ସେଠାରେ ମୁଁ ଦେଖିଲିଁ ଯେ, ଘରଗୁଡ଼ିକର ସ୍ତମ୍ଭ ସୁନା ଏବଂ ମଣିରେ ତିଆରି, ଭୂମି ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଭରିଆ, ପଦ୍ମରାଗ ପଥର ଭଳି ଜ୍ଵଳମାନ, ପାରିଜାତ ଫୁଲର ଶୋଭାରେ ଭରିଥିଲା। ସେଠି ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନରମାନେ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲୁଥିଲେ। ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସେ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି, ମୋ ହୃଦୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲା ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି। ମୁଁ କହିଲିଁ, “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କର ଏହି ଲୋକ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଲୋକ ମୋତେ ଏତେ ନୂତନ ଓ ଅପୂର୍ବ ଲାଗୁଛି—ଧନ, ଶ୍ରୀ, ଶକ୍ତି ଏବଂ ରତ୍ନର ରାଶି ରହିଛି। ପବିତ୍ର ସରୋବର, ଶୁଭ୍ର ଝିଲିକି, ଏବଂ ନିଳପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଲୋକ ଦେଖି, ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ଏପରି ଏକ ଲୋକ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଆପଣ କିପରି ଏଠି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ? ଏହାର କାରଣ କ’ଣ? ଆପଣ କିଏ? ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ଆଉ ପ୍ରଶ୍ନ କଲିଁ, “ମୁନିବର, ଏହି ସୁନାର ରାଜଧାନୀ ଭିତରେ ଆପଣଙ୍କର ସ୍ଥାନ କ’ଣ? ମୁଁ ଇଳାବୃତ ଖଣ୍ଡର ଏକ ଝିଲିକିକୂଳରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି, ସେ ଝିଲି, ସେ ଉପବନ, ଏହି ସବୁ କିପରି ହେଲା?” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲାପରେ, ସେ ମହାତ୍ମା ମୁନି ମୋତେ ଯଥାଘଟିତ କଥା କହିଲେ। ସେ ତପସ୍ବୀ କହିଲେ, “ମୁଁ ନାରାୟଣ, ନିତ୍ୟ ଦେବତା, ଜଳର ଆକାର ଧାରଣ କରିଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ତିନି ଲୋକ ଚଳାଞ୍ଚଳ ଓ ଅଚଳ, ସବୁଠାରେ ମୋର ବ୍ୟାପ୍ତି ଅଛି। ତୁମେ ଯେ ଦେଖିଛ, ସେଇ ପରମେଷ୍ଠୀନ୍କ ଆକାର ମୁଁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଛି। ମୁଁ ବରୁଣ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କିନ୍ତୁ ଆସଲେ ମୁଁ ପରମ ନାରାୟଣ ନିଜେ। ପୂର୍ବକାଳରେ ତୁମେ ସପ୍ତ ଜନ୍ମ ଧରି ମୋତେ ଉପାସନା କରିଥିଲ। ଏହି କାରଣରୁ, ତିନି ଲୋକ ନାଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚୟନ କରିଥିଲି।" ଏପରି କହିବା ସହିତ, ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ନିଦ୍ରାରେ ଭାରିତ ହେଲା ଏବଂ ମୁଁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲି; କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ ମୁଁ ପୁଣି ଉଠିଉଠି ଦେଖିଲିଁ, ମୁଁ ସେ ମୁନି ଓ ସେଇ ରାଜଧାନୀକୁ ଦେଖୁଛି। ଏବଂ ମୁଁ ନିଜକୁ ମେରୁ ପର୍ବତ ଶୃଙ୍ଗ ଉପରେ ଦେଖିଲିଁ। ସେଠାରୁ ସପ୍ତ ସାଗର, ପ୍ରଧାନ ପର୍ବତମାଳା, ଏବଂ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖିଲିଁ। ଏଯାଁଠାରେ ମୁଁ ଏଉଁଥିଲି, ମୋ ଚିନ୍ତା ସବୁବେଳେ ସେଇ ପରମ ଲୋକକୁ ନେଇ ଲଗିଥିଲା—'ମୁଁ କେବେ ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିବି?' ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଏ। ଏହିପରି ମୁଁ, ରାଜନ୍, ତୁମକୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଏବଂ ମୋ ଦେହରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା କୁ କହିଦେଲିଁ। ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁ? ତାପରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ସେ ଲୋକ ଦେଖିନଥିବାବେଳେ କ’ଣ କରିଥିଲେ? କି ଉପବାସ, କି ତପସ୍ୟା, କି ଧର୍ମ କରିଥିଲେ? କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେଠି ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ?” ସେଉଁଠି ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା, “ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା ଛାଡ଼ି, କିଏ ଜଗତ ଲୋକ ଚାହିବ? ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ହାତରେ ଥିବା ପଦାର୍ଥ ଭଳି ମିଳିଯାଏ।” ଏପରି ଭାବି, ରାଜନ୍, ମୁଁ ଶତବର୍ଷ ଧରି ଦାନ-ଧର୍ମ ଯୁକ୍ତ ବଳିଦାନ ଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲିଁ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଏଉଁଠି ଆସିଲେ, ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲି, ତାହା ସମୟରେ ଜନାର୍ଦନ, ଯଜ୍ଞମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିବାବେଳେ, ଏହି ସମୟରେ ବୃଷଧ୍ୱଜଧାରୀ ଭଗବାନ ଶିବ ଆସିଗଲେ। ମହାଦେଵ, ତ୍ରିନେତ୍ରୀ, ନୀଳ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ସେଉଁଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି, ମହାନାଗମାନେ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଅଭିଷ୍ଟ ସନତ୍କୁମାର, ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମହାୟୋଗୀ, ଅତୀତ-ଭବିଷ୍ୟତ-ବର୍ତ୍ତମାନ ଜ୍ଞାନୀ, ଏକ ଧୂଳିବିନ୍ଦୁ ସମାନ ଦେବରଥ ଉପରେ ରବି ସଦୃଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଆସିଲେ। ସେ ଆସି, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲିଁ। ମୁଁ ଦେଖିଲିଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ନାରଦ, ସନତ୍କୁମାର, ଓ ରୁଦ୍ର ଏକାଠି ହୋଇଛନ୍ତି। ମୋ ମନରେ ଚିନ୍ତା ହେଲା—“ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ପୂଜ୍ୟ? କିଏ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ? କାହାକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ?” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ରାଜନ୍, ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲିଁ, “ନିର୍ମଳ ମହାଦେଵ, ଏଠି କିଏ ପୂଜ୍ୟ, କିଏ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ?” ମୋ ପ୍ରଶ୍ନରେ ରୁଦ୍ର ସବାରେ କହିଲେ, “ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପବିତ୍ର ଦେବର୍ଷି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ଆଉ ତୁମେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଯେଉଁ ଦେବତା ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ, ଯାଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଯାଁଠାରେ ଲୟ ହୁଏ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ଦେବ ନାରାୟଣ, ସତ୍ତ୍ୱସ୍ୱରୂପୀ ଜନାର୍ଦନ। ସେ ନାରାୟଣ ନିଜେ ତିନି ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ସହିତ, ସତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ରଜସ୍ ପ୍ରବଳ ଥିବା ସମୟରେ, ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପଦ୍ମ ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ସହିତ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛନ୍ତି ହରି, ଓ ହରି ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ଧାମ। ଯିଏ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ୍ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ବ୍ରହ୍ମା; ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତା, ଚତୁର୍ମୁଖୀ; ଯାହା ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଯୁକ୍ତ, ସେ ମୁଁ—ଏହିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍—ଏହି ତିନି ଗୁଣକୁ କୁହାଯାଏ। ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ସତ୍ତ୍ୱ ନାରାୟଣ ସ୍ୱରୂପ। ରଜସ୍ ଯଦି ସତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ରଜସ୍ ପ୍ରବଳ ହୁଏ, ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ; ଏହି କଥା ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଯେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ବେଦ ବାହ୍ୟ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ନୁହେଁ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ସଂସାରରେ ନିମ୍ନତମ ଓ ଭୟଙ୍କର। ଯେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ରଜସ୍ ରହିତ, କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ତମୋଗୁଣୀ, ସେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଦୁଃଖକୁ ନେଇଯାଏ।