ଶ୍ରୀ ବରାହ ଦେବ କହିଲେ: ଜଣେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବସୁ। ସେ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ବହୁତ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଦାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେ ରାଜା, ହରି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଭାବି, ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ରାଜ୍ୟର ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି ରାଜାଙ୍କ ମନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ତା’ପରେ, ତାଙ୍କ ଶତମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ବିବସ୍ୱତ୍ଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା କରି ନିଜେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ପୁଷ୍କର ନାମକ ପୂନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଠି କେଶବ, ଯିଁହାଙ୍କୁ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଭକ୍ତମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଏହି ପୂନ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ, କାଶ୍ମୀରର ରାଜା ବସୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟା କରି ନିଜ ଦେହକୁ କ୍ଷୀଣ କରିଦେଲେ। ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା, ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପାଠ କରି, ନିର୍ମଳ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସ୍ତୋତ୍ରର ଶେଷରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତା’ପରେ ପୃଥିବୀ ଜଣାଇଲା: “ହେ ପ୍ରଭୁ, ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଙ୍କ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୋତ୍ର କିପରି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ? ଏହା କଣ ପ୍ରକାର? ଦୟାକରି ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତୁ।” ଶ୍ରୀ ବରାହ କହିଲେ: “ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ରୂପର ଅଧିଶ୍ଵର, ପ୍ରବଳ ବାହୁଶାଳୀ, ଵରଦାତା, ସମସ୍ତ ଆଲୋକର ମୂର୍ତ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ଅଧିଶ୍ଵର ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ମଧୁସୂଦନ, ଆଦିଦେବ, ମହାନ୍ଥ, ବେଦ ଓ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗର ନାଥ, ଗଭୀର ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ଅଧିପତିକୁ ମୁଁ ବନ୍ଦନା କରେ। କମଳନୟନ, ବିଶ୍ୱରୂପ, ମହାରୂପ, ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ, ତ୍ରିରୂପ, ଦେବମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ, ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଓ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ବଳଶାଳୀ ବାହୁ, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ବନ୍ଦନା କରେ। ଚିରଅବିନାଶୀ, ବିଜୟୀ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ମେଘ ମାନା ଅନ୍ଧକାର ଦେହଧାରୀ, ଚକ୍ରଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଶୁଦ୍ଧ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଶାଶ୍ୱତ, ଆକାଶସ୍ୱରୂପ, ପ୍ରାଚୀନ, ଭାବାଭାବ ଶୂନ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଅଚ୍ୟୁତ, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ଦେଖୁନାହିଁ; ଏହି ଚରାଚର ସମସ୍ତ ତୁମେ ଭାବି ଦେଖୁଛି।” ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ରାଜାଙ୍କ ଦେହରୁ ଏକ ଦେହୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ମେଘ ଭଳି କଳା, ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟଜନକ। ତାଙ୍କ ଲାଲ ଆଖି, ଛୋଟ ଦେହ, ଜଳିଥିବା ଖମ୍ଭ ଭଳି ଦୀପ୍ତି ଥିଲା। ସେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: “ହେ ରାଜା, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ରାଜା ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ: “ତୁମେ କିଏ? କ’ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ଏଠାରେ କାହିଁକି ଆସିଛ? ମୋତେ ସଠିକ୍ କହ।” ସେ ଶିକାରୀ କହିଲେ: “ହେ ରାଜନ୍, ଏକ ପୂର୍ବ ଯୁଗରେ, କଳିଯୁଗରେ, ତୁମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଥିଲ। ତୁମେ ଜନସ୍ଥାନରେ ବସିଥିଲ। ଏକଥର, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଘିରି ଦାନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଶିକାର କରିବାକୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲ। ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଇଚ୍ଛାରେ ଏକ ମୁନିଁଠି, ଯିଏ ମୃଗ ରୂପେ ଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଦୂରରୁ ତୁମର ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କରି ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଦେଲ। ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଯେଉଁବେଳେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ତୁମେ ଭାବିଲେ—‘ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମୃଗ ହତ ହେଲା’—ଏମିତି ଭାବି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲ। ତା’ପରେ ତୁମର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ବିଚଳିତ ହେଲା, ଘରକୁ ଫେରି ଏହି କଥା ଅନ୍ୟଜଣକୁ କହିଲ। କିଛି ଦିନ ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ପାପରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ରାତିରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—‘ମୁଁ କିପରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ?’ ପରେ ଏକଥର ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲ, ଏବଂ ପବିତ୍ର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ କଲ। ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ, ‘ନାରାୟଣ ମୋପରି ପ୍ରସନ୍ନ’ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରି ଏକ ଗାଈ ଦାନ କଲ, କିନ୍ତୁ ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ବେଳେ ବେଳେ ତିବ୍ର ପେଟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲେ। ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇନଥିବାର କାରଣ ମୁଁ କହିବି: ତୁମର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ନାମ ଥିଲା ନାରାୟଣୀ, ସେ ହୃଦୟ ଭରି କଥା କହିଥିଲେ, ତାହାର ଫଳରେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନଗରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲ। ଏବଂ ମୁଁ, ତୁମ ଦେହରେ ବାସ କରି, ସମସ୍ତ ଜଣିଥିଲି; ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ମୋତେ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଲା। ପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ମୋତେ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କରି ନଷ୍ଟ କଲେ; ତୁମ ଚୁଲର ତନ୍ତୁରୁ ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲି, ମୁଁ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ଶେଷ ଓ ରାତି ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏବଂ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଏହି ଭାବରେ ଘଟିଲା। ତୁମେ, ମହାରାଜା, ସୁମନସଙ୍କ ଗୃହରେ ଜନ୍ମ ନେଲ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଚୁଲରୁ କାଶ୍ମୀରର ଶାସକ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲି। ତୁମେ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଅନେକ ଦାନ ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହାରେ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ମୃତି ନଥିଲାବେଳେ ମୋତେ ବିନାଶ କରିପାରିଲ ନାହିଁ। ଏବେ, ତୁମେ କମଳନୟନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କରି, ମୋ ଚୁଲ ଛାଡି ଏକ ହୋଇ ଏହି ଶିକାରୀ ଆକାରରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲି। ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଦେହରେ ପାପ ଭାବେ ଥିଲି, ଏହି ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ର ଶୁଣି ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ଏବେ ମୋ ମନ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠିତ ଅଛି। ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ଶିକାରୀକୁ ଏକ ବର ଦେଲେ। ରାଜା କହିଲେ: “ଶିକାରୀ, ଯେପରି ତୁମେ ମୋତେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରାଇଲ, ସେପରି ମୋ ଦୟାରେ ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶିକାରୀ ହେବ। ଏହି କମଳନୟନଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ଯିଏ ଶୁଣିବେ, ସେ ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥର ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।