ସେହିପରି ଘଟଣାରେ, ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଏପରି କହିଲେ, ଗୌତମ ମୁନି ଚକିତ ହେଲେ—"ଏହା କ'ଣ ଘଟିଲା?" ବୁଝିଲେ ଯେ, ଗାଈର ମୃତ୍ୟୁର ପଛରେ ଋଷିମାନଙ୍କର ମାୟା ଅଛି। ସେ ଏହି କାରଣ ଦେଖି, ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଏମିତି ଶାପ ଦେଲେ: "ତୁମେ ମିଥ୍ୟା ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ଚୁଲି ଓ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରିଛ; ଏହିପରି ଅଚରଣ କରି, ତୁମେ ଏବେ ତିନି ବେଦର ବାହାରେ ପଡିବ, ବେଦୀୟ କ୍ରିୟାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବ।" ଗୌତମଙ୍କର ଏହି କଠୋର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ କହିଲେ: "ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଶାପ ସଦା ସର୍ବଦା ପ୍ରବଳ ନ ହେଉ। କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କର ବାଣୀ ଅବଶ୍ୟ ଫଳିବା—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ: "ଯଦି କଳିଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହିପରି ହେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ଭଲ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିପାରନ୍ତି। ତଥାପି, କଳିଯୁଗରେ ଏପରି ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତୁ।" "ହେ ଦ୍ୱିଜ, କଳିଯୁଗରେ ତୁମର ଶାପର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ସଦା ବିଧିପୂର୍ବକ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବେଦୀୟ କ୍ରିୟାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବେ।" ଏଠାରେ ଏହି ନଦୀର ଦ୍ୱିତୀୟ ନାମ ହେଉଛି 'ଗୋଦାବରୀ', କାରଣ ଏଠାରେ ଗାଈ ଦାନ ହୋଇଥିଲା ଓ ଏଠାରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିଥିଲା, ତେଣୁ ଏହାକୁ 'ଗୋଦାବରୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ନଦୀ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ବୃହସ୍ପତି ସିଂହରାଶିରେ ଥାଏ, ସେଠାକୁ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଯାଇ, ନିୟମିତ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ପିତୃମାନେ, ଯଦି ସେମାନେ ନରକରେ ଥାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ତୁମେ ମହାଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବେ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ।" ଏହିପରି କହି, ସେମାନେ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଉମାଙ୍କ ସହ ସଦା ବସିଥାଏ। ସେହି ଋଷିମାନେ ମୋତେ କହିଲେ: "କଳିଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୁମ ଆକୃତିରେ, ଜଟା ଓ ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରି, ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ଭେଷ ଧାରଣ କରି, ମିଥ୍ୟା ତପସ୍ୟା ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି ପ୍ରକଟ ହେବେ।" "ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ କିଛି ଶାସ୍ତ୍ର ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କଳିର ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଆମ ପରମ୍ପରା ଧର୍ମର ପଥ ଅନୁସରଣ କରିପାରିବେ।" ସେମାନଙ୍କର ଅନୁରୋଧ ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ବେଦୀୟ କ୍ରିୟା ସହିତ ଏକ ସଂହିତା ରଚନା କଲି, ଯାହା 'ନିଶ୍ୱାସ' ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହି ସଂହିତାରେ ବଭ୍ରବ ଓ ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ ଗୋତ୍ର ଏକତ୍ରିକୃତ ହେଲେ; ବୈଦଳ ଗୋତ୍ର କେବଳ ଶ୍ରବଣ କରି ଅଳ୍ପ ଅପରାଧରେ ବିଦାୟ ନେଲେ। "ମୁଁ ଜାଣିଥିଲି ଯେ କଳିଯୁଗରେ ଲୋକେ ଲାଭ ପାଇବାକୁ ନିଜ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରିବେ, ଏହିପରି ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଥିଲି। ଏହି 'ନିଶ୍ୱାସ ସଂହିତା'ର ମାପ ଏକ ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକ; ଏହି ନିଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ପାଶୁପତ ଦୀକ୍ଷା ଓ ଏଠାରେ ପାଶୁପତ ଯୋଗ ରହିଛି। ବେଦୀୟ ପଥ ଛାଡ଼ି ଯାହା କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଅପବିତ୍ର, ଭୟଙ୍କର ଓ ତୁଚ୍ଛ କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣ।" "କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ର, ବୈଦଳ ଓ ଲାଭକାମୀ ଲୋକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବେ, ସେମାନେ ନିଜ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରିବେ; ସେମାନେ 'ଉଚ୍ଛୁଷ୍ମ ରୁଦ୍ର' ବୋଲି ଖ୍ୟାତ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିନାହିଁ।" "ପୂର୍ବେ, ଭୈରବ ରୂପେ ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୃତ୍ୟ କରିଥିଲି—ଏହା ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କାରୀମାନଙ୍କ ସହ ମୋର ସମ୍ପର୍କ। ଦାନବ ନାଶ ପାଇଁ ମୁଁ ଏକଥର ଭୟଙ୍କର ହାସ୍ୟ କରିଥିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ଅନେକ ତୀବ୍ର ଅଶ୍ରୁ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ି, ତାହାଠାରୁ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଜନ୍ମ ନେବେ।" "ଏମାନେ ଉଚ୍ଛୁଷ୍ମ ରୁଦ୍ରରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଭୟଙ୍କର, ସଦା ମଦ୍ୟ ଓ ମାଂସ ପ୍ରିୟ, ନାରୀ ସଙ୍ଗ ଓ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ହେବେ। ଗୌତମଙ୍କର ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେବେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ଶିଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଓ ମୋ ଉପଦେଶରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ।" "ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ ଥିବା ଏମାନେ ମୋର ପରମ୍ପରାକୁ ଦୂଷିତ କରି, ବିଲାଇର ଯୋନିକୁ ପତିତ ହେବେ। ପୂର୍ବେ ଗୌତମଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ସେମାନେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ; ଏବେ ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ନରକକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବେ—ଏହି ନେଇ କିଛି ଚିନ୍ତାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।" ତାପରେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ: "ଏହିପରି ଭାବେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ କହିଥିଲି, ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ; ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ।" "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି; ଏହା ସହିତ ବିରୋଧ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକ ଅସ୍ତିକ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବେ।" ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାର୍ଷି ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବକାର୍ୟକ୍ଷମ, ପ୍ରାଚୀନ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: "ଆପଣ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଏଇ ତିନିଜଣ ତ୍ରୟୀ ବେଦ ଭାବେ ସ୍ମୃତ; ଦୀପ ଓ ଅଗ୍ନି ଭଳି, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।" "ହେ ତ୍ରିନେତ୍ର, କେଉଁ ସମୟରେ କିଏ ସ୍ରେଷ୍ଠ? କେଉଁ ସମୟରେ କିଏ ପରମ? କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ରେଷ୍ଠ? ଦୟାକରି ଏହା କହନ୍ତୁ।" ତାହାପରେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ: "ବିଷ୍ଣୁ ଏକମାତ୍ର ପରମ ବ୍ରହ୍ମ; ଏଠାରେ ତିନିଭାଗ ଭାବେ କଥା ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ମୋହିତ ଲୋକେ ବେଦାନ୍ତର ପଥରେ ଏହାକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।" "‘ବିଶ୍’ ଧାତୁରେ ‘ଷ୍ଣୁ’ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୋଗ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ ପରମ ସ୍ୱରୂପ।" "ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ଦଶ ଭାବରେ ଓ ଏକ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ; ସେ ଯୋଗଶକ୍ତି ଓ ଆଇଶ୍ୱର୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ଆଦିତ୍ୟ।" "ସେ ପରମେଶ୍ୱର ସଦା ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ସେ ଲୋକପଥ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।" "ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପରରେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଉଛି; କୃତଯୁଗରେ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ମୁଁ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ।