ହେ ମହାନ, ତୁମ ଅସୀମ ରୂପକୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପଦ୍ମଜାତ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇ, ତୁମକୁ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷି ଏବଂ ପ୍ରଥମ ପ୍ରାଣୀ ଭାବେ ଜାଣିଛି। ପଦ୍ମାସନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମୋ ବାପା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ ଏବଂ ସେ ନିତ୍ୟ ଆଦି ଋଷିମାନଙ୍କର ମୂଳ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି; ତଥାପି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋପରି ଅନେକ ତପସ୍ୟାର ଅଭାବରେ କେହି ତୁମକୁ ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି। ହେ ଦେବ, ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ପ୍ରବୀଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଗୁହ୍ୟତମ ରୂପକୁ ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ତୁମଠାରେ ଭକ୍ତି ନଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନୁଭୂତି ଚାହିଁଲେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ ସେମାନେ ବେଦ ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଅର୍ଥ ପାଇନାହାନ୍ତି। ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅନେକ ଜନ୍ମ ପରେ ତୁମ କୃପାରେ ବିବେକ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମାନବ ଦେହ, ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ମାର୍ଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ କିଛି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁମେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କର୍ମର ଫଳ; ତୁମେ ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉଭୟ, ସହଜରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଛ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ବିପରୀତ ଚର୍ଯ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକକୁ ପଡନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ତୁମେ ଆକାଶ, ଆତ୍ମା, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ ଓ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱରେ ବିଆପ୍ତ ଅଛ; ତୁମର ସ୍ୱଭାବ ସମସ୍ତକୁ ଆବୃତ କରିଛି। ଏହିପରି, ମୋର ଏହି ସ୍ତୁତିକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ପ୍ରଭୁ; ତୁମ ଭକ୍ତ ଭାବେ ମୁଁ ଏହି ନିବେଦନ କରୁଛି। ଯେପରି ତୁମେ ଆଦେଶ ଦେଇଛ, ସୃଷ୍ଟି କର ଏବଂ ମୋତେ ସର୍ବଜ୍ଞତା ଦିଅ। ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଯଦିଓ କାହାରି ଚାରିଟି ମୁହଁ କିମ୍ବା କୋଟି କୋଟି ମୁଁହ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଅନେକ ଗୁଣକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଦୟା କର। ଯେଉଁମାନେ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ, ପବିତ୍ର ବୁଦ୍ଧି ଓ ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତି ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ତୁମେ ନିତ୍ୟ ବିରାଜ କର; ତୁମଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମ ସମସ୍ତ ବ୍ୟାପିତ୍ୱ ଜାଣି, ଏହି ସ୍ତୁତି ରଚନା କରିଛି; ସଂସାର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପବିତ୍ର କର, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ମୋତେ ନିର୍ମଳ ମୋକ୍ଷ ଦିଅ। ଏପରି ରୂପେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି ହେବା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ଖୁସି ହୋଇ, ଗମ୍ଭୀର ମେଘ ଧ୍ୱନି ସଦୃଶ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—"ବର ଚାହ, ହେ ଦେବାଦିଦେବ, ହେ ଉମାପତି। ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଅଲଗା ନୁହେଁ, ଆମେ ଏକ।" ତାପରେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ, "ମୋତେ ବ୍ରହ୍ମା ଜନସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ତିନିପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜନସୃଷ୍ଟି ହେବ।" ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ସଂଶୟ ଛଡା ଏବଂ ସର୍ବଜ୍ଞ; ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ପୂଜ୍ୟ ହେବ।" ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଉମାପତି ଆନନ୍ଦରେ ଆଉ ଏକ ବର ଚାହିଲେ—"ଏହି ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯେଉଁ ବର, ତାହା ଦିଅ। ହେ କେଶବ, ତୁମେ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋତେ ପୂଜା କର; ମୋତେ ବହନ କର, ଏବଂ ମୋତେ ବର ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ ହେବି।" ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, "ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଅବତାର ନେବି, ସେତେବେଳେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ପୂଜିବି, ଏବଂ ତୁମେ ମୋତେ ବର ଦିଅ।" "ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, 'ମୋତେ ବହନ କର', ମୁଁ ମେଘ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତୁମକୁ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବହିବି।" ଏହା କହି, ହରି ନିଜେ ମେଘ ହୋଇ, ମହେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ଜଳରୁ ଉଠାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ—"ଏହି ଦଶ ଏବଂ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରାଣୀ, ବୈରାଜ, ପୃଥିବୀକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ। ମୋ ଦ୍ଵାଦଶାଂଶ ବିଷ୍ଣୁ ନାମେ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରଣ କରି, ଶଙ୍କର, ତୁମକୁ ପୂଜିଛି।" ଏହିପରି କହି, ନାରାୟଣ ନିଜ ଅଂଶରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏବଂ ଧ୍ୱନି ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ତେବେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ, "ଏପରି ହରି, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମୋତେ ବର ଦେଇଥିଲେ; ତେଣୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ପ୍ରଧାନ। ନାରାୟଣ ଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଦେବ ନାହିଁ, ନ ଥିଲେ, ନ ହେବେ; ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବେଦ ଓ ପୁରାଣର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।" ଏହା ପରେ, ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏହି ଅନନ୍ତ, ଅବିନାଶୀ, ଅଜର, ଅମର, ତ୍ରିନେତ୍ର, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଓ ଜଗତ୍ ସ୍ୱରୂପ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ହେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ତେଣୁ ଆମେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ, ତୁମେ ଉତ୍ତର ଦେବାଯୋଗ୍ୟ। ଦୟାକରି ଆମକୁ କହ, ଏହି ପୃଥିବୀର ପରିମାଣ କେତେ, ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ପ୍ରସ୍ଥଳ କେତେ, ସାଗର ଓ ନଦୀମାନଙ୍କର ବିସ୍ତାର କେତେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆକାର କେତେ?" ତେବେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ, "ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ ପୃଥିବୀ ରାଜ୍ୟର ବିବରଣୀ ଅଛି, ବିଶେଷକରି ଉତ୍ତରପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ, ଏହି ଭୂମି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଭବାଦିଙ୍କ ଅଧୀନ। ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ପୃଥିବୀର ପରିମାଣ କହିବି; ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ, ଶୁଣ, ମୁଁ କହୁଛି। ସେ ଶୁଦ୍ଧ, ଅଦୃଶ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବିଆପ୍ତ ନାରାୟଣ, ଯେଉଁ ଦେବ ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଚଉଡ଼ା ଛାତିରେ ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତିନି ଗୁଣ—ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମସ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ, ସେ ପ୍ରଥମେ ଜଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ଜଳରୁ, ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ଏକ ପଦ୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ବେଦ ଧାରକ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ପ୍ରଥମେ ସନକ, ସନନ୍ଦନ, ସନତ୍କୁମାର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଓ, ପରେ ମନୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ, ମରୀଚି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଡକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କର ଦୁଇପୁଅ ଥିଲେ—ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ। ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କର ଦଶପୁଅ ଥିଲେ—ଆଗ୍ନୀଧ୍ର, ଅଗ୍ନିବାହୁ, ମେଧ, ମେଧାତିଥି, ଧ୍ରୁବ, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ, ଦ୍ୟୁତିମାନ, ହବ୍ୟବପୁ, ମାତ୍ସ୍ୟ, ସବନାନ୍ତ।