ପୁରୁଣା କାଳରେ, ମୁଁ ସପ୍ତଜନ୍ମ ଧରି ତୁମେ ମୋତେ ଉପାସନା କରିଥିଲ, ତେଣୁ ତିନି ଲୋକର ବିନାଶ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ କେବଳ ତୁମକୁ ନିର୍ବାଚିତ କରିଥିଲି। ଏହିପରି କଥା କହିବା ପରେ, ମୋ ଚକ୍ଷୁ ନିଦ୍ରାରେ ଭାରି ହୋଇ ମୁଁ ଭୂମିରେ ଲୁହି ପଡ଼ିଲି, କିନ୍ତୁ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆଉଥରେ ଉଠି ଦଉଡ଼ିଲି। ରାଜନ୍, ମୁଁ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇ ଦେଖିଲି ସେ ଋଷି ଓ ସେ ନଗରକୁ; ତାପରେ, ମୋ ନିଜ ଦେହରେ, ମୁଁ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ନିଜକୁ ଦେଖିଲି। ମୁଁ ସତ ସାଗର, ପ୍ରଧାନ ପର୍ବତମାଳା ଓ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖିଲି, ରାଜାନ୍। ଏଯାଁ ଯାଏଁ, ମୁଁ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛି; ମୋର ମନେ ଏହି ଚିନ୍ତା ହେଉଛି—'କେବେ ସେ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବି?' ଏଭଳି ରାଜନ୍, ମୁଁ ତୁମକୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ବିଷୟରେ ଓ ମୋର ଦେହରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତାହାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗଥା କହିଲି; ଏଠାରୁ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ତେବେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପଚାରିଲେ—'ହେ ପୂଜ୍ୟ, ଆପଣ ସେ ଲୋକକୁ ଦେଖିନଥିବାବେଳେ କଣ କଲେ? ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ କୌଣସି ବ୍ରତ, ତପସ୍ୟା କି ଧର୍ମ କଲେ କି?' ଆଉ, 'ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିନଥିଲେ, କେଉଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଆଶା କରିପାରିବ? ଯେତେବେଳେ ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ତ ହାତରେ ଥିବା ପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।' ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ରାଜନ୍, ମୁଁ ଶତବର୍ଷ ଧରି ଦାନମୟ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲି। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ରାଜନ୍, ମୁଁ ଦେବତାମନ୍ଦିରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାବେଳେ, ଯଜ୍ଞର ମୂର୍ତ୍ତି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧେଶ୍ୟ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ଏକାଠି ହେଲେ। ଏହି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିବା ସମୟରେ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ତିଅଁଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ବିଶାଳ ଦେବ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ, ନୀଳ ଓ ରକ୍ତ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ମହାଦେବ ବିରୂପାକ୍ଷ ତାଁଠାରେ ତିବ୍ର ରୂପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି, ମହାନାଗମାନେ ଏକାଠି ହୋଇଥିବା ଦେଖି, କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୂନ୍ୟଶ୍ଳୀ ସନତ୍କୁମାର ଆସିଲେ। ସେ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଜ୍ଞାନୀ ମହାଯୋଗୀ, ଧୂଳି କଣା ପରି ଛୋଟ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଆସି, ସେ ମହାମୁନି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ନାରଦ, ସନତ୍କୁମାର, ରୁଦ୍ର ଏକାଠି ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ମୋର ମନରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା—'ରାଜାନ୍, ଏହି ମଧ୍ୟରୁ କିଏକୁ ତୁମେ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍? ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ କିଏକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଦରକାର?' ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲି—'ହେ ନିର୍ମଳ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏକୁ ଏଠି ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍?' ମୋର ଏପରି ପଚାରିବା ପରେ, ରୁଦ୍ର ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ କହିଲେ— 'ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଶୁଦ୍ଧ ଦେବଋଷି ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଯେ ଦେବତା ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସହିତ ସେଉଁଠି ଲୟ ହୁଏ—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ନାରାୟଣ, ପରମେଶ୍ୱର, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ସ୍ୱରୂପ। ସେ ତିନି ରୂପେ ନିଜକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଯୁକ୍ତ, ସତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ରଜସ୍ ପ୍ରଧାନ, ସେ ନାଭିରୁ ଉଦ୍ଭିଦ କମଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଯୁକ୍ତ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି ହରି, ସେ ଦେବତା ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମ। ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ୍ ଯୁକ୍ତ ଯିଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା, କମଳଜ; ବ୍ରହ୍ମା ହେଉଛନ୍ତି ଦେବ, ସେ ଚାରିମୁହାଁ; ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଯୁକ୍ତ ଯାହା, ସେ ମୁଁ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍—ଏହି ତିନିଟି ଗୁଣ; ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି ନାରାୟଣର ସ୍ୱରୂପ। ରଜସ୍ ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ, ରଜସ୍ ପ୍ରଧାନ ହେଲେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ; ଏହି ହେଉଛି ପୌରାଣିକ ପରମ୍ପରା, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଚ୍ଚାରିତ। ବେଦ ବାହାରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କରାଯାଏ, ତାହା ତୀବ୍ର ଓ ନିମ୍ନ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ରଜସ୍ ରହିତ, କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ତମସିକ୍, ସେଥିରେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଓ ପରଲୋକରେ ଦୁଃଖ ପାଏ। ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି ନାରାୟଣର ସ୍ୱରୂପ; ନାରାୟଣ ହେଉଛନ୍ତି ଯଜ୍ଞର ରୂପରେ ପ୍ରକଟ। କୃତଯୁଗରେ ନାରାୟଣ, ପବିତ୍ର ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ପୂଜିତ; ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଯଜ୍ଞର ରୂପରେ; ଦ୍ୱାପରରେ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ବିଧିରେ। କଳିଯୁଗରେ, ମୋର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଥରେ, ଅନେକ ରୂପ ଓ ତମସିକ୍ ବିଧିରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନକୁ ଅନୁରାଗ ହୀନ ମନରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ନ ହେବେ; ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ମୁଁ। ତିନି ବେଦରେ ଏବଂ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ, ହବନ ବେଦରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ତିନିଜଣ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ବିଭାଜନ କରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଓ ଅପକୃତିର, ଦୁଃଖ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏବେ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ମୁଁ ଅତୀତ କଥା କହୁଛି—କଳିଯୁଗରେ କିପରି ଲୋକମାନେ ଏଠି ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିନାହାନ୍ତି। ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପୂର୍ବରୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜି, ଭୁଵର୍ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି; ସେଠାରେ ଥିବାମାନେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି, ଏବଂ ଦୀର୍ଘକ୍ରମେ ମୁକ୍ତି ପାଉଥିଲେ। ଏଭଳି, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ମୁକ୍ତି ଦଶା ବ୍ୟାପିଗଲା, ମୁକ୍ତି ଯୋଗ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ସେ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ନିତ୍ୟ, ପ୍ରକଟ ହୋଇ କହିଲେ—'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀ ଓ ଦେବଗଣ, କଣ କରିବା ଉଚିତ୍?