ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ଯେଉଁମାନେ ଉଚ୍ଛୁଷ୍ମ ଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, କ୍ରୂର, ମଦ୍ୟ ଓ ମାଂସରେ ଆସକ୍ତ, ନାରୀଗତ ଆସକ୍ତି ଓ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେବେ। ଗୌତମଙ୍କ ଶାପରେ, ସେହି ବଂଶରେ ଦ୍ୱିଜ ଜନ୍ମ ନେବେ; ଯେଉଁମାନେ ଭଲ ଆଚରଣ କରିବେ ଓ ମୋ ଉପଦେଶରେ ଭକ୍ତି ରଖିବେ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ କରି, ମୋ ବଂଶକୁ ଦୂଷିତ କରିବେ, ସେମାନେ ବିଲାଇର ଯୋନିକୁ ଅବତରିବେ। ପୂର୍ବରୁ ଗୌତମଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ସେମାନେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ଏବେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସେଇ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନରକକୁ ଯିବେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ବିଚାରର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବେ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ କହିଲି, ଏବଂ ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ଶତ୍ରୁନାଶକ ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ତ୍ୱରିତ ଫେରିଗଲେ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି; ଏହାକୁ ବିପରୀତ କରି, ଯେଉଁମାନେ ଚଲିବେ, ସେମାନେ କୁସଂସ୍କାରରେ ଲିନ ହେବେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାର୍ଷି, ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବକାର୍ୟକ୍ଷମ, ପୁରାତନ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଆପଣ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ—ଏହି ତିନିଜଣେ ଏକାଠି ତ୍ରୟୀ ବେଦ ଭାବରେ ସ୍ମୃତି ହୁଅନ୍ତି; ଜ୍ୱାଳାରେ ଦୀପ ଯେପରି, ସେପରି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଆପଣମାନେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ତିନି ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ସମୟରେ କିଏ ସ୍ରେଷ୍ଠ? କେଉଁ ସମୟରେ କିଏ ପରମ? କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମା? ଦୟାକରି ଏହି ଗୁପ୍ତତା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ। ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁ ଏକମାତ୍ର ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଯଦ୍ୟପି ଏଠାରେ ତିନି ରୂପରେ କଥିତ; ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ତତ୍ତ୍ୱରେ ମୁହଁ ଦେଇ ଭ୍ରମିତ, ସେମାନେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। 'ବିଶ୍' ଧାତୁ ଓ 'ଷ୍ଣୁ' ପ୍ରତୟରୁ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ ପରମାତ୍ମା। ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ଦଶ ପ୍ରକାରରେ ବି ଏକ ପ୍ରକାରରେ ବି ପ୍ରଶଂସିତ; ସେ ଯୋଗମାୟା, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ସ୍ୱାମୀ। ସେହି ପରମେଶ୍ୱର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସଂସାରର ମାର୍ଗ ଏବଂ ଦୈବ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ସେ ସଦା ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପରରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଉଛି; କୃତ ଯୁଗରେ ମୁଁ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ। ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ମୁଁ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ ଓ କାଳ ଭାବେ ଅବତରେ। କୃତ ଯୁଗରେ ଦେବ, ଦାନବ, ବ୍ରହ୍ମା ସବୁଏ ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଦେବମାନେ ଭୋଗ ଆଶାକୁ ଲିଙ୍ଗ ରୂପରେ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହଜାରମୁଣ୍ଡି ଭଗବାନଙ୍କୁ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ସେ ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା। ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି; ବେଦ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା। ନାରାୟଣ, ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ, ଶଙ୍କର, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ—ଏହି ସବୁ ନାମରେ ପରମ, ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ କୁହାଯାଏ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଚିନ୍ତନ ଯୋଗ ଭାବେ କହନ୍ତି। ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞରେ ପଶୁଦମନ ଓ ହୋମ କ୍ରିୟା ହୁଏ, ସେଠି 'ଓଁ' ରୂପରେ ମୁଁ ବିଦ୍ୟମାନ; ସେଠି ମୁଁ ବ୍ୟସ୍ଥିତ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱର କର୍ମବେଦ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ; ଆମେ ତିନିଜଣେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଆଦି ଆଦି ଓ, ଏଠାରେ ଆଲୋଚନାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ, ବେଦ, ବ୍ରହ୍ମା, କର୍ମ—ଏହି ସବୁ ଏକ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ, ପ୍ରାୟସ୍ଚିତ୍ତ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଓ ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମବେଦ; ଏହି ସବୁରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ, ହେ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଘଟଣା କହିବି, ଯେଉଁଥିରେ ମୁଁ ଜଳରେ ଲୀନ ଥିଲି। ପୂର୍ବକାଳରେ, ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି କରି, 'ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର' ବୋଲି କହିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଯଥାଯଥ ଜ୍ଞାନ ନଥିବାରୁ, ମୁଁ ଜଳରେ ଲୀନ ହୋଇଗଲି। ସେଠି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମୁଁ ଏକାଗ୍ର ମନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ଦେହ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କଲି। ତା'ପରେ, ଜଳରୁ ଦଶଜଣ ଏବଂ ଏକଜଣ ପୁରୁଷ ଉଦ୍ଭବିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାଙ୍କର କିରଣରେ ଜଳ ଉତ୍ତାପିତ ହେଉଥିଲା। ମୁଁ ପଚାରିଲି: 'ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଜଳରୁ ଦୀପ୍ତି ସହିତ କାହିଁକି ଉଦ୍ଭବିଲେ? କେଉଁଠି ଯିବେ?' ମୋ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ସେମାନେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ନିରବରେ ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପରେ, ଏକ ମହାପୁରୁଷ ବିଶେଷ ଦୀପ୍ତିମାନ, ମେଘପରି ଦେହ, ପଦ୍ମନୟନ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲି: 'ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଯାଇଥିବା ପୁରୁଷମାନେ କିଏ? ଏଠି ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ କଣ?' ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଏହି ଯାଇଥିବା ପ୍ରଭାମୟ ପୁରୁଷମାନେ ଆଦିତ୍ୟ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଧ୍ୟାନରୁ ସେମାନେ ଉଦ୍ଭବିଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଏହି ପୁରୁଷମାନେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।' ତେବେ ଶମ୍ଭୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କିପରି ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣ? କେଉଁ ନାମରେ ଏହି ସବୁ ପରିଚିତ?' ସେହି ପୁରୁଷ କହିଲେ: 'ମୁଁ ନାରାୟଣ, ନିତ୍ୟ ଦେବ, ଜଳ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛି।' 'ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ପାଉ; ମୋତେ ଭଲଭାବେ ଦେଖ।' ଏଉଁ କଥା କହିବା ପରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ଦେହରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖିଲି; ତାଙ୍କର ନାଭିରେ ପଦ୍ମ ଥିଲା। ସେଠି ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମୋତେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଖିଲି; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମୋର ମନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା, ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସ୍ମୃତି ସହିତ ଷ୍ଟୁତି କଲି। ତେଣୁ ରୁଦ୍ର କହିଲେ: 'ଅନନ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ, ନାନା ରୂପ, ହଜାର ହାତ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ହଜାର କିରଣର ଦୀପ୍ତିମାନ, ବିଶାଳ ଦେହ, ଶୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା—ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।