିବି—ତୁମର ସତୀ ନାରାୟଣୀ, ତାଙ୍କର ଦମିତ ଶ୍ୱାସରେ ଉଚ୍ଚାରିଥିଲେ, ତାହାର ଫଳରେ ତୁମେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁର ପୁରୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ମୁଁ ତୁମର ଦେହରେ ବସି ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିଲି; ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନର ଭୟାନକ ପୀଡ଼ା ମୋତେ ତାପିଥିଲା। ପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭୂତଗଣ ମୋତେ ଗଦା ଦେଇ ଘାତ କରି ଧ୍ୱଂସ କଲେ; ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିଥିବାବେଳେ ମୁଁ ତୁମର ରୋମକୁପରୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ଶେଷ ହେଲା, ରାତି ଆସିଲା, ଏବେ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ତୁମେ ରାଜା ସୁମନସଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମର ରୋମରୁ କାଶ୍ମୀରର ଶାସକ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲି। ତୁମେ ବହୁ ବଳିଦାନ ଓ ଯଜ୍ଞ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହାରେ ବିଷ୍ଣୁସ୍ମୃତି ନ ଥିବାରୁ ମୁଁ ନିବାରିତ ହେଲିନାହିଁ। ଏବେ ତୁମେ କମଳନୟନଙ୍କ ଷ୍ଟୋତ୍ର ପାଠ କରିବା ଶକ୍ତିରେ, ମୁଁ ମୋ ରୋମ ଛାଡ଼ି, ପୁନଃ ଏକତ୍ୱ ହେଇ, ବ୍ୟାଧ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲି। ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଶୁଣି, ପୂର୍ବରୁ ପାପ ରୂପେ ଥିବା ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଚିତ୍ତ ଏବେ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ସେହି ବ୍ୟାଧକୁ ଏକ ବର ଦେଲେ। ରାଜା କହିଲେ, "ବ୍ୟାଧ, ଯେପରି ତୁମେ ମୋତେ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ଦେଲ, ତେଉଁପରି ମୋ ଦୟାରେ ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟାଧ ହେବ।" ଏହି କଥା ଯିଏ ଶୁଣିବେ, ସେ ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଫଳ ପାଇବେ। ଏପରି କଥା କହି, ରାଜା ଉତ୍ତମ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଧାରକଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ। ଏହାପରେ ପୃଥିବୀ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, "ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରୈଭ୍ୟ ଏହି ଧନ ଲାଭ କରିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ସେ କ’ଣ କଲେ? ଏହା ମୋର ମହାସନ୍ଦେହ।" ତେବେ ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ, "ସେ ତପୋଧନ ରୈଭ୍ୟ, ଧନ ଲାଭ ହେବା କଥା ଶୁଣି, ପବିତ୍ର ପିତୃତୀର୍ଥ ଗୟାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ପହଁଚି, ଭକ୍ତିସହିତ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ।" ଏହିପରି ଉତ୍କଟ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଏକ ତେଜସ୍ୱୀ, ଅଣୁମାତ୍ର ଦେହର ମହାଯୋଗୀ ଆସିପହଁଚିଲେ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧୂଳି ସଦୃଶ ପବିତ୍ର ରଥରେ, ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ସମାନ ଚମକୁଥିବା, ସେ ମହାପୁରୁଷ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ରୈଭ୍ୟ, ଏତେ ଉତ୍କଟ ତପସ୍ୟା କରି, କ’ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?" ଏହା କହି, ସେ ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀକୁ ମାପିଲେ। ତାହାଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ପାଞ୍ଚଟି ରଥ ସଦୃଶ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥ, ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ସମାନ ଚମକୁଥିବା, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଛି। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରୈଭ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ନମସ୍କାର କରି, ସେ ମହାଯୋଗୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ଆପଣ କିଏ? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।" ସେ ମହାପୁରୁଷ କହିଲେ, "ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନସ ପୁତ୍ର, ନାମ ସନତ୍କୁମାର, ଜନସ୍ତାନରେ ବସିଥାଏ। ତୁମ ଉପରେ ସ୍ନେହବଶତଃ ଆସିଛି। ହେ ତପସ୍ବୀ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇବା ଲୋକ।" ତେବେ ରୈଭ୍ୟ କହିଲେ, "ଓ ଯୋଗୀଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଦୟାକରି ମୋପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ, ହେ ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି। ଏଠାରେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? କିପରି ମୁଁ ଧନ୍ୟ ହେଲି, ଯେପରି ଆପଣ କହିଛନ୍ତି?" ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଘଟିଗଲା।