ଏହିପରି କଥା ଘଟିଲା—ଯେତେବେଳେ ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଗୌତମ, ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଗାୟକୁ ମାରିଦେଇଛି, ଏହା ପାଇଁ ମୋତେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ତପୋଧନମାନେ।” ତେବେ ତପସ୍ୱୀମାନେ କହିଲେ, “ଏହି ଗାୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିନାହିଁ, ଶୁଦ୍ଧ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି। ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏଠାରୁ ଉଠିବ। ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୃତ ପାଇଁ ହୁଏ; ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇନାହିଁ, ସେଠାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦରକାର ନାହିଁ। ଏହା କଥାଇ ସେମାନେ କୌଣସି ନିଷ୍ଠା ବା କ୍ରୋଧ ଧରିଲେ ନାହିଁ, ବିଦାୟ ନେଲେ। ସେମାନେ ଚାଲିଗଲାପରେ, ଗୌତମ ଋଷି ବଡ଼ ଧୈର୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ହିମବତ୍ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ମୋତେ ଆରାଧନା କରିବା ଓ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମୋତେ ଉପାସନା କଲେ। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, କହିଲି, “ବର ଚାଉ, ହେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ।” ଗୌତମ କହିଲେ, “ମୋ ପାଇଁ ତୁମର ଜଟାରୁ ତପସ୍ୟାର ନଦୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦିଅ, ଏହି ପବିତ୍ର ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀ ମୋ ସହ ଯାଉ।” ମୋତେ ଏପରି ବର ମାଗିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋର ଏକ ଜଟା ଦେଇଦେଲି। ଏହି ଜଟା ନେଇ ଗୌତମ ଯେଉଁଠି ଗାୟ ଚେତନାହୀନ ଥିଲା, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ସେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଗାୟକୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ; ତାହାପରେ ଗାୟ ଚେତନାରେ ଆସି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲା। ସେଠାରେ ଏକ ମହାନ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପବିତ୍ର। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ଆକାଶରେ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆସି, ଉଚ୍ଚ୍ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ଶାବାଶ, ଶାବାଶ! ଗୌତମ, ଧର୍ମମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ସମ କିଏ? ତୁମେ ଜାହ୍ନବୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆଣିଛ।’’ ଏହିପରି ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ଗୌତମ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାରଣ କ'ଣ?” ତାହାପରେ ଗାୟର ମୃତ୍ୟୁର ନିମିତ୍ତ ଦେଖିଲେ। ସେ ବୁଝିଲେ ଏହା ସମସ୍ତ କିଛି ଋଷିମାନଙ୍କ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଘଟିଛି। ତେଣୁ ଗୌତମ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, “ତୁମେ ମିଥ୍ୟା ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ଶିରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ, ତିନି ବେଦର ବାହାରେ ପଡିବ, ବେଦୀୟ କ୍ରିୟାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବ।” ଗୌତମଙ୍କର ଏହି କଠୋର ଶାପ ଶୁଣି ସପ୍ତ ଋଷି କହିଲେ, “ଏହି ଶାପ ଚିରକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ ହେଉ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! କିନ୍ତୁ ତୁମ ଶବ୍ଦ ଫଳହୀନ ହେବନାହିଁ, ଏହି ନିଶ୍ଚିତ।” ସେମାନେ କହିଲେ, “କଳିଯୁଗରେ ଯଦି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏପରି ହେବେ, ତଥାପି କିଛି ଭଲ ଲୋକ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତି କରିପାରିବେ। ଏହିପରି ଲୋକମାନେ କଳିଯୁଗରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତୁ।” ଏହି ଶାପର ଫଳରେ କଳିଯୁଗରେ ଏହି ଲୋକମାନେ ବେଦୀୟ କ୍ରିୟାରୁ ବଞ୍ଚିତ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ହୀନ ହେବେ। ଏଠାରେ ଏହି ନଦୀର ଦ୍ୱିତୀୟ ନାମ ଗୋଦାବରୀ ହେଲା; ଏଠାରେ ଗାୟ ଦାନ ହୋଇଥିଲା ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିଥିଲା, ତେଣୁ ଏହି ନଦୀକୁ ଗୋଦାବରୀ କୁହାଯାଏ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚି ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଗାୟ ଦାନ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ରହନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଗୁରୁ ରାଶିରେ ଯୁପିଟର ଥିବା ବେଳେ ଏଠାକୁ ଆସି, ନିୟମିତ ରୀତିରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପିତୃଦେବତା ଯଦି ନରକରେ ଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ଯେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ। ଏହିପରି ମହାକୀର୍ତ୍ତି ତୁମେ ପାଇବ, ଏବଂ ଚିରମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିବ। ଏପରି କହି, ଋଷିମାନେ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ସଦା ଉମା ସହ ରହେ। ସେମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “କଳିଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତୁମ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଜଟା, ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି, ମୃତ ଅବସ୍ଥାର ଭାଣ୍ଡ କରି, ମିଥ୍ୟା ତପସ୍ୟା ଦେଖାଇବେ। ଏପରି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳାର୍ଥେ କିଛି ଶାସ୍ତ୍ର ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମ ବଂଶଜମାନେ କଳିର ପୀଡାରେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ପଥ ଅନୁସରଣ କରିପାରିବେ।” ତେଣୁ ଏହିପରି ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣି, ମୁଁ ବେଦୀୟ କ୍ରିୟାଯୁକ୍ତ ଏକ ଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନା କଲି, ଯାହାକୁ “ନିଶ୍ୱାସ” ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ବଭ୍ରବ ଓ ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ ଗୋତ୍ର ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ବୈଡାଳ ଗୋତ୍ର ଏକ ସାଧାରଣ ଅପରାଧରେ ମାତ୍ର ଶୁଣିବା ସହିତ ବିଦାୟ ନେଲେ। ମୁଁ ଜାଣିଥିଲି କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ଲାଭ ପାଇବାକୁ ନିଜେ ନିଜେ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚିବେ, ତେଣୁ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଥିଲି। “ନିଶ୍ୱାସ ସଂହିତା” ଏକ ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକର ଅନୁଷ୍ଠାନ; ଏହିଠାରେ ପଶୁପତ ଦୀକ୍ଷା ଓ ପଶୁପତ ଯୋଗ ଅଛି। ଏହି ବେଦମାର୍ଗ ବ୍ୟତୀତ ଯେକୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଛୋଟ, କ୍ରୂର ଓ ଅପବିତ୍ର। କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ର, ବୈଡାଳ ଓ ଲାଭ ଲୋଭୀ ଲୋକ ନିଜେ ନିଜେ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରିବେ, ସେମାନେ “ଉଚ୍ଛୁଷ୍ମ ରୁଦ୍ର” ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିନାହିଁ। ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଭୈରବ ରୂପେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ନୃତ୍ୟ କରିଥିଲି, ଏହିଠାରେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟର ସମ୍ପର୍କ ଅଛି। ଦାନବ ନାଶ ପାଇଁ ମୁଁ ଜୋରେ ହସିଥିଲି, ଏହି ହସରୁ ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ମୋର ଅଶ୍ରୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେବେ। ଏହି ଉଚ୍ଛୁଷ୍ମ ଭକ୍ତ, କ୍ରୂର, ମଦ୍ୟ ଓ ମାଂସ ପ୍ରେମୀ, ନାରୀ ଲୋଲୁପ ଓ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଲୋକ ହେବେ। ଗୌତମଙ୍କ ଶାପରେ ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେବେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଶିଳ୍ପ ଓ ମୋର ଉପଦେଶରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବେ, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିପାରିବେ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ କରି, ମୋର ଗୋତ୍ରକୁ ଦୂଷିତ କରିବେ, ସେମାନେ ବିଲାଇ ଯୋନିରେ ପତିତ ହେବେ। ପୂର୍ବେ ଗୌତମଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ପୁରିଥିଲେ, ଏବେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନରକକୁ ଯିବେ। ମୁଁ ଏହିପରି କଥା ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ରମାନେଂକୁ କହିଲି, ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ତାଙ୍କ ଚଳିଆସିଲେ; ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ।