ଏହା ସେଇ ସମୟର କଥା, ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଇଥିଲେ, ସେଠି ତୁରନ୍ତ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ମହାଦେବ, ତିନି ଚକ୍ଷୁଧାରୀ, ନୀଳ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣୀ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ତାଙ୍କ ଭୟାନକ ରୂପରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନ ଭାବେ ସେଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷିମାନେ, ଓ ମହାନାଗମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ପଦ୍ମଯୋନି ସନତ୍କୁମାର ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ମହାଯୋଗୀ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍, ବର୍ତ୍ତମାନ ସବୁ ଜାଣିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ସମାନ ଉଜ୍ୱଳ ଏକ ଧୂଳିକଣ ଯେତେ ଛୋଟ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆସି, ସେଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସେ ମହାମୁନି ଆସି, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେଠି ଉଭୟଙ୍କ ସମୀପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲି। ସେଠାରେ ନାରଦ, ସନତ୍କୁମାର, ଓ ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ମୋ ମନରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା: "ହେ ରାଜାନାମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ତୁମର ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜ୍ୟ? କିଏ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ? କାହାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ ସମସ୍ତ, ରୁଦ୍ର ସମେତ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ?" ଏମିତି ଚିନ୍ତା କରି, ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲି: "ହେ ନିର୍ମଳ, ଏଠାରେ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜ୍ୟ?" ମୋ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ଦେବ, ଦେବଋଷି, ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନେ ଶୁଣିବାକୁ କହି, ମୋତେ ଏହିପରି କହିଲେ: "ଯିଏ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ, ଯାହାଠାରୁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ଦେବମାନେ ସହିତ ଯେଉଁଠି ସବୁବେଳେ ଲୟ ହୁଏ—ସେହି ନାରାୟଣ, ସତ୍ତ୍ୱସ୍ୱରୂପ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସେ ସ୍ୱୟଂ ତିନି ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।" "ସେ ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ସହିତ, ପ୍ରଧାନତଃ ରଜୋଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପଦ୍ମରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେ ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ସହିତ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଯେଉଁ ସତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି, ସେହି ହରି, ଓ ହରି ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ଧାମ।" "ଯେଉଁ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ୍ ମିଶ୍ରିତ, ସେହି ହେଉଛନ୍ତି ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା; ସେହି ବ୍ରହ୍ମା ହେଉଛନ୍ତି ଚତୁର୍ମୁଖୀ ଦେବତା; ଯେଉଁଠାରେ ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ବେଶି, ସେ ମୁଁ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍—ଏହି ତିନି ଗୁଣ ନାମ; ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି ନାରାୟଣ ସ୍ୱଭାବ।" "ରଜସ୍ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ରଜସ୍ ପ୍ରଧାନ; ଏହି ହେଉଛି ପୌରାଣିକ ପରମ୍ପରା, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଚ୍ଚାରିତ।" "ଯେଉଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ବେଦ ବାହ୍ୟ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କରାଯାଏ, ତାହା ଭୟାନକ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିମ୍ନତମ।" "ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ରଜସ୍ ଅଳ୍ପ, କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ତମସ୍ ରହିଛି, ତାହା ଏ ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଦୁଃଖ ଦିଏ।" "ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି ନାରାୟଣ ସ୍ୱଭାବ; ଓ ନାରାୟଣ ଯଜ୍ଞର ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ।" "କୃତୟୁଗରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ତ୍ରେତାରେ ଯଜ୍ଞର ରୂପରେ, ଦ୍ୱାପରରେ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ବିଧି ଦ୍ୱାରା।" "କଳିରେ, ମୋତେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯାଇଥିବା ମାର୍ଗରେ, ବହୁ ରୂପ ଓ ତାମସୀକ ଉପାୟରେ, ମନରେ ଅନାସକ୍ତି ସହିତ, ପରମାତ୍ମା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।" "ସେଠିଏଁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ, ଏବଂ ହେବି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ, ସେହି ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ସେହି ମୁଁ।" "ତିନି ବେଦରେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଯଜ୍ଞରେ, ହବି ବେଦରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ଆମ ତିନି ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ କରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ଅଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ, ଦୁଃଖ ଗତି ପାଏ।" "ଏବଂ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ, ହେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ପୂର୍ବତନ କଥା: କଳିରେ କିପରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏଠି ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିନଥିବେ।" "ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଜନ, ପୂର୍ବେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜି, ଭୁଵର୍ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ; ସେଠି ବସୁଥିବାମାନେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ, ଏବଂ କ୍ରମେ ମୁକ୍ତି ପାଉଥିଲେ।" "ଏପରି ଭାବେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ମୁକ୍ତିର ଅବସ୍ଥା ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲା, ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତିଯୋଗ୍ୟ, ସେହି ଦେବମାନେ ଭକ୍ତିସହ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।" "ସେ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ନିତ୍ୟ, ପ୍ରକଟ ହୋଇ, କହିଲେ: 'ହେ ଯୋଗୀ ଓ ଦେବମାନେ, କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ, କହ।'" "ସେମାନେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବେଶ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୁକ୍ତିର ପଥରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଏବେ ସୃଷ୍ଟି କିପରି ହେବ? କିଏ ନରକରେ ବସିବେ?'" "ଦେବମାନଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ତିନି ଯୁଗ ଓ ଅନେକ ଯୁଗ ଯାଏ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋତେ ଉପାସନା କରିବେ।'" "ଶେଷ ଯୁଗରେ, ମୋ ଭକ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହେବେ; ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ମାୟା ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ଯାହା ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଦେବ।" "ଏବଂ ତୁମେ, ହେ ରୁଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୋହନ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କର; ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସ ଦେଖାଏ, ବଡ଼ ଫଳ ଦେବାକୁ କହି।" "ମାୟା, ଝାଡ଼ଖେଳ, ବିପରୀତ ଚର୍ଯ୍ୟା ଦେଖାଅ; ଏହି ସବୁ ଦେଖାଇ, ଶୀଘ୍ର ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ମୋହିତ କର।" "ଏପରି କହି, ସେ ସମୟରେ, ସେହି ପରମେଶ୍ୱର ମୋର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ତୁରନ୍ତ ଗୁପ୍ତ କରି, ପୁନଃ ପ୍ରକାଶ କଲେ।" "ସେହି ସମୟଠାରୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋକମାନେ ସାଧାରଣତଃ ମୋର ରଚିତ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି।" "ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଅନୁସାରେ ଏକ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।" "ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ଅଲଗା ଭାବେ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ନରକକୁ ଯାନ୍ତି।" "ଯେଉଁମାନେ ବେଦପଥ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁହଁ ଦେବା ପାଇଁ ମୁଁ ମୋହନ ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଛି।" "ଏହି ବନ୍ଧନ ହେଉଛି ପଶୁଭାବ; ଯେତେବେଳେ ଏହା ହଟିଯାଏ, ପଶୁପତ ଶାସ୍ତ୍ର ଉଦୟ ହୁଏ, ଯାହା ବେଦମୟ।