ଏହି ସଂସାରର ଉତ୍ପତ୍ତି ଯାହାଠାରୁ ହୋଇଛି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ସଦା ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସହିତ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଲୟ ହୁଏ—ସେହି ପରମେଶ୍ୱର ନାରାୟଣ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ସ୍ୱରୂପ, ନିଜେ ତିନି ପ୍ରକାର ରୂପ ନେଇ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ, ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ରଜସ୍ ଅଧିକ ଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ନାଭିରୁ ଉଦିତ ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମ ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହିପରି, ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଯୋଗରେ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ସତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛନ୍ତି ହରି—ସେଇ ଦେବତା, ଏବଂ ହରି ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ଧାମ। ଯିଏ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ୍ ରେ ଯୁକ୍ତ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ସେ ବ୍ରହ୍ମା ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତା, ଏହି ଦେବତା ଚାରିମୁଖୀ। ଯାହା ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଯୁକ୍ତ, ସେ ମୁଁ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍—ଏହି ତିନୋଟି ଗୁଣ। ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ ନାରାୟଣଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ। ରଜସ୍ ଯଦି ସତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ରଜସ୍ ଅଧିକ ହୁଏ, ସେଥିରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ—ଏହା ପିତୃପରମ୍ପରା, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଏହି କଥା କହିଛି। ବେଦ ବାହାରେ ଯେଉଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କରାଯାଏ, ତାହା କ୍ରୂର ଏବଂ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିମ୍ନତମ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ରଜସ୍ ଅଳ୍ପ, କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ତମସ୍, ତାହା ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ପକାଏ। ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ ନାରାୟଣଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ। ଏହି ନାରାୟଣ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯଜ୍ଞ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ। କୃତ ଯୁଗରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ତ୍ରେତାରେ ଯଜ୍ଞ ରୂପେ, ଦ୍ୱାପରରେ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ବିଧିରେ। କଳିରେ, ମୋ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ପଥରେ, ବହୁ ରୂପ ଏବଂ ତାମସିକ ଉପାୟରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମନରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ସେଠାରେ ସେଠି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ, ନ ଥିଲେ ଆଗକୁ ହେବେ। ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ମୁଁ। ତିନି ଟି ବେଦ, ଏହି ଯଜ୍ଞ, ବେଦରେ ହିଁ ହବି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଯିଏ ଆମ ତିନିଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ କରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ, କୁ-ବୁଦ୍ଧି, ଏବଂ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ। ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ, ହେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, କଳିରେ କିପରି ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିନାହାନ୍ତି। ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଜନ, ପୂର୍ବରୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜି, ଭୁବର୍ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି, ଏବଂ କ୍ରମେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ, ଯେବେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ମୁକ୍ତି ଦଶା ବ୍ୟାପିଗଲା, ମୁକ୍ତିଯୋଗ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ସେ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଏବଂ ନିତ୍ୟ, ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇ କହିଲେ—"ହେ ଯୋଗୀଶ୍ୱର ଓ ଦେବମାନ୍ୟ, କଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ?" ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ହେ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୁକ୍ତି ପଥରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଏବେ ସୃଷ୍ଟି କିପରି ହେବ? କିଏ ନରକରେ ବାସ କରିବ?" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କହିଲେ—"ତିନି ଯୁଗ ଏବଂ ଅନେକ ଯୁଗ ଯାଏଁ ଲୋକମାନେ ମୋତେ ଉପାସନା କରିବେ। ଶେଷ ଯୁଗରେ, ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ହେବେ; ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ମୋହ ରଚିବି, ଯାହା ଲୋକମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେବ।" "ଏବଂ ହେ ରୁଦ୍ର, ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୋହଜନକ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କର; ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସ ଦେଖାଇ, ବଡ଼ ଫଳ ଦେବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କର। ମାୟା, ମୋହ ଏବଂ ବିପରୀତ ଆଚରଣ ଦେଖାଅ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କର।" ଏଭଳି କହି, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର ମୋର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ତୁରନ୍ତ ଲୁଚାଇ ଦେଖାଇଲେ। ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାଣୀ, ଲୋକମାନେ ସାଧାରଣତଃ ମୋ ରଚିତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଭକ୍ତି କରୁଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଅନୁସାରେ ପଥ ଦେଖନ୍ତି, ଏବଂ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଏକ ରୂପରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ଅଲଗା ଭାବରେ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପୀ ଏବଂ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବେଦପଥ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଛି। ଏହି ବନ୍ଧନ ପଶୁ ଦଶା; ଏହା ଅପସାରିଲେ, ପଶୁପତ ଶାସ୍ତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ବେଦମୟ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ମୁଁ ବେଦର ରୂପ, ହେ ମୁନି; ମୋର ସତ୍ୟ ରୂପ ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ତାହାର ଭାଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ, କେବଳ ଆଦିହୀନ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଶେଷ କରି ବେଦ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଜାଣିପାରିବେ। ମୁଁ ତିନି ଯୁଗ, ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ, ତିନି ଗୁଣରୁ ଉଦ୍ଭବ, ତିନି ବେଦ, ତିନି ଅଗ୍ନି। ତିନି ଲୋକ, ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟା, ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ; ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ତିନିପ୍ରକାର—ଏହି ଜଗତ୍ ତିନି ପ୍ରକାର ବନ୍ଧନରେ ଅଟୁଟ। ଏପରି ଯିଏ ଜାଣିଛି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରମ ନାରାୟଣ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମା ପଦ୍ମଯୋନି ଏବଂ ମୋତେ ତୃତୀୟ ଭାବେ, ସେ ଜାଣେ ଯେ ମୁଁ ଗୁଣରେ ପ୍ରଧାନ, ଅନ୍ୟ ସବୁ ମୋହ। ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ମୁଁ, ରାଜା, ସେଇ ପିଣାକଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲୁ। ଆମେ ମାଥା ନମାଇ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦେହ ମଧ୍ୟରେ ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ। ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ମଧ୍ୟରେ, ଧୂଳିକଣା ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭବଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଦେଖିଲୁ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ; ସେମାନେ ଜୟଧ୍ୱନି ଓ ସାମ, ଋକ୍, ଯଜୁସ୍ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ତାପରେ, ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: "ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଏହା କ’ଣ? ଏକ ଦେହରେ ତିନି ରୂପ ଦେଖାଯାଉଛି କିପରି?