ଏହିପରି ଏକ ଦିନ, ଅପାର ଶକ୍ତିର ଧାରକ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତିତ ହେବା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗମ୍ଭୀର ମେଘମାଳା ନିର୍ମାଳ୍ୟ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ଓ ଦେବଦେବ, ଓ ଉମାଙ୍କ ପତି, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହ, ତାହା ମାଗ; ଆମ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଆମେ ଦୁହେଁ ଏକାତ୍ମ, ଏକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ।” ତେବେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ, “ଓ ପ୍ରଭୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ; ଏହିପରି ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ତିନି ପ୍ରକାରର ଜ୍ଞାନ ଦିଅ।” ତାହା ପରେ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ଅବିନାଶୀ, ନିତ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଭଣ୍ଡାର; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁବେଳେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଦର ତୁମକୁ ମିଳିବ।” ଏପରି ଉତ୍ତର ପାଇ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଉମାପତି ଆଉ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗିଲେ: “ଓ କେଶବ, ତୁମେ ମୋର ଉପାସନା କର, ମୋତେ ବୋଝ, ଏବଂ ମୋଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ପୂଜିତ ହେବି।” ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ଦେବମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ମାନବ ଅବତାର ନେବି, ସେତେବେଳେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର ଉପାସନା କରିବି, ଏବଂ ତୁମେ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା।” ଏହିପରି ଉମାଙ୍କ ପତି କହିଥିବା ଅନୁଯାୟୀ, ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ଓ ଦେବଦେବ, ମୁଁ ଏକ ମେଘ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତୁମକୁ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୋଝିବି।” ଏହିପରି କହି, ହରି ନିଜେ ମେଘ ରୂପ ନେଲେ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜଳରୁ ଉଠାଇଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଓ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଏକଦଶ ପ୍ରାଚୀନ ସୃଷ୍ଟିଜନ, ଯାହାକୁ ବୈରାଜ କୁହାଯାଏ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ। ମୋର ଦ୍ୱାଦଶମ ଅଂଶ, ବିଷ୍ଣୁ ନାମକ, ପୃଥିବୀରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ତୁମର ଉପାସନା କରୁଛି, ଓ ଶଙ୍କର।” ଏହିପରି କହି, ନାରାୟଣ ନିଜ ଅଂଶରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଏବଂ ଶବ୍ଦ ଭଳି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଯାଇଲେ। ତେବେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ, “ଏହି ହରି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଏବଂ ସର୍ବ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏକଦିନ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ନାରାୟଣଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଦେବ ନାହିଁ, ନା ପୂର୍ବେ ଥିଲେ, ନା ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବେ। ଏହା ବେଦ ଏବଂ ପୁରାଣର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି, ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।” ଏପରି ଘଟଣା ପରେ, ଏକ ଅବସରରେ, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସେଇ ଚିରଂଜୀବୀ, ସନାତନ, ଅବିନାଶୀ, ତ୍ରିନୟନ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଓ ଦେବଦେବ, ଆପଣ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଆମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ତେଣୁ ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ; ଆପଣ ତାହାକୁ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଦୟାକରି ଆମକୁ କହ, ଏହି ଭୂମିର ମାପ, ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ପ୍ରସ୍ଥ, ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ନଦୀମାନଙ୍କର ବିସ୍ତୃତି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆକାର କେତେ?” ତେବେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ, “ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ ଏହି ଭୂମିର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି, ବିଶେଷ କରି ଉତ୍ତରପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ, ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଭବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବସୁଛନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଆମର ଭୂମିର ବିସ୍ତୃତି କହିବି; ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ, ଶୁଣ। ସେଇ ପରମାତ୍ମା, ଯିଏ ଜ୍ଞାନରେ ଉପଲବ୍ଧ, ନିର୍ମଳ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ତାହାର ଆଲୋକରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଯେଉଁଠି ପୀତବସ୍ତ୍ର ଶୋଭା ପାଉଛି, ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଛୋଟ, ବଡ଼, ଲମ୍ବା, ଛୋଟ, କ୍ଷୀଣ, ଲାଲ, ଇତ୍ୟାଦି ଗୁଣରେ ଚିହ୍ନଟ; ସେଇ ପରମ ପବିତ୍ର ଚେତନ ମୂର୍ତ୍ତି, ଏହି ପ୍ରଭୁ ତିନି ଗୁଣ—ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍—ରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇ, ପ୍ରଥମେ ଜଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେଠି ଶୟନାସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପଦ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେଇ ପଦ୍ମରେ, ସମସ୍ତ ବେଦର ଭଣ୍ଡାର, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ପରମ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିର ଅଧିପତି, ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଥମେ ସନକ, ସନନ୍ଦନ, ସନତ୍କୁମାର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ମୁନିମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ପରେ ମନୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ, ମରୀଚି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଡକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ତିଆରି କଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଏହି ବିଶ୍ୱର ବିସ୍ତୃତି ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସେଇ ମନୁଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ—ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ। ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କର ଦଶ ପୁଅ ଥିଲେ: ଆଗ୍ନୀଧ୍ର, ଅଗ୍ନିବାହୁ, ମେଧ, ମେଧାତିଥି, ଧ୍ରୁବ, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ, ଦ୍ୟୁତିମାନ, ହବ୍ୟବପୁ, ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ସବନାନ୍ତ। ପ୍ରିୟବ୍ରତ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସାତଜଣଙ୍କୁ ସାତ ଦ୍ୱୀପର ରାଜା କଲେ। ତାଙ୍କମଧ୍ୟରୁ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କୁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ, ମେଧାତିଥିଙ୍କୁ ଶାକଦ୍ୱୀପ, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନଙ୍କୁ କୁଶଦ୍ୱୀପ, ଦ୍ୟୁତିମାନଙ୍କୁ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ, ଵପୁଷ୍ମାନଙ୍କୁ ଶାଲ୍ମଳଦ୍ୱୀପ, ହବ୍ୟଙ୍କୁ ଗୋମେଦ, ଏବଂ ସବନାନ୍ତଙ୍କୁ ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି କଲେ। ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପର ରାଜା ସବନାନ୍ତଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ—ମହାବୀତ ଓ ଧାତକୀ, ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଗୋମେଦ ଓ ଧାତକୀ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ। ଧାତକୀଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଧାତକୀଖଣ୍ଡ, କୁମୁଦଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ କୌମୁଦ। ଶାଲ୍ମଳଦ୍ୱୀପର ରାଜା ଵପୁଷ୍ମାନଙ୍କୁ ତିନି ପୁଅ ଥିଲେ—ସକୁଶ, ବୈଦ୍ୟୁତ ଓ ଜିମୂତ; ସେମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଅନୁଯାୟୀ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ। ଏଭଳି, ଦ୍ୟୁତିମାନଙ୍କୁ ସାତ ପୁଅ ଥିଲେ—କୁଶଳ, ମନୁଗୁ, ଗୋଷ୍ଠ, ଉଷ୍ଣ, ପୀବର, ଉଦ୍ୟାନ୍ଦ, ମୁନିଦୁନ୍ଦୁଭି—ସେମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ସାତ ମହାଅଞ୍ଚଳ। କୁଶଦ୍ୱୀପର ରାଜା ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସାତ ପୁଅ ଥିଲେ—ଉଦ୍ଭିଦ, ବେଣୁମାନ, ରଥୋପଳ, ଅମ୍ବନ, ଧୃତି, ପ୍ରଭାକର, କପିଳ—ସେମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ଶାକଦ୍ୱୀପର ରାଜା ମେଧାତିଥିଙ୍କୁ ସାତ ପୁଅ ଥିଲେ—ଶାନ୍ତ, ଭୟ, ଶିଶିର, ସୁଖ, ଉଦୟ, ଆନନ୍ଦ, ଶିବକ୍ଷେମ—ଏହି ଅଞ୍ଚଳମାନେ। ଏବେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ରାଜା ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କୁ ନଅ ପୁଅ ଥିଲେ—ନାଭି, କିମ୍ପୁରୁଷ, ହରିବର୍ଷ, ଇଲାବୃତ, ରମ୍ୟକ, ହିରଣ୍ମୟ, କୁରୁ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, କେତୁମାଳ; ଏହି ଅଞ୍ଚଳମାନେ।