ହେ ରାଜନ୍, ତାଲେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କଥାଶୁଣି ମହାଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏହି ମାୟାବାଦ ଶାସ୍ତ୍ର କାହିଁକି ରଚନା କଲେ? ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ? ଦୟାକରି ଆମକୁ ଏହି କଥା କହନ୍ତୁ।” ତେବେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ, “ଭାରତବର୍ଷରେ ଦଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ ବନ ଅଛି। ସେଠାରେ ଗୌତମ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହାତ୍ମା ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି କଠିନ ତପସ୍ୟାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ତୁମେ କ’ଣ ବର ଚାହଁଉଛ?’ ତାପରେ ଗୌତମ କହିଲେ—‘ହେ କମଳାସନ, ମୋତେ ଧାନ୍ୟର ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳା ଦିଅନ୍ତୁ।’ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଏହି ବର ଦେଲେ। ଏହି ବର ପାଇ ପରେ ଗୌତମ ଶତଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତରେ ଏକ ବୃହତ୍ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନା କଲେ। ସେଠାରେ ଆଶ୍ରମ ଚାରିପାଖରେ ଧାନ ଚାଷ କରୁଥିଲେ, ଦିନ ମଧ୍ୟାନ୍ହରେ ଧାନ କଟି ସେହି ଚାଳ ରନ୍ଧି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଅତିଥି ସତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଏକ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷୀୟ ଭୟଙ୍କର ଅନାବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ଦେଲା। ଏହି ଅନାବୃଷ୍ଟି ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଭୂଖାରେ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମାଥା ନମାଇ କହିଲେ—‘ମୋ ଘରେ ରହ, ମୁଁ ତୁମମାନେ ପାଇଁ ଚିରଦିନ ଦାସ୍ୟ ଭାବରେ ଅଛି।’ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଋଷିମାନେ ଆଶ୍ରମରେ ରହି ନାନା ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଉପଭୋଗ କଲେ, ଏଭଳି ଅନାବୃଷ୍ଟି ସମାପ୍ତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଅନ୍ତେ, ଅନାବୃଷ୍ଟି ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ସେଠି ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏଥିରେ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ ନାମକ ଏକ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ମହାମୁନି ମାରୀଚି ଚିନ୍ତା କରି କହିଲେ—‘ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ, ତୁମ ଜନକ ଗୌତମ ମହାତ୍ମା; ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ନ ନେଇ ଆମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।’ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ କହିଲେ—‘ଆମେ ତାଙ୍କ ଭୋଜନ ଖାଇ ନିଜ ଦେହ ବେଚିଦେଇଛୁ କି?’ ପୁନି ସେମାନେ ଆଲୋଚନା କରି, ମାୟାବଳୀ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଗାୟକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଗୌତମଙ୍କ ଧାନକେତରେ ଛାଡିଦେଲେ। ଗୌତମ ଏହି ଗାୟକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଦେଖି, ହାତରେ ପାଣି ନେଇ କହିଲେ—‘ହେ ରୁଦ୍ର, ଯାଅ।’ ପାଣିର ଛିଟାରେ ସେ ମାୟାବୀ ଗାୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ଏହା ଦେଖି ଓ ଋଷିମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ତୟାରି କରୁଥିବା ଦେଖି, ଗୌତମ ନମ୍ର ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—‘ମୁଁ ତୁମମାନେ ପାଇଁ ଏତେ ଦାସ୍ୟ କରିଛି, ତଥାପି ମୋତେ କାହିଁକି ଛାଡି ଯାଉଛ?’ ସେମାନେ କହିଲେ—‘ଏଠାରେ ଗୋହତ୍ୟା ହୋଇଛି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ତୁମ ଦେହ ସହିତ ଅଛି, ଆମେ ତୁମ ଭୋଜନ ନେବୁନାହିଁ।’ ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ମୋତେ ଏହି ଗୋହତ୍ୟାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ୟ କହିଦିଅ।’ ସେମାନେ କହିଲେ—‘ଏହି ଗାୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିନାହିଁ, ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଏଉଁଠି ଉଠିଯିବେ। ମୃତ୍ୟୁ ନହେଲେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ୟ ଲାଗେନାହିଁ।’ ଏହିପରି କହି, ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଉତ୍ତର ନ ଦେଇ, ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଗୌତମ ମହାମୁନି ହିମବତ୍ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ ଏବଂ ମୋତେ ଉପାସନା କରିବାକୁ ଏବଂ ଅତି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଶତବର୍ଷ ଧରି ମୋର ଉପାସନା କଲେ। ଏହି ଭାବେ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମୁଁ କହିଲି—‘ବର ଚାହଁ।’ ଗୌତମ କହିଲେ—‘ମୋତେ ତୁମ ଜଟାରୁ ତପସ୍ୟାର ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ଦିଅ, ଏହି ପବିତ୍ର ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀ ମୋ ସହିତ ଯାଉ।’ ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଜଟା ଦେଲି। ସେ ଏହି ଜଟା ନେଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଗାୟ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଏହି ଜଟାର ଜଳରେ ଗାୟ ସ୍ନାନ କରି, ଗାୟ ଉଠି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା। ସେଠି ଏକ ପବିତ୍ର ମହାନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଶୁଦ୍ଧ ସପ୍ତ ଋଷି ଆକାଶରେ ଦେବଯାନରେ ଦଢ଼ାଇ କହିଲେ—‘ଶାବାଶ, ଗୌତମ! ଧର୍ମୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ସମାନ କିଏ? ତୁମେ ଜାହ୍ନବୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡକରେ ଆଣିଛ।’ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଗୌତମ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଘଟଣାର କାରଣ ଜାଣିଲେ। ତାପରେ ସେ ବୁଝିଲେ ଏହି ସବୁ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଋଷିମାନେ କରିଥିଲେ। ତେଣୁ ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—‘ତୁମେ ମିଥ୍ୟା ବ୍ରତ ଏବଂ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ତିନି ବେଦରୁ ବହିର୍ଗତ ହେବ, ବେଦିକ କ୍ରିୟାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବ।’ ଗୌତମଙ୍କ ଏହି କଠିନ ଶାପ ଶୁଣି, ସପ୍ତ ଋଷି କହିଲେ—‘ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଏହି ଶାପ ଚିରକାଳ ପାଇଁ ନ ହେଉ; କିନ୍ତୁ ତୁମ କଥା ଅବଶ୍ୟ ଫଳିବ। କଳିଯୁଗରେ ଯଦି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏପରି ହେବେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦୁହିଁ ହେବ; କିନ୍ତୁ ଏହିପରି ଲୋକେ କଳିଯୁଗରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବେ।’ କଳିଯୁଗରେ ତୁମ ଶାପରେ ଦଗ୍ଧ ଲୋକମାନେ ବିଦିହିନ ହେବେ, ବେଦିକ କ୍ରିୟାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବେ। ଏଠି ଏହି ନଦୀର ଦ୍ୱିତୀୟ ନାମ ଗୋଦାବରୀ; କାରଣ ଏଠି ଗାୟ ଦାନ ହୋଇଥିଲା ଓ ବର ମିଳିଥିଲା, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଗୋଦାବରୀ କୁହାଯାଏ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କଳିଯୁଗରେ ଏହି ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚି ଯେଉଁମାନେ ଗାୟ ଦାନ କରିବେ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦାନ କରିବେ, ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିବେ। ଯେଉଁବେଳେ ବୃହସ୍ପତି ସିଂହରାଶିରେ ଥିବେ, ଏଠାରେ ଯେଉଁଜଣ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇବେ, ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଯଦି ନରକରେ ଥିବେ ତେବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ; ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିବେ—ଏହି ଉପରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ମୋକ୍ଷ ପାଇବ। ଏପରି କହି, ଋଷିମାନେ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଓ ଉମା ନିତ୍ୟ ବସ କରେ।