ସତ୍ୟଯୁଗରେ, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା; ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ତିନି ଯଜ୍ଞର ରୂପରେ, ଏବଂ ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା। କଳିଯୁଗରେ, ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଏକ ନୂତନ ପଥ ଦ୍ୱାରା, ଅନେକ ରୂପରେ ଏବଂ ତାମସିକ ଉପାୟରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଅବିଲାଷୀ ମନରେ ପୂଜା କରାଯାଉଛି। ତାଙ୍କୁ ଛଡ଼ି ଆଉ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ, ନା ଆଗକୁ କେବେ ହେବେ; ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ମୁଁ ନିଜେ। ତିନି ବେଦରେ ଏବଂ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ, ସମସ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଫରିଂ ବେଦରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି। ଏହି ତିନି ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ବିଭେଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ଦୁଃଖଦ ଭାଗ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏବେ, ଆଗସ୍ତ୍ୟ, ମୁଁ ପୁରାତନ କଥା କହିବି—କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି ନାହିଁ। ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଜନ, ପୂର୍ବରୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଭୁଵର୍ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ; ଏଠାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ, କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ଦୀରେ ଦୀରେ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏପରି, ମୋକ୍ଷ ଅବସ୍ଥା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବ୍ୟାପି ଯାଇଥିଲା, ମୋକ୍ଷଯୋଗ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଥିଲେ। ତିନିଅଁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ: "ଏହିଁ, ମହାଯୋଗୀ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, କଣ କରିବା ଉଚିତ?" ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କହିଲେ: "ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୋକ୍ଷ ପଥରେ ଅଟୁଟ; ସୃଷ୍ଟି କିପରି ହେବ ଏବଂ କେଉଁଠି ନରକରେ କେହି ରହିବେ?" ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ତିନିଅଁ ଯୁଗ ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଯୁଗରେ, ଲୋକମାନେ ମୋତେ ପୂଜା କରିବେ।" ଶେଷ ଯୁଗରେ, ମୋତେ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ହେବେ; ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ମାୟା ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ଯାହା ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବ। "ଏବଂ ତୁମେ, ବଳଶାଳୀ ରୁଦ୍ର, ଭ୍ରମ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କର; ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସ ଦେଖାଇ ବଡ଼ ଫଳ ଦେବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦିଅ। ମାୟା, ଭ୍ରମ ଏବଂ ବିପରୀତ ଆଚରଣ ଦେଖାଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଭ୍ରମିତ କର, ମହାପ୍ରଭୁ।" ଏପରି କହି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ମୋର ସତ୍ୟ ରୂପକୁ ତୁରନ୍ତ ଲୁଚାଇ ଏବଂ ପୁନଃ ପ୍ରକାଶ କରିଲେ। ସେଥିଠୁ, ମହାପୁରୁଷ, ଲୋକମାନେ ସାଧାରଣତଃ ମୋର ରଚିତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ। ଯିଏ ବେଦ ଅନୁସାରେ ପଥ ଦେଖି, ଦେବତା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଏକ ରୂପରେ ଦେଖେ, ସେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାଏ। ଯିଏ ମୋତେ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପୂଜା କରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟକର୍ମୀ ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଏ। ଯିଏ ବେଦ ପଥକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଛି। ଏହି ବନ୍ଧନ ପଶୁ ଅବସ୍ଥା; ଏହା ମିଠିଯିବା ପରେ, ପାଶୁପତ ଶାସ୍ତ୍ର ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଯାହା ବେଦ ରୂପରେ ପରିଚିତ। ମୁଁ ବେଦର ଅବତାର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଶେଷ ଭାବେ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଜାଣିପାରିବେ; ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ତାହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୋର ନିଜ ରୂପ ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ। ମୁଁ ତିନିଅଁ ଯୁଗ, ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ; ତିନି ଗୁଣ, ତିନି ବେଦ, ତିନି ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତିନିଅଁ ଲୋକ, ତିନି ଶନ୍ଧ୍ୟା, ତିନିଅଁ ବର୍ଗ ମଧ୍ୟ; ତିନିଅଁ ଯଜ୍ଞ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ତିନି ପ୍ରକାରରେ ବାନ୍ଧିଛି। ଯିଏ ଏପରି ଜାଣିଛି, ମହାମୁନି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ନାରାୟଣ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମା ପଦ୍ମ ଉଦ୍ଭବ, ଏବଂ ମୁଁ ଅନ୍ୟ; ସେ ଜାଣିଛି ମୁଁ ଗୁଣରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଅନ୍ୟ ସବୁ ଭ୍ରମ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ମୁଁ ଆଗସ୍ତ୍ୟ, ରାଜା, ମହାଦେବ ପିଣାକୀନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଲୁ। ଆମେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶରୀର ଭିତରେ ପଦ୍ମାସନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ। ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ, ଧୂଳି ଗୁଡିକ ଭଳି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ତପ୍ତ ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭବଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଦେଖିଲୁ। ଏହିଁ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମୋ ସହିତ ସମସ୍ତ ଋତ୍ବିଜ ଋଷିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚିହ୍ନ୍ନ ହେଲେ; ସେମାନେ ବିଜୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସାମ, ଋଚ୍, ଯଜୁସ୍ ମନ୍ତ୍ର ଗାଇଲେ। ତାପରେ, ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା, ଏହି ଏକ ରୂପରେ ତିନି ରୂପ ଦେଖାଯାଉଛି କିପରି?" ରୁଦ୍ର କହିଲେ: "ଏହି ଯଜ୍ଞରେ, ମୋତେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ମହାମୁନିମାନେ ଯେଉଁ ଅଫରିଂ ଦେଇଛନ୍ତି, ଆମେ ତିନିଅଁ ଜଣେ ଏକ ଅଂଶ ପାଉଛୁ। ଏଠାରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ; ଯିଏ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଛି, ସେ ଭଲଭାବରେ ଜାଣିପାରେ; ବିପରୀତ ମତରେ, ଅନେକ ଲୋକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଖନ୍ତି।" ରୁଦ୍ର ଏପରି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଭ୍ରମ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରିଛନ୍ତି, ଏହି ଦେବତା, କିଏ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କରିଛନ୍ତି?" ରୁଦ୍ର କହିଲେ: "ଭାରତବର୍ଷରେ ଦଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି; ସେଠାରେ ଗୌତମ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ କଠୋର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, 'ବର ମାଗ' କହିଲେ। ଗୌତମ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ: 'ହେ ପଦ୍ମଜ, ମୋତେ ଧାନର ଏକ ଶ୍ରେଣୀ ଦିଅ।' ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ବର ଦେଲେ; ଏହା ପାଇବା ପରେ, ଗୌତମ ଶତଶୃଙ୍ଗରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ରମ ଗଠିତ କଲେ। ସେଠାରେ, ଅଶ୍ରମ ଧାରରେ ଧାନ ଚାଷ କଲେ; ଧାନ କାଟି ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ରନ୍ଧିଲେ; ଗୌତମ ଏହା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବଡ଼ ଉପଚାର ଦେଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେଲା, ଯାହା ଦେଖି ଚମକି ଉଠିଲେ। ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଋଷିମାନେ, ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ, ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। ଗୌତମ ସେମାନେଙ୍କୁ ଆସିବା ଦେଖି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ: 'ମୋ ଘରେ ରୁହନ୍ତୁ, ମହାମୁନିମାନେଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ।