କଳିଯୁଗରେ, ମୋତେ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହେବେ ବୋଲି ମୁଁ ଜଣେଇଲି। ତେଣୁ, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ଏକ ମହାମାୟା ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଇଯିବେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ହେ ମହାବଳଶାଳୀ ରୁଦ୍ର, ତୁମେ ମୋ ଆଦେଶରେ ମୂଢ଼ତା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କର; ଗୋଟିଏ ଛୋଟ କାମ ଦେଖାଇ ବଡ଼ ଫଳ ଦେବାର ଆଶ୍ୱାସନ ଦିଅ। ତୁମେ ମାୟା, ମୋହ ଓ ବିପରୀତ ଆଚରଣ ଦେଖାଇବା; ଏମିତି କରି, ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଭ୍ରମିତ କରିଦିଅ। ଏପରି ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ ଯେତେବେଳେ କହିଲେ, ସେତେବେଳେ ମୋର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ତୁରନ୍ତ ଗୋପନ ହେଲା ଏବଂ ପୁନି ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା। ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାଣୀ, ଲୋକମାନେ ସାଧାରଣତଃ ମୋ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଭକ୍ତି ଦେଖାଉଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନାରାୟଣକୁ ଏକ ରୂପ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଭଜନ୍ତି, ସେହି ପାପୀ ଲୋକମାନେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବେଦମାର୍ଗ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ନିଜେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଛି, ଯାହାର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଏବଂ ନିଷ୍କର୍ଷ କେବଳ ଭ୍ରମ ପାଇଁ। ଏହି ବନ୍ଧନ ହେଉଛି ପଶୁତ୍ୱର ଅବସ୍ଥା; ଏହା ଅପସାରିଗଲେ, ପଶୁପତ ଶାସ୍ତ୍ର ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ, ଯାହା ବେଦମୟ ନାମରେ ପରିଚିତ। ମୁଁ ବେଦର ସ୍ୱରୂପ, ହେ ଋଷି; ମୋର ସତ୍ୟ ରୂପ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶାସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ତାହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ, କେବଳ ଆଦିହୀନ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଶେଷକରି ବେଦ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଜାଣନ୍ତି। ମୁଁ ତିନି ଯୁଗ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ; ଏହି ତିନି ଗୁଣ, ତିନି ବେଦ, ତିନି ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତିନି ଲୋକ, ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟା, ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ; ତିନି ପ୍ରକାରର ଯଜ୍ଞ ଏହି ଜଗତକୁ ତିନି ଭାବେ ବାନ୍ଧିଛି। ଏପରି ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ସେମାନେ ପରମ ନାରାୟଣ, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମୋତେ ଅନ୍ୟରୂପ ଭାବେ ଦେଖି, ମୋତେ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ବୁଝନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ସବୁ ମାୟାମୟ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତା, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜା, ପିଣାକଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲୁ। ଆମେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଥିବା ବେଳେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦେହ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ପଦ୍ମାସନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ। ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ମଧ୍ୟରେ, ଧୂଳିକଣା ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ସୁନାର ପ୍ରଭା ଭଳି ଉଜ୍ୱଳ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭବଙ୍କ ଦେହରୁ ଦେଖିଲୁ। ଏହା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଋତ୍ୱିଜ ମୁନିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ; ସେମାନେ ଜୟଧ୍ୱନି ଓ ସାମ, ଋକ୍, ଯଜୁସ୍ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ତାପରେ ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଏହା କ’ଣ? ଆପଣଙ୍କ ଏକ ଦେହରେ କିପରି ତିନି ରୂପ ପ୍ରକାଶିତ?" ତେବେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ: "ଏହି ଯଜ୍ଞରେ, ଯେଉଁ ଅଘ୍ନିହୋତ୍ର ମହାମୁନିମାନେ ମୋତେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଆମେ ତିନିଜଣେ ଏହି ହବିର ଅଂଶ ନେଉଛୁ। ଆମ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ସଠିକ୍ ଦୃଷ୍ଟି ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଠିକ୍ ବୁଝନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଭ୍ରମିତ ମନେ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।" ଏପରି ରୁଦ୍ର କହିଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ଦେବ, ଆପଣ ଲୋକମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେବାକୁ ବିଶେଷ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚିଛନ୍ତି; କିଏ ଏହାର କାରଣ? ଦୟାକରି ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।" ତେବେ ରୁଦ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ଭାରତବର୍ଷରେ ଦଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ ବନ ଅଛି; ସେଠାରେ ଗୌତମ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘୋର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ବର ମାଗ, ହେ ତପୋଧନ।' ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ଗୌତମ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ: 'ହେ ପଦ୍ମଯୋନି, ମୋତେ ଧାନର ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳା ଦିଅ।' ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ସେହି ବର ଦେଲେ; ଏହି ବର ପାଇଁ, ଗୌତମ ଶତଶୃଙ୍ଗ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେଠାରେ ଧାନ ଚାଷ କରି, ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଧାନ ଚାଲି, ମୁନିମାନେ ଆସିଲେ ଲାଗି ମହାତ୍ମା ଗୌତମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଭୟାନକ ଅନାବୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଏହି ଅନାବୃଷ୍ଟିରେ, ଅତ୍ୟଧିକ କଷ୍ଟଭୋଗ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଗୌତମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଗୌତମ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ: 'ହେ ଋଷିପୁତ୍ରମାନେ, ମୋ ଘରେ ରୁହନ୍ତୁ।' ସେମାନେ ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ରହିଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଜନ ଉପଭୋଗ କଲେ, ଯାଏଁକି ଅନାବୃଷ୍ଟି ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଅନାବୃଷ୍ଟି ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେଠାରେ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ ନାମକ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ମହାମୁନି ମାରୀଚି ଚିନ୍ତା କରି କହିଲେ: 'ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ, ମୁଁ ଯାହା ଉଚିତ ତାହା କହିବି; ତୁମର ବାପା ଗୌତମ ଏକ ମହାମୁନି। ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇ ନ ଦେଇ ଆମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।' ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ କହିଲେ: 'ଆମ ଦେହକୁ ତାଙ୍କ ଭୋଜନ ପାଇଁ ବିକ୍ରି କରିଦେଲୁ କି?' ଏପରି କହି, ସେମାନେ ଆଉ ଏକଥା ଚିନ୍ତା କରି ଚାଲିଯିବା ପାଇଁ ଯୋଜନା କଲେ; ମାୟାଦ୍ୱାରା ଏକ ଗାଈ ସୃଷ୍ଟି କରି, ତାକୁ ଧାନକ୍ଷେତରେ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ। ଗୌତମ ସେହି ଗାଈକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିବା ଦେଖି, ହାତରେ ପାଣି ନେଇ କହିଲେ, 'ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଯା', ଏବଂ ସେହି ମାୟାମୟ ଗାଈ ପାଣିର ଛିଟାରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ଏହା ଦେଖି, ମୁନିମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ତୟାରି ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଗୌତମ ଧୀର ଓ ନମ୍ର ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'ହେ ମୁନିମାନେ, କି କାରଣରେ ଆପଣମାନେ ଯାଉଛନ୍ତି? ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ; ଆପଣମାନେ କାହିଁକି ମୋତେ, ଏତେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ନମ୍ର ଅନୁଗାମୀକୁ, ତ୍ୟାଗ କରୁଛନ୍ତି?' ତେବେ ମୁନିମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠାରେ ଗୋ-ହତ୍ୟା ହୋଇଛି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ତୁମ ଦେହରେ ଅଛି, ଆମେ ତୁମ ଭୋଜନ ନେବୁନାହିଁ, ହେ ମହାମୁନି।